'Allah'tan korkandan zarar gelmez, onlarla iş yapın, kız verin alın' derler din büyüklerimiz. Allah'tan korkanların en belirgin özelliği: göz göre göre haram işlemezler, bile bile bir farzı terk etmezler. Bir kimse bile bile haram işlemiyorsa, bile bile bir farzı terk etmiyorsa o Allah'tan korkuyor inşallah.

Bir kimse farz namazını kılmıyor, kurban kesebilir mi? El-cevap: kesebilir. Bir kimse bir ibadeti yerine getiremeyebiliyor. Bunu yerine getiremediğinden dolayı başka bir ibadeti de terk etmesi ondan beklenmez. 'Namaz kılıyor musun ki kurban kesiyorsun?' demeyin. Bırakın bir ibadet, bir ibadet. Yüz sefer Allah diyemedi diye bir sefer de mi diyemeyecek? Otuz Ramazan orucunu tutamadıysa bir gün oruç tutmaya hakkı yok mu?

Bir sufinin seyri süluku Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem'in sünnetine, ahlakına, edebine haliyle hallenmeye başladığında başlar. Sufi için Hz. Peygamber'in haliyle hallenmek zirve noktasıdır, hakk'el-yakîn noktasıdır.

Hakk'el-yakîn olmak ne demektir? Hakk'el-yakîn olmanın somut tecelliyatı Hz. Peygamber'in haliyle hallenmektedir. O mümin kardeşlerine beddua etmedi, onlarla beraber oldu, fakirlerle beraber oldu, Allah'ı zikredenlerle beraber oldu, Allah yolunda koşanlarla beraber oldu.

Hal görmek, rüyanın uyumadan görülmüş halidir. Rüya ise yatıp uyuduktan sonra görülür. Bir de yakaza hali vardır: Sufiler buna "uyur uyanıklık" derler. O kimse zikirler yaparken kafası düşer; ne uyuyordur ne de tam uyanıktır. Gözü uyur ama kalbi uyumaz. Değişik haller yaşar.

Okunur. Ezan okunurken Kur'ân okumakta bir sakınca yoktur.

Zühd, dünya sevgisinden uzaklaşmaktır. Bize dünya sevgisi değil, dünya haram kılındı. Dünya sevgisi hataların başıdır. Dünyayı gönlünden insan nasıl çıkarır? Sevmemekle çıkarır. Hayırlı işleri yapa yapa bu gerçekleşir.

Cebrâil aleyhisselâm sorar: 'Ya Resulallah, iman nedir?' Peygamber Efendimiz cevap verir: 'Allah'ın varlığına, birliğine, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe, hesaba, kitaba, mahşere, kabir azabına, cennete, cehenneme iman etmektir.' Bu cevap, bütün Kur'ân'ı içine alan özet bir ifadedir.

İman, soyut bir kavramdan başlayarak metafizik dünyaya doğru gider. Allah inancı akılla delillendirilebilir; ancak kabir ve sonrası akılla delillendirilebilecek bir mesele değildir, buna ancak iman edilir. Tahkîkî imana ulaşmak ise ayrı bir yolculuktur.

Cibrîl hadisinin devamında 'İslâm nedir?' sorusu gelir. Cevap: kelime-i şehâdet getirmek, namaz kılmak, oruç tutmak, zekât vermek ve hacca gitmektir. Bunlar ibadet ve amelle ilgili unsurlardır. Namazın şeklini ve şemâlini, orucun vaktini, zekâtın miktarını, haccın kurallarını hep Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerinden öğreniriz.

Üçüncü soru ihsandır: 'Sanki Allah'ı görüyormuşçasına ibadet etmendir. Sen Onu göremezsen de, Onun seni gördüğünü bilerek, anlayarak, hissederek yaşamandır.' Müslümanın ulaşmakla mükellef olduğu nokta bu ihsan derecesidir. Bu, ilmel yakîn, aynel yakîn ve hakkal yakîn mertebelerinin de hadisidir.

İman ettiklerimize şehâdet etmemiz, yani şahit olmamız gerekir. Ancak bunun yolu İslâm'ı yaşamaktan geçer. Bir kimse İslâm'ı yaşamıyorsa, o kimsenin iman kemâlâtında eksiklik olur. Mümin bu hal üzere yaşar: namazını görüyormuşçasına kılar; göremezse de O'nun kendisini gördüğünü bilir.

Hayalin sınırı vardır. Kim sınırsız hayal kurduğunu iddia ederse, hayali tanımıyordur. İnsan, aklının toplamış olduğu materyallerin haricinde hayal kurgulayamaz. Ancak seyri sülûktaki kimseler, maneviyattan aldıkları dönelerle farklı hayaller kurgulayabilirler.

