Sabır’in temeli üçtür: Tevhide sabır, ibadete sabır ve musibete sabır. Bu sohbette üç sabır kategorisinin manevi tezahürleri, her birinin imtihan yönü, tasavvuf büyüklerinin tasnifi ve mü’min’in idrâk yönü ele alınmaktadır.
Tevhide Sabır
Sabır’in birinci temeli, tevhide sabirdir. Tevhide sabır, mü’min’in imanında sabıtlik göstermesi, küfür ve şirk vesveselerine karşı durmasidir. Şeytân mü’min’e çeşitli vesvelerle imanini sarsmaya çalışır; bazen şu phe tezahür ettirir, bazen Allah’tan başkalarına yönelmeye davet eder, bazen ibadetleri ihmal ettirmeye çalışır. Mü’min’in tevhide sabırı, bütün bu vesveselere karşı manevi olarak güçlü durmasıdır. Hz. İbrâhim aleyhisselam ateşe atılmaya razı oldu, ama tevhide vereceği bir nktayı eksiltmedi; bu tevhide sabırin en yüksek örneğidir. Mü’min de hayatı boyunca imanını korumaya, tevhide sabır göstermeye gayret etmelidir.
İbadet’e Sabır
Sabır’in ikinci temeli, ibadete sabirdir. Mü’min günlük beş vakit namazı, oruçu, hacçı, zekatı ifa eder; bunların hepsi bir nebze sabır ister. Erken sabah namazına kalkmak, oruç tutarak susuz ve aç kalmak, hacça giderken yorulmak, zekât verirken malın bir kısmını çıkarmak… tüm bunlar nefs için bir nebze zor olur. Mü’min’in ibadete sabırı, bu zorluklara rağmen ibadetlerini düzenli olarak ifa etmesi ve manevi olarak yıkılmamasidir. Kâf sûresi 39’da, «Onların söylediklerine sabırli ol; günün doğusu ve batısından önce Rabbini hamd ile tesbih et» buyrulur. Bu âyet, ibadete sabırin manevi mertebesini sergiler.
Musibete Sabır
Sabır’in üçüncü temeli, musibete sabirdir. Mü’min hayatı boyunca çeşitli musibetlerle karşılaşir: Hastalık, evlad veya eş kaybı, mal kaybi, işten çıkarılmak, sosyal sıkıntılar… Bu musibetler karşısında Allah’a karşı sadık kalmak, «neden Allah» dememek, manevi olarak yıkılmamak musibete sabirdir. Hz. Eyyûb aleyhisselam yıllarca hastalık çekti; tüm malini, evladînî, sağliğini kaybetti; ama Allah’a karşı sadık kaldı. Cenâbı Hak ona «ne’ güzel kul, o ne kadar tevvâb ve sabir oldu» diye iltifatta bulundu (Zümer 39/30; Sâd 38/44). Hz. Eyyûb’un sabiri, musibete sabırin en yüksek örneğidir.
İmâm Gâzâlî’nin Tasnifi
İmâm Gâzâlî, İhyâu Ulûmid-Din eserinin Sabır ve Şükür bölümünde sabıri üç ana kategoriye ayırmıştır: Birinci, taate sabır (ibadete sabır); ikinci, masiyetten sabır (günahtan kaçınma sabiri); üçüncü, musibete sabır. Bu tasnıf, sufi büyüklerinin de kabul ettiği genel bir tasnıftir. Mü’min hep üç sabırin kendi hayatında nasıl tezahür ettiğini düşünmelidir: ibadetlerini düzenli ifa edebiliyor mu, günahlardan kaçınabiliyor mu, musibetler karşısında Allah’a sadık kalabiliyor mu? Bu üç yönde sabır tezahür ediyorsa, mü’min manevi olarak doğru yönde yürümektedir.
Sabır’in Mükâfatı
Cenâbı Hak Zümer sûresi 10. âyette, «Sabırli olanlara ücrti hesapsiz olarak verilir» buyurur. Bu âyet, sabırin mükâfatının başka ibadetlerden daha yüksek olduğunu, hesaba kitaba sığmadiğıni sergiler. Diğer ibadetlerin ücrti tafsılâtlı olarak belirtilir (namazın ücrti, oruçun ücrti, hacçın ücrti gibi); ancak sabırin ücrti hesapsizdir. Bu yüksek manevi mertebe, sabırin zorlüğu ile orantilidir; mü’min sabır ile manevi olarak en büyük mertebeye ulaşabilir. Sufi büyükleri, «Sabır ile başlayan, visal ile son bulur» demişlerdir.
Sabır’in Manevi Tezahürleri
Sabır manevi olarak mü’min’e çeşitli tezahürler verir. Birinci, manevi güçlülük; mü’min sabır ile manevi olarak güçlü hale gelir, hayatın zorlukları onu yıkmaz. İkinci, kalp huzuru; sabır ile mü’min’in kalbine sükûn gelir, musibetler karşısında manevi denge sağlikli kalır. Üçüncü, Allah’a yakınlik; sabır mü’min’i Allah’a yakınlaştirır, manevi mertebesini yükseltir. Dördüncü, şüküre geliş; sabır ile mü’min günden güne Allah’a daha çok şükredici hale gelir. Beşinci, diğer mü’min’ler’e örnek olmak; sabır ile yürüyen bir mü’min, çevresindeki diğer mü’min’ler’e manevi bir örnek olur. Tüm bu tezahürler, sabırin manevi semeresini sergiler.
Bibliyografya
- Kur’ânı Kerîm, Bakara 2/153, 155-157; Âli İmrân 3/200.
- Zümer 39/10, 30; Sâd 38/44; Ankebût 29/2-3.
- Kâf 50/39; Asr 103/1-3; Mearic 70/5; Tur 52/48.
- Buhârî, Marad, 7; Müslim, Birr, 52-55.
- Tirmizî, Zühd, 57; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 16.
- İbn Kesîr, Tefsirul-Kur’âni’l-Azım, sabır âyetleri tefsiri.
- Râzî, Mefâtihul-Gayb, sabır tefsirleri.
- İmâm Gâzâlî, İhyâu Ulûmid-Din, Kitâbüs-Sabır veş-Şükür.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Uddetüs-Sâbirın; Medâricüs-Sâlikîn.
- İbn Teymiyye, Mecmûul-Fetâvâ, sabır bahisleri.
- Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtul-Kulûb, sabır ve manevi mertebeler.
- Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, sabır babları.
- Sülâmî, Tabakâtus-Sufiyye, sâbirîn nimetleri.
- İbn Atâullah, Hikemi Ataiyye, sabır hikmetleri.
- Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (sabır ve şükür türevi konuları).
- Yûnus Emre Divanı, sabır şühudu.
- İmâm R&abbacirc;ni, Mektûbâtı Şerîfe, sabîrşükür mektupları.
- Mahmud Sami Ramazanoğlu, Sabır-Şükür Sohbetleri.
- Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, sabır faslı.
- Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Sabır-İmtihan serisi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, sabırin üç temelini (tevhide sabır, ibadete sabır, musibete sabır) İmâm Gâzâlî’nin tasnifi içerisinde, manevi tezahürleri ve hesapsiz ücrt müjdesi ile birlikte bütünlük içinde sunmaktadır. Sabır-İmtihan serisinde sabırin çerçevesini belirleyen ana sohbet niteliğindedir.
Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Sabır-İmtihan
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.