Cenâbı Hakk’a Yaslanır, O’na Dayanırsan — Sana Ummadığın Yerden Güzellikler Nasîb Eder
Cenâbı Hakk’a yaslanır, O’na dayanırsan — sana ummadığın yerden güzellikler nasîb eder. Bu Kur’ânî bir vâdedir: «Kim Allâh’tan sakınırsa, Allâh ona bir çıkış yolu yaratır; ve onu ummadığı yerden rızıklandırır» (Talâk 2-3). Bu âyet mü’mine müjde verir. Tevekkül eden, Allâh’a güvenen mü’min — beklemediği yerlerden hayır görür. Bu sahih sufî tavrı; modern dünyânın kuru hesabına karşı bir mânevî gerçek.
Talâk 2-3 — Açık Vâd
Talâk 2-3 Allâh’ın açık vâdidir. Bu vâdde iki şart bir araya geliyor: 1) Allâh’tan sakınmak (takvâ). 2) Allâh’a tevekkül (güvenmek). Bu iki şartı yerine getiren mü’mine — çıkış yolu açılır; ummadığı yerden rızık gelir. Binlerce mü’minin hayatında bu tahakkuk etmiş; bin yıllık deneyim onayladı.
«Yaslanmak» — Tevekkülün Resmi
Mü’min Allâh’a yaslandığında — Allâh onu taşır. «Yaslanmak» bir resim: mü’min bir duvara dayandığı gibi; bu duvar Allâh’tır. Mü’min duvara güvenince — kendisi yorulmaz; duvar sağlamdır. Ama duvara dayanmazsa — mü’min kendi başına yorulur, düşer.
«Ummadığın Yerden» — İlâhî Tasarruf
«Ummadığın yerden» ifâdesi önemlidir. Mü’min planlar; sebepleri arar; çaba sarf eder. Ama Allâh rızkı bâzen planlanmamış kanallardan açar. Hiç beklemediği bir telefon, hiç düşünmediği bir iş fırsatı, hiç olmasını sanmadığı bir kazanç. Bu Allâh’ın sürpriz hediyesi; tevekkülün karşılığı.
Hz. Meryem Örneği
Hz. Meryem örneği bu prensibi gösterir. Mâbed’de yalnız oldu; Allâh’a güvendi. «Annesinin yanına Zekeriyya her girdiğinde — yanında rızık görürdü. ‘Bunu sana kim verdi?’ der; o ‘Bu Allâh katındandır’ derdi» (Âli İmrân 37). Hz. Meryem ummadığı yerden, herhangi bir insan vesilesi olmadan rızıklandı.
Modern Şüpheciye — Tecrübe Çağrısı
Modern şüpheci «bu hayâl» diyebilir. Cevap: Dene. Bir mesele için Allâh’a tam tevekkül et; gönülden, içtenlikle. Sonra Allâh’ın nasıl çözüm sunduğuna bak. Binlerce mü’min bu tecrübeyi yaşadı; Allâh asla mahcûb etmedi. Tecrübe — şüpheyi giderir.
Tevekkülün Şartı — Çaba
Tevekkül — çaba reddi değildir; çabaya rağmen Allâh’a güvenmektir. Hz. Peygamber «Deveni bağla, sonra tevekkül et» buyurmuştu. Mü’min iş arayacak, plân yapacak, çaba sarf edecek; ama sonucu Allâh’a bırakacak. Tembel oturup «Allâh verecek» demek — tevekkül değil; tembelliktir.
İmtihân Anları — Tevekkülün Kıymeti
İmtihân anlarında tevekkülün kıymeti anlaşılır. Fakirleştiğinde, hastalandığında, sevdiğin kaybolduğunda — kime dayanıyorsun? Allâh’a mı, yoksa insanlara mı? Bu sorunun cevabı imtihânda görünür. Tevekkül eden — huzurla geçer; başka yere dayanan — kaybolur.
Niyâz — Tam Tevekkül
Niyâz: «Yâ Rab, beni Sana tam tevekkül eden bir mü’min eyle. Talâk 2-3’ün vâdesini yaşamamı nasîb et. Çaba sarf edip sonucu Sana bırakma tevfîki ver. Hz. Meryem’in örnek tevekkülünü bende sâbit kıl. İmtihân anlarında Senin’den başkasına yaslanmaktan beni koru. Ummadığım yerden gelen güzelliklerinin müjdesi ile beni ferahlat.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi tevekkül ehli mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Tevekkül, Takvâ, Rızık. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.