Yakınlıktan kasıt manevi noktada Allah'a bağlı yakın olmaktır. Eğer yakın olmayı Kur'an ve Sünnet dairesinde durup farzları yerine getirip nafilelerle Allah'a yaklaşma ve Allah'ı sevmek olarak anlıyorsanız, benim anladığım yakınlık budur. Bunun yolu bellidir: O kimse farzlarını yerine getirecek, nafilelerle Allah'a yaklaşacak.

Eğer bu yakınlık bu fakirle alakalıysa, benden uzak durmanızı tercih ederim. Siz Allah ve Resulüne yakın olun. Benim kendi şahsi kimliğime yakın olmaya çalışmayın; bunun için özel çaba sarf etmenize gerek yok. Bunu ciddi manada söylüyorum.

İnsanların titredikleri cezbe değildir. Cezbe insanı sızım sızım ağlatır. Cezbe insanı bağırıp çağırıp durdurmaz. O kimseyi hayretten hayrete sokar; oturur ağlar, gözünün yaşına hakim olamaz. Hal gören insan anlar; aniden bir şey oluşur, o kimse kendini hayretten hayrete geçer, farkında değildir titrediğinin.

Hızır aleyhisselam bir rivayette bir peygamber, bir rivayette Cenab-ı Hakk'ın veli kuludur. Hangi durumlarda bir kimseyle görüşür? Bunu anlamak güçtür. Belki o esnada o kimse ayrı bir manevi hal yaşayıp dünya hayatının boyutundan çıkıp Hızır aleyhisselamın yaşam boyutuna geçmiş olabilir, veya Hızır aleyhisselam dünya hayatının boyutuna geçmiş olabilir.

Gelin, baba oğlu hükmünde olduğundan geline fitre verilmez. Oğluna fitre veren olmaz; gelin de oğlu hükmündedir. Fitre verecek olan kimsenin nisap miktarı kadar paraya sahip olması gerekir. Zekat verebilen fitre verebilir. Ancak herkesin fitre vermesi müstehaptır; yüz lira bile olsa bir fitre verilmesinde sıkıntı yoktur.

Efendi hazretleri çarpıcı bir teşbîh kullanır: "Kokar bir tene sevgili gelir mi? Kokar bir ağıza sevgili gelir mi? Kokar bir vücuda, kokar bir kalbe, kokar bir ayağa, kokar bir ele, kokar bir göze, kokar bir kulağa sevgili yaklaşır mı? Ne dedi Resûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem? 'Meleklerle görüşmem olmasaydı her gün soğan-sarımsak yerdim.' Demek ki melekler soğan-sarımsak kokusundan dahi rahatsız oluyorlar — zâhirî gıda, insan vücûduna faydalı şey. Düşünebiliyor musunuz günâh kokusunu?"

Günâhkâr bir kimsenin kokusu yedi mahalleye yeter. Günâhlarla iç içe yaşayan, haramları bırakmayan kimse leşe benzer. "Herkes ondan burnunu tıkayarak geçer. Onun her şeyi haramdır. Niçin? Haramlarla yoğrulmuş." Bu sebeple Efendi hazretleri tüm dervişlere haramdan uzak durmayı emreder: "Bütün dinler haramlara dalan insanlar yüzünden bozulmuştur. Dinlerin bozulmasına sebep haramına dalan insanlardır. Allâh'ın huzûrunu çiğnemeyin. İnsanların huzurunu çiğnemeyin. Eşlerinize, çocuklarınıza, etrafınıza, işçilerinize zulmetmeyin. Onlara haramla yaklaşmayın."

Ben maydanoz satmaktan başladım. Bakkal dükkânında başladım, maydanoz sattım, kahve ocağında çaycılık yaptım, ayakkabıcının yanında çalıştım. Sonra başka yerlerde çalıştım, müdürlük yaptım, orman işletmesinde çalıştım, memurluk yaptım. Kömür deposu açtım.

Şeyh Efendi Allah rahmet eylesin, 'Bırak oğlum ortağını' dedi, bıraktım. Köfteci dükkânı açtım, battım, tekrar battım. 28 Şubat'ta yaklaşık bir milyon dolara yakın borcum oldu. Yine ticarete devam ettim. Cenab-ı Hakk'ın izniyle ödedim borçlarımı. Şu anda kimseye borcum yoktur.

