Cumartesi, 7 Kasım 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR
Mustafa Özbağ
İrşad & Tasavvuf · Resmî Site

Sorular: Sabır ve Tevekkül — Sayfa 7

Mustafa Özbağ Efendi - Tasavvuf Sohbetleri ve İslami İlimler

Sohbetlerden Derlenen Sorular

Kategorilere göre düzenlenmiş tam arşiv

29.022Soru-Cevap
2.760.705Kelime
51Kategori
378Sayfa

Sabır ve Tevekkül(401) — Sayfa 7/7

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre imtihânın büyüğü kimlere gelir?

Bir şeyde çile yoksa, acı, yoksa onun kıymeti olmaz. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi, ve sellem buyurmuştur ki: “İmtihânın büyüğü, sıkıntının çilesinin büyüğü peygamberleredir, ondan sonra velîleredir, mürşidleredir, ondan sonra velîlerin, ve mürşidlerin etrâfında olanlara.”.

Kaynak: Sen rahat yaşayacaksan bir mürşide uğrama bu dünyada rahatını düşünüyorsan aşk m

Şişmanlık, uykuya düşkünlük ve tembellik nedenleri nelerdir?

Allah resulü sallallâhu aleyhi, ve sellem. Hazretleri bir sahabenin göbeğine böyle parmağını böyle üç parmağını uzattı bizden değil dedi şişmanlık bizden değil o zaman ne uykuya düşkünlük bizden değil. Tembellik değil iman zayıflığı bizden değil o kimse. Bunlara sebep ne. Ama bu uykuya düşkünlük neden yediğimizden içtiğimiz şişmanlık neden yediğimizden içtiğimiz tembellik de yediğimizden içtiğimizde bunlar üçü toplandığında üçü bizde iman zayıflığını getirdi. Biz üçü toplandığında bakın şişmanlık uykuya düşkünlüğü getirdi y sizin fazla yemeniz içmeniz sizin kilonuz uykuyu getirdi uykuya getirince ardından uyku tembelliği getirdi tembel çalışmıyor insanlar şu anda toplum tembelleştiriyor hamur işini kendilerine adama evlendiler. Ya tamam bitti. Erkekler de aynı yiyorlar.

Kaynak: Sizin Allah’a en sevimli olanınız az yiyip içen ve bedence hafif olanınızdır

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre tevekkül nedir?

Ve tevekkül kalbi bir hal aslında kalbimi tecelliyat bu tevekkülü ben Allah’a itimat etmek ona yaslanmak onu dayanmak olarak görüyorum, yoksa tevekkülü böyle tembellik edip kenarda oturmak olarak görmüyorum Allah muhafaza eylesin o yüzden zaman bir kısım sufi ver bunu farklı algıladıklarını inanıyorum o yüzden Allah muhafaza eylesin benim için tevekkül her ne halde olursa olsun o kimsenin Allah’a itimat tan kendisini kesmemesi Allah’a dayanmaktan Allah’a yaslanmaktan kendis, uzak tutması olarak görüyorum iyi zaman hep atıfta bulunur um benim için fatih en iyi kur’an’ın hani hadis-i şerifte buyurulduğu gibi kur’an’ın böyle özü fihristesi gibidir kur’an’ın içerisinde de fatiha’nın içerisinde de bismillahirrahmanirrahim iyya na’budu, ve iyyâke nesta’în sadakallahülazim bu fatih anında benim nazarımda sırrı gibidir bu, ancak sana ibadet eder ancak.

Kaynak: Tevekkül kalbi bir haldir

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre gaflet nedir?

Gaflet, hakikat, ve ilahî gerçekleri unutmak anlamına gelir. Kur’ân’da müminlerin gafleti, ve kâfirlerin gafleti arasında önemli farklar vardır.

Kaynak: l0 (NASİHAT⧸1) Mustafa Özbağ Efendi Sohbeti – 27.04.2023

Mustafa Özbağ Efendi hangi dualarla Rabbimizden yolda sebat diler?

Rabbim bizi bu yolda müstakim eylesin bu yolda tahkim eylesin bu yolda sabit eylesin bu yolda bizim son. Bizleri bu yolda eylesin son nefesimizde kendisini göre nefesini verenlerden eylesin kendisiyle konuşa nefesini verenlerden eylesin kendisiyle hemhal ola bu dünyadan göçüp gidenlerden eylesin ecmain üç.

Kaynak: (NASİHAT/8) Mustafa Özbağ Efendi Sohbeti – 28.09.2023

Uyku Allah’ın lütfu ve nimetidir mi?

Zikrullah taki uyku Allah’ın lütfudur nimettir o dünyanın en kaliteli uykusudur en kaliteli uykusu. Sakın.

Kaynak: Hzs (NASİHAT⧸18) Mustafa Özbağ Efendi Sohbeti – 29.02.2024

Yolda küçük bir sapma nasıl bir sonuç doğurur?

Yolda küçük bir sapma, ilerledikçe büyük bir ayrılığa dönüşür. Çanakkale’den çıktığınızda köprüden birkaç metre sağa giderseniz İzmir yoluna, birkaç metre sola giderseniz Bursa yoluna girersiniz. Başlangıçtaki küçük fark, ilerledikçe çok büyük mesafelere yol açar.

Kaynak: 30. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Merkezde duran kimse, ayağını o merkezden kaldırırsa ne olur?

Merkezde duran kimse, ayağını o merkezden kaldırırsa savrulmaya başlar. Parmaklar başlangıçta birleşik olsa da hafifçe ayrıldıklarında, ilerlendikçe aralarındaki mesafe büyür. Hz. Pir diyor ki: yol uzadıkça, merkezden uzaklaştıkça insanlar maksattan uzaklaşırlar.

Kaynak: 30. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre Müslümanların güçsüzlüğü sebebiyle İslâm’dan uzaklaşanlar çoğalması neden kaynaklanır?

Bugün Müslümanlar güçsüz olduğu için İslâm’dan uzaklaşanlar çoğalmaktadır. Bu durum, dinin özünden değil, güç algısından kaynaklanmaktadır.

Kaynak: 29. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre insan kendi istidadını başlangıçta bilir mi?

Kulun kendi istidadına şuuru yoktur. Kişi ne yapabileceğini, neye istidadı olduğunu başlangıçta bilmez; tıpkı yeni doğmuş çocuğun yürüyüp yürüyemeyeceğini bilmediği gibi. Ancak yürüme çağı geldiğinde çocuk yürüdüğünü görür; işte istidad da bu şekilde kendini gösterir.

Kaynak: 12. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre kişi istidadının farkına nasıl varır?

Bir kimse ancak belirli haller, acılar veya olaylarla karşılaştığında istidadının o alana ait olup olmadığını anlar. Acıyı tanımlamanın yegâne yolu acıyla karşılaşmaktır. Oruç tutmaya dayanıp dayanamayacağını, çocuğa bakıp bakamayacağını, yola sabrı olup olmadığını kişi ancak o halle yüzleşince öğrenir.

Kaynak: 12. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

İstidadı bilenler ve bilmeyenler nasıl sınıflandırılır?

İbnü’l-Arabî Hazretleri bu meselede birkaç sınıf belirler. Birinci grup: Kendilerinden bir şey zuhur edince istidatlarının var olduğunu anlayanlardır. İkinci grup: Daha baştan, henüz bir şey ortaya çıkmadan kendi istidatlarını bilenlerdir; bunlar tevekkülle Allah’ın takdirine razı olurlar. Bu ikinci grubun en önemli özelliği, kendi istidatları ne olursa olsun Allah’ın takdirine boyun eğmeleridir.

Kaynak: 12. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre kaza gelince insanın bilgisi gider mi?

Sufîlerin en büyük sorusu şudur: Kaza gelince bilgi gider mi? İnsan ne kadar bilirse bilsin, kaza geldiğinde gözüne perde düşer ve göremez hale gelir. Bu, büyüklerin de kabul ettiği bir gerçektir. Hz. Mevlânâ bu konuda şöyle der: ‘Kaza gelince, neyi bilme yüzünden hata yetişti.’ Ancak bilginin her türlü kazada gitmesi kaçınılmaz değildir. Bilgi, taklid düzeyinde kaldığı sürece kaza anında gider. Bilgi kalpte yakîn haline geldiğinde ise artık gitmez. İlm-i yakîn, ayn-ı yakîn ve hakka’l-yakîn kademelerine göre bu bilgi derinleşir; yakîn haline gelen bilgiye şeytan dahi dokunamaz.

