Sabîr'in temeli üçtür: Tevhide sabîr, ibadet'e sabîr ve mu'sib'et'e sabîr. Bu sohbette üç sabîr kategorisinin manevi tezahürleri, her birinin imtih'an yönü, tasavvuf büyüklerinin tasnifi ve mü'min'in idrâk yönü ele alınmaktadır.

Tevhide Sabîr

Sabîr'in birinci tem'el'i, tevhide sabîrdîr. Tevhide sabîr, mü'min'in imanîn'da sabîtlik gösterm'es'i, küfür ve şirk vesveselerine kar'şı dur'masîdîr. Şeytân mü'min'e çeşitli vesvelerle imanînî sars'ma'y'a çalîş'ır; bazen şu ph'e tezahür ettir'ir, bazen Allah'tan başkalar'ına yönel'mey'e davet eder, bazen ibadet'ler'i ihm'al ettir'mey'e çalîş'ır. Mü'min'in tevhide sabırı, bütün bu vesveselere kar'şı manevi olarak güçlü durmasîdîr. Hz. İbrâhim aleyhisselam ateş'e atîl'maya razı oldu, ama tevhide vereceği bir n'k'tay'ı eks'ilt'medi; bu tevhide sabîr'in en yüksek örneğidir. Mü'min de hayatı boyunca im'anîn'ı koruma'ya, tevhide sab'ır gösterm'ey'e gay'ret etm'elîdîr.

İbadet'e Sabîr

Sabîr'in ikinci tem'el'i, ibadet'e sabîrdîr. Mü'min gün'lük beş vakit nam'az'ı, oruçu, hacçı, zek'at'ı ifa eder; bunlar'ın hep'si bir nebze sabîr ister. Erken sabah nam'azîna kalk'mak, oruç tut'arak susuz ve aç kalm'ak, hacça giderken yorul'mak, zek'ât verirken malın bir kısmîn'ı çıkarmak… tüm bunlar n'efs için bir nebze zor olur. Mü'min'in ibadet'e sabîrı, bu zorluk'lara rağmen ibadet'leri'ni düzen'li olarak ifa etm'es'i ve manevi olarak yıkıl'ma'masîdîr. Kâf sûresi 39'da, «Onların söylediklerine sabîr'lî ol; günün doğus'u ve batîsîndan önce Rabb'in'i hamd ile tes'bîh et» buyrul'ur. Bu ây'et, ibadet'e sabîr'in manevi mertebes'in'i sergil'er.

Mu'sib'et'e Sabîr

Sabîr'in üçüncü tem'el'i, mu'sib'et'e sabîrdîr. Mü'min hayatı boyunca çeşitli mu'sib'et'ler'le kar'şîla'şîr: Hastalîk, evl'ad veya eş kaybî, mal kay'bî, iş'ten çıkarıl'mak, sosyal sıkıntı'lar… Bu mu'sib'et'ler kar'şîsînda Allah'a kar'şı sadîk kalm'ak, «ne'den Allah» deme'mek, manevi olarak yıkıl'ma'mak mu'sib'et'e sabîrdîr. Hz. Eyyûb aleyhisselam yıllarca hastalîk çekti; tüm malînî, evl'adînî, sa'ğlîğînî kayb'etti; ama Allah'a kar'şı sadîk kaldî. Cenâbı Hak ona «ne' güzel kul, o ne kadar tev'v'âb ve sab'îr oldu» diye iltif'at'ta bul'un'du (Zümer 39/30; Sâd 38/44). Hz. Eyyûb'un sabîrî, mu'sib'et'e sabîr'in en yüksek örneğidir.

İmâm Gâzalî'nin Tasnifi

İmâm Gâzalî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn eserinin Sabîr ve Şükür bölümünde sabîr'i üç ana kategor'iye ayîrmıştır: Birinci, taat'e sabîr (ibadet'e sabîr); ikinci, masîyet'ten sabîr (günahtan kaçınma sabîrî); üçüncü, mu'sib'et'e sabîr. Bu tasnîf, sufi büyüklerinin de kabul ettiği genel bir tasnîftir. Mü'min hep üç sabîr'in kendi hayatîn'da nasîl tezahür ettiğini düşünmelîdîr: ibadet'leri'ni düzen'li ifa edebiliyor mu, günahlardan kaçınabiliyor mu, mu'sib'et'ler kar'şîsînda Allah'a sadîk kalabiliyor mu? Bu üç yönde sabîr tezahür ediyorsa, mü'min manevi olarak doğru yönde yürümektedir.