İmanın olmadığı yerde de iyilik olur. Bir toplumun vardır, imanı yoktur ama orada iyi şeyler olabilir. Bunu biz iyilik kavramının içerisinde değerlendirebiliriz. Cenab-ı Hakk'ın iyilik olarak kabul ettiği fiillerin içine bunlar da girer.

Normalde o kişi inanmamış olsa dahi 'zerrece iyilik yapanın iyiliği karşılıksız kalmaz, zerrece kötülük yapanın da kötülüğü cezasız kalmaz.' İnanmasa dahi iyilik yapsa Cenab-ı Hak onun karşılığını verir. Allah iyiliği hiçbir zaman karşılıksız bırakmaz.

Şeyh Efendi, Allah rahmet eylesin, derdi ki: tavuk tövbesi yapma. Tavuk karnı acıkınca gidip necis yer, karnı doyunca gagasını toprağa sürmeye başlar, 'tövbe yaptım bir daha yemeyeceğim' der, karnı acıkınca yine yer.

Sen içki içme, dedikodu etme, günahlardan uzak dur, insanları aldatma, kandırma. O yeter. Hangisini çekersen çek, sen hiçbir şey çekmesen 'Ya Rabbi döndüm, bundan sonra senin gözünün içine baka baka haram işlemeyeceğim' desen, Allah'u alem yeter.

Bir lâf: Mehdî bugün çıktı, ne yapacaksın? Mehdî çıktığında ne yapacaksan bugün yap. Mehdî çıkınca senin kaşın gözün mü değişecek? İmanın mı değişecek? Dini anlayışın mı değişecek? Değiştireceksen bugün değiştir. Ne bekliyorsun ki Mehdî'nin çıkmasını? Yarın vefat edebilirsin. Allah bizi affetsin.

'Kur'an yeter' diyenlere sorulmalıdır: Bana secdeyi tarif et, nasıl secde edeceksin? Bir kimse secde etmenin göğsünü toprağa koymak olduğunu söylerse buna neyle karşı çıkacaksın? Secdenin göğüsle olmayacağına dair Kur'an'da bir ölçü var mıdır? Yoktur. Ayet-i kerimede namazla alakalı rukuya gidenler, secdeye gidenler, kıyamda duranlar geçer; ama bunların nasıl yapılacağını tarif eden hadis-i şeriflerdir.

Aynı meselede beş farklı hadis bulunabilir; hangisinin hangi durumda geçerli olduğunu belirleyen mezhep imamlarının içtihadıdır. Hadisleri inkar edenler ve mezhepleri inkar edenler 'yepildek akıllılardır': rüzgarın estiği yöne giderler, kendi iradeleri ve fikirleri yoktur.

Banka kredileri ve faizli işlemlerden mümkün olduğunca uzak durmaya gayret etmek gerekir. Hukuki açıdan darülharpte bu krediler caizdir; bunda bir sıkıntı yoktur. Ancak mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.

Zikir abdestsiz de yapılabilir, bunda şer'i açıdan bir sıkıntı yoktur. Ancak abdestsiz yapılan zikrin fazileti aşağı düşer. Normalde zikrullaha girerken abdestli olmaya gayret etmek gerekir. Çünkü abdest, kişinin zikrullahtaki görmüş olduğu halleri doğrudan etkiler. Abdestsiz yapılan zikirde şüphe ulaşabilir. Bu sebeple zikre girerken abdeste dikkat etmekte fayda vardır.

Kader değişir. Nasıl olmanı istiyorsan öyle yap, değiştir kendini. Ben olmak istediğim hayatı yaşıyorum, istemedim sevmedim bir hayat yaşamıyorum. Ben mutluyum, bir sıkıntım yok. Bir mutsuzluk yaşıyorsam, istemediğim bir şeyse değiştiririm. Bu kadar basit. İradeye bağlıdır; cüz'i iradeye inanan bir insanım.

İnsanlar kaderi suçlayacak yer arıyorlar. Karşıdakini disipline etmeye çalışıyorlar ama kendilerinin ne yaptığının bilincinde değiller. Herkes gücünün yettiği yere kadar ne yapması gerekiyorsa ondan mükelleftir. Onu yapmaya çalışır. Hayat bu kadar basittir.

Seyr-i sülûk; bir şeye doğru yürümek, seyretmek, bir şeye doğru koşmak, bir şeye kendini adapte etmek. 'Allah'a koşunuz'—emir. Allah'a koşarken o kimsenin seyretmesi Allah'a koşma. Herkes yapabilir mi? Bu kapının kapalı olduğu bir mümin kimse yok. Kim 'Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve resoluhu' dedi ve 'Allah'a koşunuz' emrini kendi üzerine aldı—o seyr-i sülükün içinde.