Kaynak: 8. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre mürşid bazen doğruyu neden tamamen söylemez?

Bazen doğruyu söyleyemezsin; sana müsaade edilen kadarını söylersin. Bu sufi terbiyesinin bir gereğidir. Mürsid bazen her şeyi açık etmez; söylenmesi vakti geldiğinde söylenir. Sana müsaade edilmeyen de doğrudur; sana müsaade edilen de doğrudur. Zamanı ve hâli olmayan bilgi bazen zarar verir.

Kaynak: 2. Fususul Hikem Okumaları Muhiyiddini Arabi

Mustafa Özbağ Efendi hüsrana düşmemek için hangi duayı eder?

Yoksa pişmân olanlardan, hüsrâna girenlerden oluruz. Rabbim bizleri zikrullâh ile haşır-neşir olanlardan eylesin. Âmîn.

Kaynak: Madem sana maddi manevi ilim verildi Allah için konuş, insanlara nasihat et ilmi

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre Allah zorluk ve aşırılık istemez mi?

Allah zorlaştırıcı değildir. O yüzden aşırılıktan uzak durun. “Kim Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirir de itaatsizlikten sakınır, Allah da ona işlerinde kolaylık ihsan eder.” Siz aşırılıktan uzak dur; Allah’ın emirlerini yerine getirirsiniz. Allah sana yardım edecek; işlerini sana kolaylık ihsan edecek.

Kaynak: 4. Takva 4 kapı 40 Makam

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre eşinin şirretliğine sabreden zât kıssası neyi anlatır?

Bir zât varmış; eşi ona şirretlik yapıyormuş, bu adam hep sabrediyormuş. Kadın olanca kötü lafı söylüyormuş; ama bu zât edebi muhâfaza ediyormuş. En sonunda kadın dayanamamış, bir tokatı yapıştırmış. O zât kıbleye yönelmiş hâlde idi; kafasını bile kaldırmadı. Ama o esnada doğudan batıya bütün hâller açıldı, bütün varlık gözünün önünde tecellî etti. Bu zât “Elhamdülillâh” dedi. Kadın şaşırdı: “Bir tokat yiyorsun, Elhamdülillâh diyorsun?” dedi. O ise o tokatla hangi makâmdan geçtiğini idrâk etmişti.

Kaynak: 3. Marifet(Devamı) 4 kapı 40 Makam

Sabır makamı ne anlama gelir?

Sabır makamı ise dervişliğin belkemiğidir. Allah ile barışık olmak; hastalık gelse, yokluk gelse, musîbet gelse isyân etmemek — hepsini Rabbinden bilip şükürle karşılamaktır.

Kaynak: 1. Tarikat 4 kapı 40 Makam

Kanâat ne anlama gelir?

Kanâat ise elindekine râzı olmak, gözünü başkasının malına dikmemektir.

Kaynak: 1. Tarikat 4 kapı 40 Makam

Kanâatkâr olan kimse ne olur?

Kanâatkâr olan kimse, dünyânın en zengin insanıdır.

Kaynak: 1. Tarikat 4 kapı 40 Makam

Bu zamanın riyazatı nedir?

Riyâzatı geleneksel olarak az yemek, az uyumak, az konuşmak şeklinde tanırız. Bu doğrudur; ancak günümüzün riyâz, farzlara sımsıkı yapışmaktır. Bu zamanın riyâzatı haramlardan uzak durmaktır. Bu zamanın riyâzatı gösterişten ve şatafattan kaçınmaktır.

Kaynak: Bu zamanın riyazatı farzlara yapışmak, haramlardan, gösterişten, şatahattan şata

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre bu zamanın riyâzatı nelerdir?

Bu zamanın riyâzatı farzlara sımsıkı yapışmaktır. Bu zamanın riyâzatı haramlardan uzak durmaktır. Bu zamanın riyâzatı gösterişten ve şatafattan kaçınmaktır.

Kaynak: Bu zamanın riyazatı farzlara yapışmak, haramlardan, gösterişten, şatahattan şata

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre Asr Sûresi’ne göre kim hüsrandan kurtulur?

Kaynaklar Sabır Kadar Kıymetli Bir Şey Yoktur Sabır kadar kıymetli bir şey yoktur. Vel-Asr Sûresi’nde buyurulur: “Bütün insanlar hüsrandadır; ancak îmân edip sâlih amel işleyenler, hakkı, ve sabrı tavsiye edenler müstesnâ.” Demek ki sabrı başkasına da tavsiye edince, sen de kurtuluşa erenlerden oluyorsun.

Kaynak: Sabır kadar kıymetli bir şey yoktur

Sabır öyle bir şeydir ki insanı kemale erdiren en önemli olgulardan birisi midir?

Sabır. Sabır öyle bir şeydir ki insanı kemale erdiren en önemli olgulardan birisidir. Sabır. Sabır böyle insanın başına gelenlerden ben kısa yoldan gitsem başına gelen hadiseleri bir başkasına şikayet etmeyip. Allah’la alışverişte bulunması. O zaman kul şikayetini insanlara bildirmez. Şikayetini rabbine bildirir. Mesela hastalığı dahi olsa, hastalığından inese, rabbine inese, bu onun sabırsız olduğunu göstermez. Sufiler için sabırsızlık kalkıp başına gelen hadiseleri etrafına şikayet etmektir. Sufiler için. Bir kimse. Allah’a derdini anlatsa, Allah’a münacaat etse, Allah’a bu manada başına gelenleri saysa, dökse bu sabırsızlık değildir. Bu. Allah’ın hoşuna gider. Daha der ki, “Kuluma ben bela verdim, musibet verdim, sıkıntı verdim, dert verdim, gam verdim, keder verdim. Kulum döndü bana dua etti. Kulum döndü benimle haşır neşir oldu. Bu çok önemli.

Kaynak: Sabrın temeli üçtür

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre Bakara 155’te sabır neden gereklidir?

Bakın bunlarla mücadele etmeme değil. O zaman bu sabır bize bütün hayatımız boyunca lazım olacak olan en önemli olgulardan birisi. Bakara 155. Sizi biraz korku, biraz açlık, ve biraz mal, can, ve mahsul eksikliğiyle imtihan ederiz. Sabredenleri müjdele. O zaman korku. Hz Peygamber sallallâhu aleyhi, ve sellem hazretleri, “Korkaklığın şerrinden Allah’a sığınırım dedi.

Kaynak: Sizi biraz korku biraz açlık ve biraz mal can ve mahsul eksikliğiyle imtihan ede

Gösterişsiz yaşam nedir?

Gösterişsiz yaşam miskinlikten kıp. F böyle işte evsiz bsiz yaşamak değil buradaki tasavvufta miskinlik gösterişsiz yaşamak. Şaban kaçınmak. Şan kaçınmak evin çok olmayacak çok gösterişli olmayacak kıyafetler olmayacak çok şatlı çok cicili bicili çok böyle cancanlı şeyler olmayacak y. Siz yaşınız yemeğin gösterisi olacak 5 Yaşin yemek yiyeceksin en fazla bir. Yaşin yemeğin olacak evinde. Ben öyle diyorum orta noktası bakın ne çorba yemek pilav salata bu firavun. Sofrası bunu bu noktaya indirmeye çalışıyor insanları. Aslında ne kiranın sası haz Mevlânâ celalet hazretleri hanımı iki çeşit yemek yapmış. Örneğin işte bir kuru fası yaptıysa yanan bir de e yapmış iki çeşit. Yek yapmış. Canım bugün. Soframız firavun. Sofrası gibi oldu demiş misafir geldiğinde 10 çeşit yap gösterişe kaçmamak için şartıyla. Çok misafir gelecek 34 çeşit y fazla ya misafirine gyor bundan sorumlu değilsin. Kendine kendini gösterisi yaşa hayatınız gösterisi olsun gösterişe önem vermeyin, ve gösterişten dolayı insanlar batıyor bugün batıyor. Ticaret batıyor manen batıyor din batıyor şeriat batıyor.