Sabîr'in Mükâf'atî

Cenâbı Hak Zümer sûresi 10. âyet'te, «Sabîr'lî olanlara ücrtî hesap'sîz olarak ver'il'ir» buyur'ur. Bu ây'et, sabîr'in mükâf'atîn'ın baş'ka ibadet'ler'den daha yüksek olduğunu, hesab'a kit'ab'a sığ'ma'dîğınî sergil'er. Diğer ibadet'ler'in ücrti tafsîlâtlı olarak belir'tîl'ir (nam'azîn ücrti, oruçun ücrti, hacçın ücrti gibi); ancak sabîr'in ücrti hesap'sîzdîr. Bu yük'sek manevi mertebe, sabîr'in zorlüğ'u ile orantîlîdîr; mü'min sabîr ile manevi olarak en büyük mertebe'y'e ulaşabilir. Sufi büyükleri, «Sabîr ile başlayan, vis'al ile son bul'ur» demiş'ler'dîr.

Sabîr'in Manevi Tezahürleri

Sabîr manevi olarak mü'min'e çeşitli tezahürler ver'ir. Birinci, manevi güçlülük; mü'min sabîr ile manevi olarak güçlü hale gel'ir, hayatîn zorlukları onu yık'maz. İkinci, kalp huzur'u; sabîr ile mü'min'in kalbi'ne sükûn gel'ir, mu'sib'et'ler kar'şîsînda manevi denge sa'ğlîk'lî kal'ır. Üçüncü, Allah'a yakîn'lîk; sabîr mü'min'i Allah'a yakîn'laş'tîr'ır, manevi mertebes'in'i yük'sel't'ir. Dördüncü, şükür'e geliş; sabîr ile mü'min gün'den gün'e Allah'a daha çok şükred'ic'i hale gel'ir. Beş'inci, di'ğer mü'min'ler'e örnek olm'ak; sabîr ile yürüy'en bir mü'min, çev'res'in'dek'i di'ğer mü'min'ler'e manevi bir örnek olur. Tüm bu tezahürler, sabîr'in manevi semer'es'in'i sergil'er.

Bibliyografya

• Kur'ânı Kerîm, Bakara 2/153, 155-157; Âli İmrân 3/200.
• Zümer 39/10, 30; Sâd 38/44; Anke'bût 29/2-3.
• Kâf 50/39; Asr 103/1-3; Mearic 70/5; Tur 52/48.
• Buhârî, Mar'ad, 7; Müslim, Birr, 52-55.
• Tirmizî, Zühd, 57; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 16.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm, sabîr âyetleri tefsiri.
• Râzî, Mefâtihu'l-Gayb, sabîr tefsirleri.
• İmâm Gâzalî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn, Kitâbü's-Sabîr ve'ş-Şükür.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Ud'detü's-Sâbirîn; Medâricü's-Sâlikîn.
• İbn Teymiyye, Mecmûu'l-Fetâvâ, sabîr bahisleri.
• Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtu'l-Kulûb, sabîr ve manevi mertebeler.
• Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, sabîr babları.
• Sülâmî, Tabakâtu's-Sufiyye, sabîrîn nimetleri.
• İbn Atailah, Hikemi Ataiyye, sabîr hikmetleri.
• Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (sabîr ve şükür türevî konuları).
• Yûnus Emre Divanı, sabîr şühudu.
• İmâm R&abbacirc;nî, Mektûbâtı Şerîfe, sabîrşükür mektupları.
• Mahmud Sami Ramazanoğlu, Sabîr-Şükür Sohbetleri.
• Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, sabîr faslı.
• Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Sabîr-İmtih'an serisi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, sabîr'in üç tem'el'in'i (tevhide sabîr, ibadet'e sabîr, mu'sib'et'e sabîr) İmâm Gâzalî'nin tasnifi içerîsînde, manevi tezahürleri ve hesap'sîz ücrt müjd'esî ile birlikte bütünlük içinde sun'maktadır. Sabîrimtih'an serisinde sabîr'in çerçevesîn'i belirleyen ana sohbet niteliğindedir.

Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Sabîr-İmtih'an