İkisi de efdaldir, birbirinden üstün tutmak birbirinden ayrılmak gibidir. Kalbiyle hoşluk hisseden, yakın olarak kendini gören kimsenin hali de güzeldir; dünyevi meşguliyetten çıkmak için dille zikretmek de güzeldir. Aralarında üstünlük farkı yoktur.

Bozanın tazesi caizdir. Bir müddet durduktan sonra kendince şaraplaşmaya başlar; şaraplaştığı zaman caiz olmaz.

Tevrat, İncil ve Zebur, o günkü insanlık için zamanlı bir şeriat olarak indirilmiştir. Zamanları dolmuş, vazifeleri yerine gelmiştir. Cenab-ı Hak kıyamete kadar devam edecek bir peygamber, bir Kur'an ve bir din indirmiştir.

Kımız at sütünden yapılır. Orta Asya ulemasının bir kısmı kımızın helal olduğuna dair sözler söylemişler. Ancak Hanefîlerin büyük çoğunluğu at etini yasaklamıştır; eşek etini de yasaklamıştır. Öyle olunca onların sütleri de yasaklanmış oluyor.

Sufi geleneğinde dışarıda derviştiklerini, sufiliklerini gösteren alametler kullanmazlar. Olaki bir eksiklik, bir yanlışlık çıkarsa yola laf getiririz diye. Bu sufi terbiyesidir. Biraz Melamilik kokar; Melamiler bunu daha fazla uygularlar.

Yavaş yavaş azaltın. Bir hafta 6 saat, sonraki hafta 5.30, sonra 5 saat. Böylece yavaş yavaş uykuyu üzerinize katabilirsiniz.

Bu işlerin nasıl olduğunu kategorik olarak bilsek de söylesek, kim kimi seçiyor bildiğimiz yok. Ders alacak kardeşler rüyalarında görünürse, rüyalarına göre hükmediyoruz.

İslam’da hapis yoktur, tutuk evi vardır. Cezalar bellidir: hadsa had, sopaysa sopa, şehirden uzaklaştırılmaysa uzaklaştırma. Suçu sabit olduğunda hükmediliyor, bitiyor. Uzun süreli hapis cezası İslam hukukunda yoktur.

Boş işlerle zihni doldurmak, harama bakmak, az zikretmek etki eder. Fiziki olarak beyin damarları ve hücreleriyle alakalı sebepler de vardır. Ama genel olarak unutkanlık, az zikretmekten ve harama bakmaktan kaynaklanır.

Sadece farzları yerine getiren kimse aynileşir. Bir kimseyi yenileyen nafile ibadetleridir. Bunun en önemlisi Allah’ı zikretmek ve Kur’an-ı Sünnet’i etrafa tebliğ etmektir. Kim Allah’ın dininin yaşanması için mücadele ederse, Cenab-ı Hak onu türü taze eder, her an tazedir.

Saç spreyi kullanmak orucu bozmaz. Ortamda yoğun bir koku oluşsa dahi kokuyla oruç bozulmaz.

Dini eğitim almamış insanlara dinin herhangi bir farzını yerine getirmedi diye boşamak doğru değildir. Anlatın, bir daha anlatın, bir daha anlatın. Gıybet etmek haram, gıybet eden eşlerini boşuyorlar mı? Her haram işleyenin haramından dolayı eşinden boşanması mı gerekiyor? İnsanlara dini tatlı tatlı, yumuşak yumuşak anlatın.

Zekat birinci derecede fakirlere, miskinlere, borçlulara, Allah yolunda mücadele edenlere ve yolculara aittir. Zekat parasıyla okul, yurt, hastane, cami veya kuran kursu yapmak caiz değildir. Bir kimse zekatını bir kuruma verir ve bu paranın bu yerlere gittiğini bilirse, zekatını yeniden vermesi gerekir.

Hanefî mezhebine göre zekat şehirden şehire, ülkeden ülkeye taşınmaz. Türkiye’den toplanıp Afrika’ya gönderilmesi Hanefî fıkıhına göre uygun değildir. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem zamanında zekatı devlet memurları toplardı; bu mesele darülharp bağlamında tekrar tartışılması gereken konulardandır.

Cahillik Allah ve Resulünü tanımamak, Kur’an ve sünneti bilmemektir. Bir kimsenin fazla ilmi olmadığı halde Allah’ı sevme yolunda ilerleyebilir mi diye sormuşlar. Bir Müslüman kendi ufkunu geliştirmek için temel bilgi olarak fıkhı okuyacak, çok bolca hadis okuyacak ve hadisleri uygulayacak, hayatında yaşayacaktır.