Kaynak: Bektaşi Nefesleri – Hâcı Bektaş-ı Velî Makalatından

İnsan nasıl Allah’ı unutur?

İnsan biraz rahat yüzü görse, biraz böyle dünyevi olarak rahatlasa hemen o kimse Allah muhafaza eylesin şımarır, şaşırır, kibirlenir. Allah’ı unutur.

Kaynak: Evinizde, dilinizde, kalbinizde zikrullah olacak

Bir dertten kurtulmaya çalışırken başka bir dert insanı nasıl bulur?

Hatta ben şöyle düşünüyorum. Yani bir şeyden kurtulmaya gayret ediyorsun. Kapının önünde başka bir buluyor seni. Sen kendi kendine bir çaba gösteriyorsun. Şundan kurtulayım diyorsun.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre sabır hangi hususlara karşı gösterilmez, hangilerine karşı mücadele edilir?

Sabredenlerin mükafatları muhakkak hesapsızdır. Haksızlığa, hukuksuzluğa, arzsızlığa, hırsızlığa, rüşvete değil. Bunlarla mücadele emredildi. Bunlarla mücadelede sabredeceksin.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre hırsız ve zalimle mücadele ederken ölen kimse ne olur?

Sen hırsızla mücadele ederken öldürülürsen şehit olursun. Zalimle mücadele edilir. Sen zalimle mücadele ederken öldürülürsen şehit olursun. Bizi bunu unutturdular.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre hırsız ve zalime karşı mücadele farz mıdır?

Bunlarla mücadele farz. O farzı yaşamak için sabredeceksin mücadele ederken. Biz zulme sessiz kalıyoruz. Birisi hırsız hırsızlık yapıyor. Biz onun hırslynğına sabrediyoruz. zalimle mücadele edilir. Hırsızla mücadele edilir. Sen hırsızla mücadele ederken öldürülürsen şehit olursun. Zalimle mücadele edilir. Sen zalimle mücadele ederken öldürülürsen şehit olursun. Bizi bunu unutturdular.

Rızık endişesiyle rabbinin yolunu terk etmemeli miyiz?

Ey insanoğlu sen rızık endişesiyle rabbinin yolunu terk etme. Rızık endişesiyle Allah’ı tanıma ve bilme yolunu terk etme. Rızık endişesi ile sen kendi kendini helak etme.

Rızkından endişeye düşmemeli miyiz?

Rızkından endişeye düşme. Seni kendi eliyle yaratan, kendi ruhundan üfleyen, ahseni takvim üzerine yaratan, ahseni takvim üzerine yaratan, kendine halife seçen ve seninle konuşan, sana vahyeden Allah senin rızkını da üzerine almış. Senin rızkını üzerine almış.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre fakirlik endişesiyle evlatlar öldürülmemeli midir, rızkı kim verir?

Fakirliğe düşme endişesi ile evlatlarınızı öldürmeyiniz. Onların da sizin de rızkını veren biziz. Yeryüzünde kımıldayan hiçbir varlık yoktur ki onun rızkı Allah’a ait olmasın. Allah her canlının hayatını geçireceği yeri de, öleceği yeri de bilir. Bütün bunlar apaçık kitaptadır.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre nefsini arındıran kimse nasıl kurtuluşa erer?

Çünkü nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir. Yani sen nefsini tezkiye edersen, nefsini terbiye edersen kurtuluşa erersin ve başına gelen musibetlerden dolayı da gam hüzün çekmezsin.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre sıkıntıda dönüp gidenlerin hâli ömür boyu nasıl olur?

Yangında dönüp gidenler, zorlukta dönüp gidenler, sıkıntıda dönüp gidenler, bir problemle karşılaştığında dönüp gidenler ömür boyu hep dönüp giderler. Onlar her sıkıntıyı gördüğünde bırakır gider.

Sabır, sufiliğin olmazsa olmazlarından biridir mi?

Sabır, sufiliğin olmazsa olmazlarından biridir. Bir kimse sabır makamına oturursa takvaya erenlerden olur. İbadetlerin meşakkatine, bela ve musibetlere, günahlara karşı mücadelenin zorluğuna sabredecek ve ayakları üzerinde dimdik duracak. Namazı, orucu, zikrini, halaka-i zikrullahı terk etmeyecek.

Sabır, insanı kemale erdiren en önemli olgulardan biri midir?

Sabır, insanı kemale erdiren en önemli olgulardan biridir. Sufiler için sabırsızlık, başına gelen hadiseleri etrafına şikayet etmektir. Bir kimse Allah’a derdini döküp münacaat ederse — hastalığından inese, gamını Rabbine bildirse — bu sabırsızlık değildir; Allah’ın hoşuna gider. Ama aynı derdi komşusuna, arkadaşına şikayet etmek, sahibini unutmaktır.

Zenginlikten veya makamdan dolayı birisine tamah ettikçe, birini ötekine üstün tuttukça ne olur?

Zenginlikten veya makamdan dolayı birisine tamah ettikçe, birini ötekine üstün tuttukça dininizin yarısını kaybedersiniz. Allah katında üstün olan takva sahibi olandır. Zenginlik, bürokrasi, meslek veya ev süsü Allah’ın gözünde hiçbir değer taşımaz. Allah yalnızca takvaya bakar.

Bıraktın. Bu kadar basit ya. Bu kadar basit mi?

Çok basit. Bundan sonra yapmayacağım diyeceksin. Bırakacaksın.

Hastalıkların insan üzerindeki etkisi nedir?

O yüzden hastalığa baktığınızda bir nebze de sizi ölüme yaklaştıran bir sebeptir. Mesela bir ölüm sebebi nedir? Hastalıktır. Örneğin o hastalığa bakarken bu beni ecele yaklaştıran, Allah’a kavuşmayı yaklaştıran bir olgu. Hastalığa küfretmeyin. Hastalığa isyan etmeyin. Hastalığa öf bile demeyin. Öf bile demeyin. Tedavisi neyse tedavisini aramak bize bu noktada şart kılındı. Hazreti Peygamber sallallâhu aleyhi, ve sellem hazretleri tedavi olunuz dedi. Emir var burada.

Hastalıklara karşı nasıl bir tutum benimsenmeli?

Biz tedavi olma yolunda ilerleriz. Eşimize, çocuğumuza, kendimize bir hastalık bulaştıysa mümkün olduğu kadar biz, ama kendimizi, ama eş, ve çocuklarımızı tedavi etme, ve ettirmek için mücadele ederiz. Hani nasıl olsa ölüm gelecek, kapımıza dayanacak, tedaviye ihtiyaç yok diyenlerden değilim ben. Bunu bir kısım selef alimleri bunu söylemişler. Tedavi olmamışlar hiç tedavi tarafına da yönelmemişler. Bu bir içtihattır. O içtihada katılanlardan değilim. O yüzden Hazreti Pir’in dediği gibi seli baştan önne sözü mucibince başımıza bir hastalık geldiyse tedavisi için onunla uğraşırız.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre şeyh hastalığı ve baba hastalığı nedir?

Bir de şeyh hastalığı vardır dedim. Onu da söyleyeyim sana dedim. Abi o nasıl dedi? Şey efendi dedim naza çekecekse kendisini öhü öhü der dedim. Dervişler dedim etrafında pervane dolar. Aman şeyhimiz hasta der Bu da şeyh hastalığıdı. İlave değil mi? Biraz daha hastalanın. Baba hastalığı vardır. Baba eve gelir, hastadır, yorgundur. O gün o neler yapmıştır, neler yapmıştır. O yüzden eş, ve çocuklarına ayıracak zamanı, ve sağlığı yoktur. Öf öf öf öf öf. Baba hasta. Yarın yarın da hasta. Ertesi gün ertesi gün çok yorgun. Ertesi gün ya bir müşteri geldi veyahut da iş yerinde bir müdür veyah, da iş yerinde şef veya iş yerinde patron problem yaşadı. Psikolojisi iyi değil. Lan bir gün de iyi ol ya. Nasıl yani? Bir günde neşeli ol ya. Bir günde neşeli ol. Bu da baba hastalığıdır.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre kendi acziyetini gören kimse neyi anlar?

