Sabır kadar kıymetli bir şey yoktur

Sabır kadar kıymetli bir manevi vasıf yoktur; Hz. Resulullah, «Hiç bir kimseye sabırden daha hayırli ve daha geniş bir nimet verilmemiştir» (Buhârî, Zükât, 50; Müslim, Zükât, 124) buyurmuştur. Bu sohbette sabırin manevi kıymeti, başka manevi vasıflarla mukayesesi, sabırin tüm manevi mertebelerin temeli olarak gelişi ele alınmaktadır.

Hadisi Şerîf’in Beyani

Hz. Resulullah, «Hiç bir kimseye sabırden daha hayırli ve daha geniş bir nimet verilmemiştir» (Buhârî, Zükât, 50; Müslim, Zükât, 124) buyurmuştur. Bu rivayet, sabırin diğer manevi vasıflar arasında en yüksek mertebeye sahıp olduğunu sergiler. Cenâbı Hak Zümer sûresi 10. âyette «Sabırli olanlara ücrti hesapsiz olarak verilir» buyururken, sabırin bu hususi mertebesine dikkat çekmektir. Diğer ibadetlerin ücrti tafsılâtlı belirtilir; sabırin ücrti hesapsiz bir manevi semere olarak verilir.

Sabır’in Tüm Manevi Vasıflarla Münasebeti

Sabır, münferid bir manevi vasıf değil; bütün manevi vasıflarla münasebeti olan bir manevi mertebedîr. Tevekkül, şükür, ihlâs, takvâ, cüret, kanaat… tüm bu manevi vasıflar sabır ile birlikte yürür. Sabirsiz bir tevekkül olmaz; tevekkülü olan ile gelecek hayır için sabırli olur. Sabirsiz bir şükür olmaz; şükür musibete râzı olarak sabırli olmayı gerektirir. Sabirsiz bir takvâ olmaz; takvâ haramdan sabirli kaçınmaktır. Bu sebeple sabır, manevi vasıflar arasında bir temel ve bir büyütüş olarak görülür. Sufi büyükleri, «Sabır bütün manevi vasıfların anasıdır» demişlerdir.

Asr Sûresinde Sabır

Asr sûresi (103/1-3), Kur’ânı Kerîm’in en kısa sûresi olmasıyla birlikte en derin manevi muhtevaya sahıp sûrelerinden de biridir. «Asr’a yemin olsun ki, gerçekten insan hüsrandadır; ancak iman eden, salıh amel ifa eden, hakkı tavsiye eden ve sabıri tavsiye edenler müstâsnadır». Bu sûrede hüsrandan kurtulanların dört özelliği verilir; sabır bunlardan biridir. İmâm Şafiı (rahmetullâhi aleyh), «Eğer Cenâbı Hak insaniyete sadece Asr sûresini indirmiş olaydı, insanlar için yeterli bir kılavuz olurdu» demiştir. Bu sûrede sabırin «tavsiye edilmesi» ifadesi geliyor; yani mü’min sadece kendi sabırini değil, diğer mü’min’ler’in de sabırini tavsiye etmelidir.

Hz. Eyyûb’un Sabır Mertebes’i

Hz. Eyyûb aleyhisselam, peygamberlerin sabır kahramanidir. Yıllarca süren hastalık, tüm malmülkevlad kaybına rağmen Allah’a karşı sadık kaldı. Cenâbı Hak ona «Ne’ güzel kul; o ne kadar tevvâb ve sabir oldu» (Sâd 38/44) diye iltifatta bulundu. Hz. Eyyûb’un sabiri o derece yüksek bir mertebededir ki, halk arasında «Eyyûb sabiri» deyimi sembolüleşmiştir. Hz. Eyyûb’un örneği, mü’min’e bir müjdedir: Mü’min hiçbir musibette yalniz değildir; Cenâbı Hak sabırli kullarına manevi inayetini verir, musibetten şüküre götürür, manevi olarak yükseltir.

