Kısa Cevap
Tasavvuf, Mustafa Özbağ Efendi’nin tarifiyle dinin dışında, üstünde ya da altında ayrı bir şey değil, «dinin kalbi mesabesinde olan bir şeydir». Sûfîlik Allah’ı sevmek ve bu sevgiyi Allah’ın hukukuna riayetle yaşamaktır: «Tasavvuf Allah’ı sevme sanatı, tasavvuf Allah’ı sevme okuludur.» Yolun başı imandır; farzları yerine getirmeden tasavvuf olmaz. Şeriat, tarîkat, hakîkat ve mârifet bu yolun dört kapısıdır; yolda yürüyen bir mürşid-i kâmile bağlanır.
Tasavvuf Nedir? Mustafa Özbağ Efendi’nin Tarifi
Tasavvufu tarif eden pek çok söz vardır; Mustafa Özbağ Efendi’nin tarifi sevgi ve hukuk üzerine kuruludur. Tasavvuf, insanı doğrudan hedef alır ve onun Allah’ı sevmesini amaçlar:
Tasavvuf Allah’ı sevme sanatı, tasavvuf Allah’ı sevme okuludur. […] Ehli tasavvuf Allah’ı sevdiği için ibadet eder, Allah’ı sevdiği için. Ve Allah’ı sevme noktasındadır.
Mustafa Özbağ Efendi — 106. Dergâh Sohbeti
Bu sevgi, sınırsızlık değil, bağlılıktır. Mustafa Özbağ Efendi sevgiyi Allah’ın hukukuna riayetle birlikte anlatır:
Sevmek sevdiğinin hukukuna riayet etmek, sevdiğinin hukukuna bağlanmaktır. […] Bizim yolumuz nübüvvet yoludur. Nübüvvet yolu hukuku çiğnemez, sınırı kaldırmaz, hududa riayet eder. […] Tasavvuf Allah’ın hukukuna riayet etmektir. Tasavvuf Allah’ın hukukunu ve hududunu çiğnememek, ince davranmaktır.
Mustafa Özbağ Efendi — 106. Dergâh Sohbeti
Tasavvuf bir sır değil, dinin kalbidir
Tasavvuf hakkında yaygın bir yanlış anlayış, onu kimsenin öğrenemeyeceği gizli bir bilgi saymaktır. Mustafa Özbağ Efendi bunu baştan düzeltir:
Tasavvuf bir sır değildir. Tasavvuf dinin içerisinde insanların öğrenimine açık olmayan gizemli bir şey değildir. […] Tasavvuf bu manada dinin dışında bir şey de değildir. Dinin üstünde bir şey de değildir. Dinin altında olan bir şey de değildir. […] Dinin kalbi mesabesinde olan bir şeydir. […] Namazsız tasavvufu yaşaması mümkün değildir.
Mustafa Özbağ Efendi — 1. Dergâh Sohbeti
Tasavvufun Amacı
Amaç, kulun Allah’a yaklaşması ve Allah’ı sevmesidir; bunun meyvesi kalbin huzurudur:
Onlar, inananlar ve kalpleri Allah’ı anmakla huzura kavuşanlardır. Biliniz ki, kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.
Ra’d 13/28 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Bu yolda kişinin kendini büyük görmemesi esastır. Mustafa Özbağ Efendi, tasavvufun inceliğini şöyle anlatır:
Tasavvuf bir zerafet meselesidir. Tasavvuf bir derinlik. Tasavvuf kendisini insanın o mertebeye layık görmeme noktasıdır. Tasavvuf insanın kendisini hep aşağıda görme, hep böyle kendince edep noktasında […] kendini hiç görme noktasında durma meselesidir.
Mustafa Özbağ Efendi — 3. Dergâh Sohbeti
Yolun adabı, zikri ve seyri için bkz. Zikrullah Nedir? ve Seyr-i Sülûk Nedir?.