Kendi acziyetini gören, asıl aciz olmayanı tanır. Kimseden medet yok. Yalnız, ve, ancak bana benden yakın olandan medet var. Çünkü bana bu varlık her an ondan gelmekte. Varlığım mahvolunca da, ancak onu görürüm. Başkasını değil. Artık fena hali bu aslında. Fena halinin de üstünde bu.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre zorluk anında insan nasıl sabretmeli ve neye inanmalıdır?

Yaşayacak, sabredecek, bekleyecek. Çünkü o zorluğun yanında kolaylığın da olduğuna îmân edecek. O zoru yaşıyorsun ya ona îmân edecek. Diyecek ki bunun kolaylığı da var. Ona îmân edecek. Bu karanlık gecenin sabahı var. Ona îmân edecek. Ona îmân edecek. Bu darlığın genişliği var. Bu sıkıntının felahı, felaha erileceği zamanı var. Ona îmân edecek, ve içinden yazacak onu. Aptal olmayacak. Kim sıkıntılı zamanında onu terk etti. Yazak onu tek. Unutmayacak onu. Kim sıkıntılı zamanında ona ne dedi?

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre sıkıntı geldiğinde gerçek dost nasıl ortaya çıkar?

Hayat Yolu o hayatı yaşarken insan etrafındakileri, ancak o zaman tanımlar başına bir sıkıntı geldiğinde bir dert geldiğinde bir problem geldiğinde bir taraftan boğazın sıkıldığında bir taraftan burnunu elini kolunu kaptırdığın Senin gerçek dostun arkadaşın eşin çocuğun meydana çıkar öbür türlü meydana çıkmaz para var pul var huzur var lay lylon var Gayet güzel olmayınca ne olacak başına bir sıkıntı gelince ne olacak başına bir dert gelince ne olacak başına bir Gam bir keder gelince ne olacak kim kalacak yanında bu önemlidir insanın ayağı sürçer dili sürçer eli kolu sürçer insan bu sürçer bir şeye güç yetiremez olabilir bir şeyde hesabı tutmaz olabilir Bu esnada etrafındakiler yapıyor Seni seviyorum diyenler ne yapıyor bu önemlidir bakın Önemli olan budur.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre tövbe edip ümitsizliğe düşmek şeytandan mıdır?

Allah tövbe edip temizlenenleri sever bu ayetler dururken neden tövbe etmiyorsun E sen bir de ders aldın. Günde 100 sefer tövben var çekiyor musun sustu Alim senin dersini çekmeyecek sen o zaman çekmeyeceksin alayım senin dersini de ki ben çekmiyorum dersi çek emiyorum çekmek de istemiyorum Allah yoluna açık etsin E sen dersi çekiyorsan sen. Tövbe ediyorsan bu ümitsizlik şeytandan, ama Bun. Müslümanlar Öyle bir hale geldi ki hem birbirlerine bu taşı atıyorlar hem de kendilerine bu taşı atıyorlar, yani biz birisinin hatasını kusurunu gördük mü adamı cehennemlik yapıyoruz anında anında cehennmiyorsun. Oysa Sûfî terbiyesinde ahiret kaygısı da kalmaz ahiret kaygısı kalmaz ne dedi İsa. Aleyhisselâm üç gruba rastladı birinci grup ibadet ediyordu dedi ki. Niçin ibadet ediyorsunuz. Cehennem korkusundan dedi aradığım. Sizler değ i isiniz dedi bakın ahiret kaygısı ikinci grupla karşılaştı niçin dedi cennete girmek için. Dedi Onlara dedi ki ucuz ameliniz aradığım. Sizler de değilsiniz dedi yürüdü üncü. Grup oturmuşlar Allah’ı zikrediyor lardı onların âlemi hadis orada geçer şimdi şey olarak. Müslim Tirmizi diyemeyeceğim. Oradan aklımda kalıyor 3ün. Grup beni böyle çok etkileyen bir onların âleminden bir kıssayı bu 3ün grup oturmuşlar Allah’ı zikrediyor lı dedi ki size bunu sevk eden şey ne dediler ki biz Allah’ı seviyoruz dikkat edin biz Allah’ı. Seviyoruz işte dedi aradığım Siz dersiniz dedi İsa. Aleyhisselâm onların halakas oturdu işte Sen normalde böyle bir halakaya oturunca senin ahiret. Kaygın da kalmamalı. Sûfî cennet cehennem kaygısından kurtulur. Sûfî gözünü Allah’a. Diker gözünü Allah’a. Diker ahiret kaygısını da ne yapar yok eder that.

Mustafa Özbağ Efendi’ye göre ev bakan erkekler sabah nasıl çıkmalı, evde vakit geçirmeli mi?

Tekrar burayı söyleyeyim. Sabah aç olarak çıkıyor. Ev bakan erkekler, sorumlulukluk alan yiğit delikanlılar. Evde vakit geçirmek yok.

Kanaat ehli olmak ne demektir?

Normalde şimdi kendi üzerindeki nimetlere hamdederekten kanaat ehli olacak. Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri, “Sizden kim nefsinden emin, bedeni, sıhhatli ve günlük yiyeceği de mevcut ise sanki dünyalar onun olmuştur.” O zaman ne olacak? Yâni nefsinden emin yâni o farzları yerine getiriyor. Haramlardan elinden geldiğince uzak duruyor. Bedeni de sıhhatli. Ayakta duruyor, çalışabiliyor, yürüyebiliyor. Hamdolsun. Ve aynı zamanda da günlük yiyeceği mevcut. Günlük yiyeceği de var ise dünyalar onun olmuştur. Yâni ona kanaat edecek o kimse.

Kaynak: 334. Mesnevi Şerhi | 2310. Beyit: Dünya-Âhiret Dengesi, Kanaat ve Kınama

Tevekkül nedir?

O zaman normalde tevekkül ehli demek çalışmamak demek değil. O kimse hani çalışmıyor ya kendisini kanaat ehli, tevekkül ehli olarak gösteriyor. Bedevînin bedevî karısı da diyor ki ona, “Sen tevekkül makamında değilsin. Sen kanaat makamında değilsin. Neden o makāmdan bahsediyorsun?” O zaman tevekkül ne? Elinden geleni yapmak ve sonucunu Allâh’a bırakmak. E sen elinden geleni yapmıyorsun ki. Sen senin zirve nereye kadar bilmiyorsun ki. Elinden ne geldiğini ne gelmediğini de bilmiyorsun.

Kaynak: 335. Mesnevi Şerhi | «Haddinden Fazla Söz Söyleme»: Tevekkül ve Makam İddiâsı

Tevekkül çalışmamak mıdır?

Şimdi tevekkül bu mânâda hani hareket etmemek değil. Kuş tevekkülü yuvasında oturaraktan yapmadı. Hadîs-i şerîfi doğru anlamak lâzım. Kuş ne yaptı? Yuvasından uçtu. Rızkını aramaya gitti ve dönüşünde tok olarak döndü. Sen yuvadan uçmazsan tok olarak dönmezsin. Sen çalışmazsan… Sen evinde oturaraktan iş ararsan iş bulamazsın. Sen her gittiğin işte 3 gün çalışırsan iş bulamazsın sen.

Kaynak: 335. Mesnevi Şerhi | «Haddinden Fazla Söz Söyleme»: Tevekkül ve Makam İddiâsı

Kuşlar gibi tevekkül hadîsi nasıl anlaşılmalıdır?

O yüzden normalde bu kuş hadisine baktığımızda bu konuyu açıklayan bir hadîs. Tevekkülle alâkalı. Kuşlar ne yapıyor? Sabah aç olarak yuvalarından ayrılıyorlar. Uçuyorlar. Akşam tok olarak dönüyorlar. O sebepler dâiresinde ne yapıyor? Rızkını çalışaraktan elde ediyor.

Kaynak: 335. Mesnevi Şerhi | «Haddinden Fazla Söz Söyleme»: Tevekkül ve Makam İddiâsı

İstediği olmayınca «Allâh vermedi, nasîb değilmiş» demek doğru mudur?