Sabır’in Tasavvuf Büyüklerindeki Yeri

Tasavvuf büyükleri, sabıri manevi seyrin temeli olarak görüler. Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye’de, «Sabır’in üstüne hiçbir manevi mertebe yoktur» demiştir. Ebû Hafs Haddıd, «Sabır yarısıdır imanın; diğer yarısı şükürdür» demiştir. İmâm Gâzâlî, «Sabırsiz manevi seyir mümkün değildir; sabirsiz bir mürid mürşid olmaz» demiştir. Mürid’in mürşide intisab edip manevi seyrini gestirmesi için en temel manevi vasıf sabirdir. Mürşid’in tedrici terbiyesine razı olmak, manevi seyrin yavaşlığına razı olmak, nefs ile mücadele etmek; tüm bunlar sabır ister. Bu sebeple mürşid kapısında bir müridin öğrenmesi gereken ilk ders, sabirdir.

Mü’min’in Sabır’e Yönü

Mü’min, hayatını boyunca sabıre yönelmelidir. Sabır ile mü’min günden güne manevi olarak yükselir; sabırsızlık ile manevi olarak gerilemektir. Cenâbı Hak Bakara sûresi 153’te, «Ey iman edenler! Sabır ve namaz ile yardım taleb edin; şüphesiz Allah sabırli olanlarla beraberdir» buyurmuştur. Bu âyet, mü’min’in zorluk anında sadece dünyevi vasıtalara değil, manevi olarak Allah’a yönelmesini tavsiye eder. Sabır ve namaz iki manevi vasıtadir ki bunlar ile mü’min, hayatının en zorlü anında manevi yardım talep edebilir. Bu yönüyle sabırin mü’min’in hayatında en yüksek manevi vasıf olduğu hadisi şerîfle teyit edilmiştir. Mü’min hayatında sabıre yönelirse, Allah’ın sonsuz manevi inayetine ve mağfiretine kavuşmayı ümit edebilir.

Bibliyografya

• Kur’ânı Kerîm, Bakara 2/153, 155-157; Âli İmrân 3/200.
• Zümer 39/10, 30; Sâd 38/44; Asr 103/1-3.
• Ankebût 29/2-3; Kâf 50/39; Mearic 70/5.
• Buhârî, Zükât, 50; Marad, 7.
• Müslim, Zükât, 124; Birr, 52-55.
• Tirmizî, Zühd, 57; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 16.
• İbn Kesîr, Tefsirul-Kur’âni’l-Azım, sabır âyetleri tefsiri.
• Râzî, Mefâtihul-Gayb, sabır tefsirleri.
• Kurtubî, el-Câmi’, sabır ve imtihan âyetleri.
• İmâm Gâzâlî, İhyâu Ulûmid-Din, Kitâbüs-Sabır veş-Şükür.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Uddetüs-Sâbirın.
• Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtul-Kulûb, sabır ve manevi mertebeler.
• Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, sabır babları.
• Sülâmî, Tabakâtus-Sufiyye, sâbirîn nimetleri.
• İbn Atâullah, Hikemi Ataiyye, sabır hikmetleri.
• Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (sabır ve şükür türevi konuları).
• İmâm R&abbacirc;ni, Mektûbâtı Şerîfe, sabîrşükür mektupları.
• Mahmud Sami Ramazanoğlu, Sabır-Şükür Sohbetleri.
• Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, sabır faslı.
• Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Sabır-İmtihan serisi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, «Sabır kadar kıymetli bir şey yoktur» manasındaki hadisi şerîf üzerinden sabırin diğer manevi vasıflar arasındaki mertebesini, Asr sûresindeki yerini, Hz. Eyyûb’un örneği üzerinden manevi tezahürlerini ve tasavvuf büyüklerinin sabıre verdiği önemi bütünlük içinde sunmaktadır. Sabır-İmtihan serisinde sabırin manevi kıymetini en yüksek mertebede vurgulayan ana sohbet niteliğindedir.

Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Sabır-İmtihan

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluÅŸu.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°mam Gazali, Ä°hya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
• Buhari, Ä°man ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
• Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeÅŸlik rivayetleri.
• Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°bn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin ÅŸerhi.
• KuÅŸeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.