Şeriat, Tarîkat, Hakîkat, Mârifet
Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbetlerinde yol, «dört kapı kırk makam» çerçevesinde anlatılır. Bu öğretiyi Yesevî’ye bağlar ve Mesnevî’yi de bunun açılımı olarak okur:
Anadolu sûfîliğinin özüdür. Mesela ben zaman zaman böyle söylerim: Mesnevî, Dört Kapı Kırk Makamın açılımıdır, anlatımıdır. […] Kapılar: şeriat. Bu ikincisi tarikat kapısıdır, bu üçüncüsü hakikat kapısıdır, bir dördüncüsü marifet kapısıdır. […] Şeriat kapısı bir kapıdır, önemlidir. Oradan geçmeyen bir kimsenin tarikatta durması hoş değildir. […] Şeriat kapısının ana maddesi nedir? İman.
Mustafa Özbağ Efendi — Dört Kapı Kırk Makam — Şeriat Kapısı
Dört kapının kırk makamı Mustafa Özbağ Efendi’nin dergâh sohbetlerinde tek tek anlatılır; başlangıç için Şeriat Kapısı sohbeti uygundur. Tarîkat ile tasavvufun farkı ise 3. Dergâh Sohbeti‘nde ele alınır.
Tasavvuf Kur’ân ve Sünnete Uygun mu?
Mustafa Özbağ Efendi’ye göre tasavvuf, Kur’ân ve sünnetten ayrı bir yol değildir. Manevî yolculuğun şartlarını da sayar:
Bir kimse imanı, imanı tam değil ise o kimsenin manevi yolculuğu olamaz. […] Sen bütün tasavvuf kitaplarını okusan senin yine manevi yolculuğun olmaz. […] Sen beş vakit farz namazını kılmazsa senin manevi yolculuğun olmaz.
Mustafa Özbağ Efendi — Dört Kapı Kırk Makam: Manevî Yolculuk
Bu yüzden «Allah’ı seviyorum» demek, Allah’ın koyduğu sınırları gözetmeyi gerektirir; Mustafa Özbağ Efendi’nin ifadesiyle «bizim yolumuz nübüvvet yoludur».
Mürşid ve İntisap
Sûfîlerin yolu, bir mürşid-i kâmile bağlanmayı içerir. Mustafa Özbağ Efendi, bireyin kendi yolunu da bu çerçevede tarif eder:
O yolun içerisinde bir Üstada, bir Mürşid-i Kâmile intisap edip onun çizmiş olduğu yolda yürüme vardır.
Mustafa Özbağ Efendi — Dört Kapı Kırk Makam: Manevî Yolculuk
Mürşidin nasıl biri olması gerektiği ve neden gerektiği konusunda ise şunları söyler:
En önemli unsurlardan birisi o şeyhin şeriatının sağlam olması gerekir. Yani o şeyh efendi Kur’ân ve Sünnete bağlı […] bir kimse olması gerekir. […] Mevlevilik bir yoldur, bir tarikattır ve mürşitsiz […] gidilmesi mümkün değildir. Bu bu çünkü bir olgunlaşmış mürşit […] kendisine tâbi olan o mürit adayına, o derviş adayına, o sûfî adayına neyi nerede nasıl yapacağını öğretir.
Mustafa Özbağ Efendi — Veli, Mürşid, Şeyh, Erenler Sohbetinin Devamı
Biat ve intisap hakkında ayrıntı için Biat/Bey’at ve İntisap Nedir? yazısına ve Sorular: Mürşid-i Kâmil arşivine bakılabilir.
Nereden Başlamalı? Okuma Sırası
Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbetlerinden çıkan sıra şöyledir: iman, farzlar; ardından zikir ve mürşide bağlanma. Okumaya şu sohbetlerle başlanabilir:
- 1. Dergâh Sohbeti. Tasavvufun sır olmadığı, dinin kalbi olduğu ve sünnetle ilişkisi.
- 106. Dergâh Sohbeti. Tasavvufun Allah’ı sevme okulu olması ve Allah’ın hukuku.
- Dört Kapı Kırk Makam — Şeriat Kapısı. Dört kapı ve şeriat kapısı.
- Dört Kapı Kırk Makam: Manevî Yolculuk. İman, İslâm, ihsan ve manevî yolculuğun şartları.
- Veli, Mürşid, Şeyh, Erenler Sohbetinin Devamı. Mürşid arayışı ve intisap.
- 3. Dergâh Sohbeti. Tarîkat ile tasavvufun farkı.
Sıkça Sorulan Sorular
Tasavvuf nedir?