O yüzden tevekkül makāmı düşünülürken veyâhut da konuşulurken bu silsileye dikkat edilmesi lâzım. Sebebe sarılırız, çalışırız. Kalp olarak iyi niyet sâhip oluruz. Sonucu da hani iyi niyet dedim Allâh’a güvenmektir. Sonucu da Allâh’a bırakırız. Bir şey istediğimiz gibi olmadıysa Allâh vermedi demeyiz. Biz bununla alâkalı gerekli çalışmayı gösteremedik. Bu işin matematiğini bulamadık. O yüzden bu olmadı deriz. Allâh bize vermedi deyip Allâh’ı suçlamayız. Allâh nasîb etmedi. Hayırdır? Nereden biliyorsun? Yâni sen çok çalıştığın da mı Allâh vermedi sana? Âyet-i kerîmede çalışın diyor. Âyet-i kerîmede duâ edin. Duânızı kabûl ederim diyor. Zikredin ben sizi zikrederim diyor. Tövbe edin. Tövbenizi kabûl edeyim, affedeyim diyor. Çalışın. Sizin çalışmanızı Allâh da görür, melekler de görür diyor. Sen nereden Allâh vermedi diyorsun? Sen nereden Allâh nasîb etmedi diyorsun? Sen o konuda gerekli gayreti gösterdin mi ki Allâh’ı suçluyorsun?

Kaynak: 335. Mesnevi Şerhi | «Haddinden Fazla Söz Söyleme»: Tevekkül ve Makam İddiâsı

Sebeplere sarılmak tevekküle aykırı mıdır?

O yüzden tevekkül, doğru ifâde, sebeplere sarılmak. Ama kalp olarak sebebi ilâhlaştırmak değil. Sebebi bir araç olarak görmek. Sebep amaç değil. Sebebi araç gör. Çalışmayı kalbi hâlini araç gör. Bunların hiçbirisi de amaç değil.

Kaynak: 335. Mesnevi Şerhi | «Haddinden Fazla Söz Söyleme»: Tevekkül ve Makam İddiâsı

Gerçek fakir kimdir?

On öyleleri vardır ki kendilerinin ihtiyâcı olduğu hâlde bunu hiç kimseye söylemezler. Bunlar gerçek fakirlerdir. Bunlar kendi ihtiyaçlarını bir başkasına andırmazlar. Açtır, açım demez. Gerçek fakir olur. O bir şeye ihtiyâcı vardır. Şuna ihtiyacım var demez. Gerçek fakir odur. Bakın gerçek fakir odur. İsteyen fakir değildir. Dilencidir o. O istiyor. İsteyen dilencidir. Bir kimse ihtiyâcı olduğu hâlde hâlini kimseye açmıyorsa, arz etmiyorsa o gerçek fakirdir. Onu bulup ona yardım etmek lâzım.

Kaynak: 336. Mesnevi Şerhi | Kibirli Fakir ve Örümcek Ağı Gibi Ev

Mal ve makām elden çıkarsa kanaat ehline ne kalır?

Mal kaybedilebilir, makām elden çıkabilir. Maddî mânevî insan mal kaybedebilir, iflâs edebilir, malı eksirebilir. Hattâ sıfıra bile inebilir. Eksiye bile inebilir. İnsan bir makām sâhibidir. Makām elden gidebilir. Maddî mânevî yâni. Nedir? İşte bir yerde müdürsün, amirsin, milletvekilisin, baksın, osun, busun. Yâni önceden paranın içinde yüzüyorsun. Makām var, şan şöhret var.

Kaynak: 337. Mesnevi Şerhi | Kanaat Hazinedir, Nimete Hamd ve Kibir

Kanaat ehli neden her hâlde dosttur?

O yüzden kanaat ehli kimse hangi hâle düşersen düş kanaat ehli senin dostun olur. Sen kanaat ehlisen sen hangi hâle düşersen düş sen kendini bozmazsın. Sen kendini muhâfaza edersin, korursun. O yüzden kanaat insanın üzerinde daimi bir hazinedir.

Kaynak: 337. Mesnevi Şerhi | Kanaat Hazinedir, Nimete Hamd ve Kibir

Hatâ yapan kimseye karşı ne yapılmalı?

O güven sarsıcı hatâ yaptığında onun hatasını tolere edeceksin. Onu anlatacaksın, söyleyeceksin.

Kaynak: 17.10.2026 Bursa Akşam Sohbeti | İnsanlara güven ve güvenilir olmak üzerine

Birisi gitmek isterse ne yapmalı?

Hayat felsefiniz olsun. Birisi sizden gitmek mi istiyor? Sam yakasın gitsin. Ömrü hayâtınızda bakın bunu kendinize hayat felsefesi yapın. Bu eşiniz olabilir. Bu çocuklarınız olabilir. Bu gelininiz olabilir. Bu damadınız olabilir. Kadınları erkeklere herkese söyisinden gitmek istiyor. Bu arkadaşınız olabilir. Bu sizin en çok sevdiğiniz olabilir. Bu kim olursa olsun gitmek istiyor. Allâh yolundan çıkın salın yakasın. Yâni bir kimseyi zorla tutmanın bir anlamı yok. Çünkü insan sevdiği ve sevildiği yere yakışır. Sevdiği ya birisini çok seviyordur.

Kaynak: 29.08.2026 Bursa Gündüz Sohbeti | Evlilikte aldatma, namus ve kul hakkı üzerine

Başa gelen sıkıntılara nasıl bakmalı?

O zaman başına gelen bela ve musibetler kader-i ilahinin tecelliyâtıdır. Sen başka bir yerde bir yanlışlık, bir eksiklik yapmışsındır. Bu benim kendi nefsime âit sohbet olsun. Ben kendime sohbet etmiş olayım. Bu saferan bir yerde bir eksiklik noksanlık yapmışsındır. Bir yanlışlık yapmışsındır. Kader-i ilâhî başka bir yerden senin önüne başka bir şey çıkarıp onun normalde seni temiz göndermek için mahşere bir şey sen sana bulaşmıştır. Senin hastalığın da bu mânâda rahmettir. Senin başına gelen sıkıntı da rahmettir. Senin başına gelen musîbet de rahmettir.

Kaynak: 22.08.2026 Bursa Gündüz Sohbeti | Sosyal medya, deccâliyet ve lâ ilâhe

Gayret ile kader arasındaki ilişki nedir?

Bu şimdi diyeceksiniz ki gayret nerede kaldı? Gayret kadere aşıktır. O yüzden o kimse velîlik noktasında seçilmiş ise velîlik yolunda da koşturur. Cenâb-ı Hak onu bu noktada istihdam eder. Önünü açar. Böyle olunca o kimse zaman içerisinde bâzı şeylere vâkıf olur.

Kaynak: 04.07.2026 Bursa Gündüz Sohbeti | Miraç ve velîlerin mirac tecrübesi üzerine

Hastalık ve dert sizce neye vesile oluyor?

Basmaya ben bunlar yaşarsam ahirette benim için sevap olacak. Ben bu hastalıktan ölürsem şehîd sevabı alacağım. Senin dert olarak gördüğün şey beni Allâh’a yaklaştırıyor. O zaman hangisi dert? Senin sıkıntı olarak gördüğün şey benim Allâh’a daha da yakın olmamı sağlıyor.

Kaynak: 05.08.2023 Bursa Gündüz Sohbeti | Ölüm, kader ve ebediyet üzerine sohbet

Tövbe edenler hakkında ne söylenmiştir?

Allâh Resûlü devâm ediyor. Diyor ki, Tövbe edenler hiç günah işlememiş gibidir. Şimdi bu bir kurtuluş ümidi. Demek ki biz hani âyet-i kerîmede diyor ya bütün herkes îman etmiş olsa bütün insanlar ben öyle bir kavim yaratırım. O günah işler, isyan eder, tövbe eder. Ben onun günahlarını affederim. Şimdi Cenâb-ı Hak günahsız bir toplum olarak da düşünmemiş hiç. Yâni o toplum günah işleyecek.

Kaynak: 24.10.2023 Bayındır Sohbeti | Nefis mücâdelesi, zikir ve tövbe üzerine sohbet

Evlat için dua ederken cinsiyet belirtmek doğru mudur?

Evlât için duâ ederken belli bir cinsiyet için duâ etmek doğru mudur? Hayırlısıyla hayırlısıyla kız olsun veya erkek olsun gibi bildiğim şeyler değil. Cenâb-ı Hak hayırlı evlât versin herkese. (Âmîn.) Bildiğim bu. Bâzen insan bir erkeğe bakıyor. Diyorsun ki ya bunun da babası oğlan oldu diye iki kurban kesti diyorsun. Bâzen bir kadına bakıyorsun, bir kıza bakıyorsun. Diyorsun ki 10 tâne erkeğe değişilmez. Bu cinsiyetle alâkalı değil. Bu karakterle alâkalı, yetişmeyle alâkalı, hayırlı evlât olmasıyla alâkalı Allâh’tan hayırlı evlât isteyin. (Âmîn.)

