Muhammedî Sufîlerin, Ehli Tarîkatların Hiç Birisi — Dağlara Tekke Yapıp İnzivâya Çekilmedi
Muhammedî sufîlerin, ehli tarîkatların hiç birisi dağlara tekke yapıp da inzivâya çekilmedi. Çünkü Hz. Peygamber’in sünneti — halkın içinde kalıp tebliğ etmek, hizmet etmek. Modern hristiyan rahiplerinin dağ manastırlarındaki inziva tarzı — sahih İslâmî tasavvufa aykırı. Sahih sufî — şehirde, halkın arasında, dergâhında hizmet eder. Halvet (geçici çekilme) farklı — sürekli inziva sahih değil.
Sünnet — Halkın İçinde Kalmak
Hz. Peygamber’in sünneti halkın içinde kalmaktır. Mekke’de tebliğ etti, Medîne’de devlet kurdu, savaş zamanı sahâbe ile birlikte savaştı, çarşıda alışveriş yaptı. Hiç dağlara çekilip inzivâ yapmadı (Hira mağarası ön bisetin bir hazırlık dönemi idi; sürekli bir uygulama değil). Bu yüzden vârisi Nebî de — halktan kopmuş bir hayat sürmemeli.
Halvet — Geçici Çekilme
Tasavvufta halvet (geçici inziva) vardır; ama sürekli inziva yoktur. Halvet — 40 gün gibi bir süre için, mürşidin emriyle, kalbî tezkiye için yapılan kısa çekilme. Sonra mürîd tekrar halka döner. Bu sahih uygulamadır. Sürekli dağda kalmak — hristiyan rahip tarzı; İslâmî değil.
Büyük Sufîlerin Hayatı — Halkın İçinde
Büyük sufîlerin hayatı incelendiğinde — hepsi halkın içinde idi. Hz. Cüneydi Bağdâdî Bağdat’ta dergâhında; Abdülkâdir Geylânî Bağdat’ta medresesi ile; İmâm Gazâlî zamanın en büyük üniversitesinde; Mevlânâ Konya’da medreseyle; İmâm Rabbânî Sirhind’de Hindistan halkı içinde. Bu örnekler sufînin halktan kopmadığını gösterir.
Tekke — Şehirde Kurulur
Tasavvuf tekkesi şehir merkezinde kurulur — dağda değil. Çünkü tekke hizmet için, sohbet için, halkın istifâdesi içindir. Şehre uzak bir tekkeye kimse gidemez; hizmet veremez. Şehrin içinde tekke — günlük gelengiden, sohbet eden, yardım alan halka açıktır.
Hizmet — Sufînin İşi
Sufînin işi hizmettir. Halka ilim öğretmek, yetimleri korumak, fakîrlere yardım, hasta ziyâreti, sosyal sorunlara çözüm. Bu hizmetler halkın arasında yapılır. Dağda inziva — bu hizmetleri imkânsız kılar. Sahih sufî — hizmet ehlidir; uzaklaşan değil.
Modern Hatâ — Dünyâdan Kaçmak
Modern bâzı «tasavvuf» yorumları dünyâdan kaçmayı önerir. «Halktan uzak dur; sâdece zikret; dünyâ ile uğraşma». Bu yorum sahih değildir. Hz. Peygamber’in sünneti — dünyâ ile mü’min mücâdele etmek. Sahih sufî dünyâya bağlanmaz; ama dünyâda yaşar, hizmet eder, mücâdele eder.
Az Konuşmak — Yine de Halkın İçinde
Sufî az konuşur; ama halkın içindedir. Sessizliği — dağa çekilmek değil; halk arasında dinlemek, az konuşmak. Hizmet ederken konuşma — eylem ile gerçekleşir. Bu sahih bir sufî tavrıdır.
Niyâz — Halkın İçinde Sufî
Niyâz: «Yâ Rab, beni Hz. Peygamber’in sünneti üzere halkın içinde hizmet eden bir mü’min eyle. Hristiyan rahip tarzı sürekli inziva uygulamalarından beni koru. Halvet yaparken — mürşidin emriyle, geçici olarak yapma ferâseti ver. Şehirde, dergâhta, halkın yanında hizmet etme tevfîki ver. Modern dünyâdan kaçma değil; içinde mücâdele etme bilinci ver.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi halkın içinde hizmet eden mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Sufî, Halvet, Hizmet. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.
- Hucviri, Keşfu’l-Mahcub, velayet, mürşidlik ve tasavvufi terbiye bahisleri.
- Sühreverdi, Avarifü’l-Maarif, sohbet, zikir ve şeyh-mürid adabı bahisleri.
- İbn Ataullah el-İskenderi, el-Hikemü’l-Ataiyye, tevhid, teslimiyet ve kalp hikmetleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi ve tasavvuf adabı bölümleri.