Mustafa Özbağ Efendi’ye göre tasavvuf Allah’ı sevme yoludur: «Tasavvuf Allah’ı sevme sanatı, tasavvuf Allah’ı sevme okuludur.» Bu sevgi, Allah’ın hukukuna riayetle yaşanır: «Tasavvuf Allah’ın hukukuna riayet etmektir.»
Tasavvuf bir sır mıdır?
Hayır. Mustafa Özbağ Efendi: «Tasavvuf bir sır değildir.» Tasavvuf, öğrenmek isteyen herkese açık bir ilimdir ve dinin içindedir.
Tasavvuf Kur’ân ve sünnete uygun mudur?
Mustafa Özbağ Efendi’ye göre tasavvuf dinin dışında değil, «dinin kalbi mesabesinde olan bir şeydir.» Namaz ve farzlar olmadan manevî yolculuk olmaz: «Sen beş vakit farz namazını kılmazsa senin manevi yolculuğun olmaz.»
Şeriat, tarîkat, hakîkat ve mârifet nedir?
Bunlar Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbetlerinde dört kapı olarak anlatılır. İlk kapı şeriattır; ana maddesi imandır. Sırasıyla tarîkat, hakîkat ve mârifet kapıları gelir. Mustafa Özbağ Efendi: «Şeriat kapısı bir kapıdır, önemlidir. Oradan geçmeyen bir kimsenin tarikatta durması hoş değildir.»
Tasavvufun amacı nedir?
Allah’ı sevmek, O’nun hukukuna riayet etmek ve kalbin Allah’ı anmakla huzur bulmasıdır (Ra’d 13/28). Mustafa Özbağ Efendi tasavvufu bir zerafet ve derinlik meselesi olarak anlatır.
Mürşid olmadan tasavvuf olur mu?
Mustafa Özbağ Efendi mürşidin gerekliliğini şöyle anlatır: «Mevlevilik bir yoldur, bir tarikattır ve mürşitsiz […] gidilmesi mümkün değildir.» Mürşid, mürit adayına neyi nerede nasıl yapacağını öğretir.
Tasavvufa nereden başlanır?
İmandan ve farzlardan. Mustafa Özbağ Efendi: «Sen bütün tasavvuf kitaplarını okusan senin yine manevi yolculuğun olmaz» — iman ve farzlar yoksa. Ardından zikir ve bir mürşid-i kâmile intisap gelir.
İlgili Sayfalar
- İmâm Gazâlî Kimdir? Mustafa Özbağ Efendi Anlatıyor
- Akıl Nedir? Tasavvufta Akıl, Kalp ve Aşk
- İlim Nedir? Tasavvufta İlim ve Âlim Kimdir?
- Vahdet-i Vücûd Nedir? Mustafa Özbağ Efendi Anlatıyor
- Sünnete Bağlılık: Tasavvufta Şeriat ve Sünnet
- Tevhid Nedir? Tasavvufta Tevhid ve Kelime-i Tevhid
- Tasavvufta Edep Nedir?
- Dört Kapı Kırk Makam Nedir?
- Namazda Huşû: Namazın Mânâsı
- Derviş Kimdir? Dervişlik ve Sûfîlik
- Velî Kimdir? Evliyâ ve Velâyet
- İlâhî Aşk Nedir? Muhabbetullah
- Nefis Nedir? Nefsin Mertebeleri
- Mürşid-i Kâmil Nedir?
- Zikrullah Nedir? · Seyr-i Sülûk Nedir?
- Mesnevî Şerhi Nedir? · Tasavvuf Sözlüğü
- Sorular: Tasavvuf · Sorular: Mürşid-i Kâmil · Sorular: Tarîkat Edebi
- Mustafa Özbağ Efendi kimdir?
- Tüm konular
Kaynaklar
- Kur’ân-ı Kerîm, Ra’d 13/28 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali. Mustafa Özbağ Efendi’nin andığı En’âm 6/153 yalnız künye olarak anılmıştır.
- Mustafa Özbağ Efendi, dergâh ve soru-cevap sohbetleri, mustafaozbag.com; alıntılar ilgili videonun YouTube altyazısıyla karşılaştırılmıştır.