Kaynak: 25.02.2023 Bursa Akşam Sohbeti | Aile baskısı, parasal hak ve sabır üzerine

Rızık darlığı neden bir imtihandır?

Nerede Allâh’a karşı bir suç işi de Cenâb-ı Hak onu rızıkla alâkalı imtihan edin. Ne yapıyorlar? Küfre mi düştüler? Şirte Kasperen namazını terk etti. Kas kasenin orucunu terk etti. Ne yaptı? Büyük bir günah kefal işliyor. Bir de Cenâb-ı Hak onu oradan başka bir yerden mi imtihan ediyor? Allâh sizi rızık dağlığıyla imtihan eder. Varlıkla imtihan eder. Yoklukla imtihan eder. Neden imtihan ediyoruz? Allâh’ı az zikredenlerin rızıklarını daraltırız.

Kaynak: 06.12.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Namaz farzları, hicret, duâ ve evlilik

Yaptığı iyiliğe kötülükle karşılık görünce ne yapılmalı?

Yaptığın bir kimse sanırım iyiliğine karşılık kötülük yapıyorsa bunu sabredeceğim. Kendine de haslet etmene gerek yok. Bu iyiliğinin kabûl olduğuna işâret. Evet. Tamâm.

Kaynak: 02.12.2025 Çanakkale Gündüz Sohbeti | Hediye, rüşvet ve kul hakkı üzerine sohbet

Rızık kimden gelir?

Rızık Allâh’a âittir. Rızık Allâh’a âittir. Kimin üstünden seni beslerse beslesin. Annenin karnında seni ne beslediyse annenin karnından çıktıktan sonra da o besleyecek seni. Annenin karnında seni ne beslediyse annenin karnından çıktıktan sonra da seni o besleyecek. Annenin karnında sana nasıl hayat verdiyse, annenin karnından çıktıktan sonra da sen hayat denilen o nesneyi yaşıyorsan sana o verecek. Annenin karnında seni nefessiz yaşatıp büyüten. Nefessiz yaşatıp büyüten anne karnında nefes alabileceğin her şey hazır iken anne karnında seni bir böyle damla dahi nefessiz seni yaşatıp büyüten anne karnından sonra da seni yaşatır büyütür. Yaşatıp da büyütüyor.

Kaynak: 29.11.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Hz. Îsâ’nın çarmıha gerilmemesi ve hayat

Üzüntü ve sıkıntı insana ne kazandırır?

Ya bu insanı insanı da insanı kemallerdir. Bir derdiniz olsun. Üzüleceğiniz bir şey olsun. Bir sıkıntınız olsun. Yâni secdeye gidip duâ edeceğiniz bir şey olsun ya. Ya Allâh’a yaslanacağınız bir şey olsun. Sizi Allâh’a yönlendirmiş olsun. O şey Allâh’la irtibatınız olan bir şey olsun. Üzüle üzüle mi? Evet. Hani nasıl üzülürsün böyle ya? Üzüleceğin bir şey yoksa hayat sana hiçbir şey katmamış.

Kaynak: 15.11.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Üzüntünün güzelliği, nefret ve lânetlik

Geçmişteki zulmü unutmak mümkün müdür?

O yüzden normalde bir kimse kötü bir anısı varsa unutamaz onu. Unutmazlar zâten. Ama ondan dersini yap.

Kaynak: 08.11.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Zulmü unutmak, hakkı aramak ve nefsi temize

Dert ve sıkıntıya nasıl bakmak gerekir?

O yüzden o başınızdaki sıkıntılar, dert, gam, kasevet bunları normalde olumlayın. Olumsuzlaştırmayın. Bir hastalığınız varsa o hastalıktan öldünüz, şehîd oldunuz. Hastalığı o yüzden öyle yumuşaklıkla, tatlılıkla bakın. Veyâhut da bir tarafınızda bir sıkıntı var. İster ekonomik, ister ailevi, ister sağlık olarak, ister çocuktan, ister eşten, ister anneden, babadan bir problem yaşıyorsunuz. Bu normalde eğer o problemin Kur’ân sünnetesinde meseleye bakar ona sabırla onunla mücâdele ederseniz bu sizin cennetiniz olur.

Kaynak: 23.09.2025 Tekirdağ Gündüz Sohbeti | Dervişlik, teblîğ ve kaliteli dervişlik

İmtihanlar üst üste geldiğinde nasıl güçlü durabiliriz?

İmtihan olarak görmeyin bir şeyi. Yâni bir şeyi imtihan olarak görürseniz o nefsiniz daha da ağır gelir. Yâni hayatın bir cilvesi olarak görün.

Kaynak: 25.08.2025 Erzincan Gündüz Sohbeti | Eşinin örtünmesi ve kadının kalbi meselesi

Allah için garip kalanlar kimlerdir?

Bu güzel bir şey. İnşâallâh bu dünyâda Allâh için garip kalanlar orada ahirette ne hâl üzerine alacaklar? Şimdi normalde bir insan burada dünyâda garip bir şekilde dîni için şimdi bir dünyâ için garip Her şey onun dediği gibi oluyor. Onlar yalnız kalır. Allâh muhâfaza eylesin.

Kaynak: 19.07.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Mürşid bulma, zikir ve Allah için garip kalmak

Nimete nankörlük ne sonuç verir?

Hani Cenâb-ı Hak havarilere dedi ki, alın size her gün gökten sofra inecek ama dedi bunu ertesi güne saklamayın. Yiyin yediğinizi yiyin. Yemediğinizi dağıtın dedi. Havariler ne yaptı? Nimete nankörlük etti. Sakladılar onu. Saklayınca da Cenâb-ı Hak nimetini kesti.

Kaynak: 31.05.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Allâh’la alışveriş ve ziynetin hakikati

Nimete nasıl şükredilir?

E o nimet senden neden gider? Nimete nankörlük edersen nimet seni terk eder. Nimete nankörlük etmezsen nimet seni terk etmez. Hamd edenlere nimetlerimizi arttırırız.

Kaynak: 03.05.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Kınamanın tehlikesi, nasihat ve gıybet üzerine

Hastalıkta şifa için ne yapmak gerekir?

Bu hususta ne yapmamı önerirsiniz? Ağrayan temiz bir abdest. Ağrayan yerini elini sağ el koy. 7 tâne Fatiha şerîfi oku. Şifa için. Kronik rahatsızlıklarınız varsa her sabah uyandığınızda açına bir bardak suya üç tâne ihlâs üç felak üç nas âyet kürsi 7 tâne fatiha okuyup şifa niyetine bütün gün hudadan çoğalt vardan boşaldıkça onu fazla boşaltmadan hiç Allâh’ım şifa versin âmîn Doktor Sarı Nokta diye bir teşhis koydu. Tedâvîsi olmadığını ve körlüğe sebep olabileceğini söyledi.

Kaynak: 05.04.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Hastalık, şifa ve dinî ibâdetin ölçüsü

Allâh kullarına gücünün üstünde yük yükler mi?

Allâh hiç kimseye gücünün üstünde büyük yüklemez. Cenâb-ı Hak zâlim değildir. Allâh âyeti kerîmede der ki Allâh zâlim değildir. Allâh zâlim değildir. Öyle olunca hiç kimsenin gücünün üstüne bir güç yüklemez. Senin ona gücün yetip yetmeyeceğini Allâh biliyor zâten. O yüzden senin gücün yetecekse yetecekse senin o noktada önünü açar. Allâh cümlemizin önünü açsın inşâallâh.

Kaynak: 12.10.2026 Kırşehir Sohbeti | Dînin samimiyeti ve maddî menfaatten uzak durma

Kaygılı bir mü’min ne yapmalıdır?

Normalde gelecek kaygısını atmamız lâzım. O zaman normalde gelecekle alâkalı neden korkayım ki ben? Ben çalışırım, gayret ederim. Mücâdele ederim. Eğer söz konusu olan ekonomi ise, eğer yok söz konusu olan dîn ise ben yine çalışırım, gayret ederim, mücâdele ederim. Dinimi de yaşarım kendi dairemde ve etrafımı da yaşatma mücâdelesi veririm.

Kaynak: 12.10.2026 Kırşehir Sohbeti | Dînin samimiyeti ve maddî menfaatten uzak durma

Müslüman imtihandan muaf mıdır?

Müslümansan, İslamsan, îman ettim diyorsan y âyetle sâbit. Anne babalarınızla, eşlerinize, çocuklarınızla, mallarınızla, canlarınıza imtihan ederiz. E sen hiç imtihan olmadan cenneti mi kazanacaksın? Böyle bir yol yok. Böyle bir hayat yok. Allâh muhâfaza eylesin inşâallâh. (Âmîn.)

Kaynak: 15.09.2026 İzmir-Gaziemir Gündüz Sohbeti | Teblîğ metodu: Mekkî ve medenî

«Zillullâh» ifadesi yorumlanabilir mi?

Zillullâh yâni Allâh’ın gölgesi. Biz bilemeyiz ne olduğunu. Müteşâbih. Onu sen kendi kendine yorum yapma.

Kaynak: 732. Dergâh Sohbeti | 58. Nasîhat: Yâsîn 11 — Zikri Takip Eden

Nasîb değilmiş sözü neden yanlıştır?

Bir kimsenin elini neye atsa hüsran olmasının sebebi tam olarak nedir? Bu normalde elini atacak olduğu şeyi düzgün hesaplamamıştır. Matematiğine bakmamıştır. İnsanlar bâzen böyle kendi kendilerine bilmedikleri bir işe girişir. Matematiğini düzgün çözümleyemez onu. Ondan sonra da o işte gerekli olan çalışmayı, gayreti göstermemiştir.

Kaynak: 20.09.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Zenginlik, fakirlik, cömertlik ve zikrullâh

Sabır ve teslimiyet nasıl anlaşılmalıdır?

Biz ib sabrı ben ibadetlerde sabır olarak görürüm. Sabrı hastalığa sabırdır. Ben sabır dendiğinde o kimse zikirde sabır, namazda sabır, oruçta sabır, iyilikte sabır, insanlara hayır hasene sâhibi olmakta sabır. Normalde günlük virtlerini yapmakta sabır, hayâtını yaşarken başına gelen bela, musîbet, sıkıntılara karşı sabır. Onlara karşı mücâdele etmekte sabır. Sabır dediğimiz bu.

Kaynak: 16.09.2025 Darıca Akşam Sohbeti | Zikrullah, ihsan ve kalbin zikre yerleşmesi

Rızık endişesi Allâh’ı unutmaya yol açar mı?

Sen beni tanımak ve bilmek için uğraş. Senin rızkın bana âit. Sen beni zik Hadîs-i kutsi var. Kim diyor beni zikretmekten dolayı kendisine lâzım olan şeyleri isteyecek zaman bulamazsa ben onun bütün ihtiyacını görürüm diyor. Ama bize böyle bir dîn anlatılmadı. Böyle bir dîn anlatılmadığı için biz kendimiz için işte rızık endişemiz var, gelecek endişemiz var, iş endişemiz var, aş endişemiz var, evlât endişemiz var, eş endişemiz var. Nasıl evleneceğiz, nasıl çoluk çocuk bakacağız, nasıl büyüteceğiz, ne iş yapmamız lâzım? İş yaparsak ne olur, iş yapmazsak ne olur? Biz bu endişenin, bu kaosun içerisinde Allâh’ı unutuyoruz. Zâten maksat da bu.

Kaynak: 09.09.2025 Kırşehir Sohbeti | Kader, fıtrat ve dînin dayatılmış hâline eleştiri

Zorluklar neden her dönemde vardır?

Zamanla alâkalı yok. Zorluklar her zaman vardır. Sıkıntılar her zaman vardır. Zorlukları göğüs gerenler her zaman vardır. Göğüs geremeyin. Kaçıp gidenler, dönüp gidenler her zaman için vardır. Âdem’den beri imtihanlar çok değişmez. İnsanlar çok değişmez. Sonuçta hiçbir makām boş kalmadığı gibi her türlü negatiflikte, pozitiflikte devâm eder. O yüzden bu noktada şu zamanda şöyle zorluklar vardı.

Kaynak: 30.08.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Zorluklar, disiplin ve zâkir olmanın

Olmayan bir hedef için uğraşmaya devam edilmeli mi?

Bu olmayan bir şey için artık uğraşmayayım mı ya da daha halen uğraşmaya devâm edeyim mi? Nasıl bir yol izlemeleyim?

Kaynak: 30.08.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Aile, evlilik, çocuk yetiştirme ve

Geçim sıkıntısı nedir?

Geçim sıkıntısını ne kadar şiddetle düşünmeliyiz? Eşim sabah akşam bunu düşünüyor. Eğer ki bir kimsenin bir günlük yiyeceği yoksa o geçim sıkıntısındadır. İslâm hukūkuna göre bir kimsenin bir günlük yiyeceği varsa onda geçim sıkıntısı yoktur.

Kaynak: 05.08.2025 Sakarya Akşam Sohbeti | Mehdî beklentisi, dârül harb tartışması ve

Korkaklıktan nasıl kurtulunur?

Böyle bir tefekkür ederken korkaklığa düşerseniz hemen Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretlerinin duâsını aklınıza getirin. Ya Resûlallâh ya Rabbi Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri korkaklıktan sana sığınmış. Ben de onun sığındığı gibi sana sığınırım deyin. Korkaklıktan kurtul.

Kaynak: 29.07.2025 Gaziemir Gündüz Sohbeti | Vesîle, rüyâ yorumu ve sûfîlik yolunun

Başımıza gelen sıkıntılar yol ile ilgili midir?

Başımıza gelen her sıkıntı yol ile alâkalı mıdır? Öyle değil. Ama âyet-i kerîme var. Bu hepimiz için geçerli. Başınıza gelen şeyler geçmişte sizin elinizle yaptıklarınızdan dolayıdır. Biz öyle algılayalım. Evet. Hani böyle su filin kendine münhasır sıkıntıları vardır. Kendine münhasır yaşanan şeyler vardır. Ammâ ve lâkin biz onu sufiliğimize vurmayalım da geçmişte yaptıklarımıza vuralım.

Kaynak: 03.06.2025 Keşan Akşam Sohbeti | Dindarlık, evlilikte ahlâk ve tasavvufî

Anı yaşamanın mânâsı nedir?

O yüzden dervîş anı yaşar. Aslında hayat andan ibarettir. Hazret-i Mevlânâ da dün dündür bugün yeni şeyler söylemek lâzım der. Hayat çünkü andan ibarettir. Şu andır hayat. Geçmişi geriye getirebilir misin? Hayır. Geleceği öne getirebilir misin? Hayır. Bu anı yaşıyorsun. Öyle olunca normalde geçmiş ve gelecek kaygısından dervîşin kurtulması gerekir. Veya bir Müslüman, bir mü’min geçmiş ve gelecek kaygısıyla yaşamaz ve geçmişi de önüne getirmez. İşte iki yıl önce şöyle yaptıydın da böyle ya geçmiş gitmiş bırak ört üstüne git. Yeniden hayâta yeniden başla. Her gün Cenâb-ı Hak hayâtı yeniden kurguluyor.

Kaynak: 03.06.2025 Keşan Gündüz Sohbeti | Geçmiş ve gelecek kaygısından kurtulup anı

Yarın için kaygılanmak doğru mu?

O zaman yarın için kendin için kaygılanma. Yarın için kaygılanma. Hani bir hadîs-i şerîf var ya. Siz diyor kuşlar gibi hani tevekkül sâhibi olsanız sabah diyor evlerinizden aş çıkar. Akşama da diyor tok dönersiniz. E şimdi bizde öyle bir teslîmiyet yok.

Kaynak: 03.06.2025 Keşan Gündüz Sohbeti | Geçmiş ve gelecek kaygısından kurtulup anı

Duâ ile fiiliyat nasıl birlikte olmalı?

Bir şeyi istersek hem dil ile hem kalp ile duâ ederiz hem de fiiliyat ile o istediğimiz şeye koşarız. Benim burada en fazla dikkat ettiğim şey fiiliyattır. Yâni duanın fiili olması. Ne istiyorsun? İstediğin şey de fiiliyat lâzım. Ben sabahtan akşama kadar namaz kılmak istiyorum. Duâ ediyorum namaz kılmak için ama kılımı dahi kımıldatmıyorum. O zaman benim bu duamın benim üzerimde bir etkisi yok. Buna fiiliyat lâzım. Kalkacaksın, abdestini alacaksın, namazını kılacaksın. O zaman fiiliyatsız bir noktada bizim duamızın geçerli olacağını düşünmüyoruz.

Kaynak: 06.05.2025 Üsküdar Sohbeti | Rüya yorumu, istismar ve duânın fiiliyatı üzerine

Müslüman zulme karşı ne yapmalıdır?

Müslüman savaşmak zorunda. Müslüman cihad etmek zorundadır. Müslüman toprağını koruyacak, canını koruyacak, nâmusunu koruyacak, dîn kardeşlerini koruyacak. Korumak zorunda.

Kaynak: 29.03.2025 Sohbeti | Ramazan, teravih ve dünyanın geçiciliği üzerine sohbet

İnsanlara karşı güven nasıl kurulur?

Ama öbür türlü ben güven problemi yaşamam. Bütün dervîşlere güvenirim. Örneğin âile efradatımla alâkalı ben güven problemi yaşamam. Yâni kendimce yaşamam derken ben onlara karşı güvensiz durmam. Onlar güvenmiyorlarsa Allâh yollarından açık etsin. Onların derdi. Ben güvenirim. O karşımdaki güvenmiyorsa onun problemidir.

Kaynak: 08.09.2026 Afyon Gündüz Sohbeti | Güven, kibir ve vakıfların el konulması

Tevekkül çalışmayı engeller mi?

Nasîb böyleymiş, hikmet böyleymiş deyip de geri adım atanlardan değilim. Çünkü tevekkül bir insanın içsel meselesi. Yâni o kimseye yakışacak olan çalışması, gayret etmesi. Bir kimse mesleği üzerinde neyse mesleği mesleğin üzerinde devamlı araştırması, devamlı çalışması, devamlı gayret etmesi. Benim bildiğim bu. Çalışmak, çalışmak, çalışmak.

Kaynak: 16.12.2025 Sakarya Akşam Sohbeti | Meleklerin insan suretinde görünmesi ve

Şeker hastası psikolojik takıntılarla nasıl mücadele etmeli?

O yüzden Bir şeyi küçük görme, Onu tedavi et, üzerinde onu mücâdele et; yoksa sonra büyüyecek o Bu hastalıklar da aynı zâhirî hastalıklar da aynı Yâni normalde Onu tedavi et Onu tedavi etmezsen ileri yönün sende o fazlalaşan psikolojik takıntılar da Onu tedavi et Onu tedavi etmezsen İleriye yönelik fazlalaşan 83 yaşındaki bir yaşlı insan şeker hastalığı olduğunda on da şöyle korku olabil Olur hepsi de olur, onların psikoloj Şeker hastası demek, zam bak ne zaman olursa olsun, Onların bir müddet sonra psikolojilerinin bozulacağına işarettir. Peki ne yapabiliriz? O Kendi kendine mücâdele ederse düzeltebilir; kendinin farkında değilse, mücâdele etmezse düzelmez.

Kaynak: 22.02.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Kızının cinsiyet değiştiren arkadaşıyla

Kaygı ve endişeden nasıl kurtulunur?

İnsan kaygılardan, endişelerden nasıl aranabilir? Vallah yaı düşünmemekten. Kaygıdan, yarını düşünmemekten kurtulursunuz. Yarını düşünüyorsanız kaygı ve endişeniz kaybolmaz veyâhut da, işte kendi hayatınızı, etrafınızdakilerin hayâtını, olacak olan şeyleri kendinizce böyle analiz ederseniz kaygı ve endişe sizi bırakmaz. Allâh’a teslîm olursanız, Allâh’a teslîm olurs olursanız ve normalde teslîm olarak yaşarsanız kaygı ve analizinizi.

Kaynak: 08.02.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Vesvese, şeytanın askerleri ve kendi

Bela neden imtihan olarak görülmeli?

Bela, bela imtihan demek; bela musîbet demek değil. Bela İmtihan. Âyet-i kerîmede: Biz sizi anne babalarınıza, eşlerinizle, çocuklarınızla, mallarınızla imtihan ederiz. O yüzden normalde bela dendiğinde imtihan olarak görün.

Kaynak: 01.02.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Bela imtihandır; sabır, fıtrat ve ahlâk üzerine

Yaşlı anne babaya bakmanın zorluğu nasıldır?

Yaşlılık zor şeydir. El bakıma ihtiyâcı varsa sâdece kendisi imtihan olmaz, ona bakanlar da imtihan olur. Böyle yaşlılıkla alâkalı enteresan bir imtihan olur insan. Ama şunu şunu söyleyeyim: yâni bir kimse böyle yaşlı annesi, babası, dedesi, nenesi kimse bununla alâkalı böyle bir bakmak tabii kimse böyle zorlanır, tereddüt eder. Ama şunu unutmayın: ölecek o kimse, sen de öleceksin. Önemli değil ama o da ölecek. Bu böyle ölünce, geriye dönüp insan baktığında kendince bir vicdani rahatsızlık yaşamaması çok önemli.

Kaynak: 01.02.2025 Bursa Gündüz Sohbeti | Yaşlı anne babaya bakmak, aile terbiyesi ve

Duâ kaderi değiştirir mi?

Peygamber Efendimiz sah ve kaderi ancak duâ değiştirir buyurmuştur. Duâ ederken kaderi Ran çıkmış oluyor muyuz? Hayır. Biz duâ ederiz. Biz normalde başımıza gelecek olan gelmiş olan sıkıntı. Her neyse onlardan kurtulmanın yolunu ararız. Biz kaderi bilmediğimizden buradaki kaderden kastım benim olacak olan olaylar değil. Aslında bu hadîs-i Şerîfin tam biz hani metnine bakmış olsak burada kader diye bir sözün geçmediğini de görebiliriz burada. Çünkü meselâ bir kimse duâ ederekten fıtratını değiştiremez. Çünkü kader fıtrattır.

Kaynak: 21.01.2025 Bayındır Sohbeti | Kader, cüz’î irade ve mükellefiyet üzerine

Baskılar karşısında nasıl sabredilir?

Normalde şimdi öyle olmasına rağmen, böyle tanınmış olmamıza rağmen gelip basıyorlar ama o mücâdele bitmiyor. Allâh öyle bir aşk veriyor, öyle bir muhabbet veriyor insana. Bizim tabii normalde ülkücülükten gelmeyelim, ben biz ülkücüyle de teröristi. E sonra dîne döndük, yine terörist olduk, sıkıntı bitmedi bizde.

Kaynak: 14.01.2025 İstanbul Akşam Sohbeti | Tevhid, teslimiyet ve İstanbul’un mânevî

Sâbit kalmanın insana kazandırdığı nedir?

Ama gün geçtikçe o sâbit durmaktan, sâbit kalmaktan çok güçleniyor, çok kuvvetleniyor, çok doluyor, çok birikimli. Çünkü sen sâbit durdukça savrulanlar görüyorsun. Her savrulan bir ders çıkarıyorsun. Ama sen sabitsoy Bu sefer sen sâbit kalınca o savrulmalar izlemen senin için daha basit oluyor. Bu sefer diyorsun ki: ben de onlar gibi savrul abilir diim Ben de onlar gibi dağılabilir diim Ben de onlar gibi yoldan dönebilir diim Ben de onlar gibi olabilirdim. Bu sana büyük bir ders çıkarıyor. Bu Ama sabitlenmiş etmesi lâzım. Bu doğru, bir yanlış değil. İse doğruda sâbit kalıyorsun, yanlış değilse doğruda sâbit kalıyorsun. Bu sefer bu bütün hayâtının her alanını aksedince kendini muhâfaza etmiş, kendini korumuş oluyorsun.

Kaynak: 04.01.2025 Bursa Akşam Sohbeti | Tavus kuşu, yılan ve nefsin sırrı; Kur’ân’a

← Sorular – Sohbetlerde Sorulan Sorular ve Cevapları