Dergâh Sohbetleri serisinin 1. oturumunda Mustafa Özbağ Efendi; tasavvufun bir sır olmadığını ve öğrenmeye açık bir ilim olduğunu, tasavvufun dinin dışında, üstünde, altında veya gizli bir yapı değil dinin özü-kalbi mesâbesinde bulunduğunu, dış ahkâm olarak Kur’ân ve Sünnet-i seniyyeye uymak iç ahkâm olarak bunların edep-ahlâkına sâhip olmak olduğunu, tasavvuf adı altında tarîh boyunca zuhûr eden delâlet ve sapkınlıkların gerçek tasavvufla ilgisinin bulunmadığını, “Kur’ân yeter Sünnet’e ihtiyâç yok” diyenlere karşı Sünnet’i bilerek terk etmenin günâh-ı kebâir olduğunu ve bir kimse Sünnet’i yok sayıyorsa küfür hükmünde olup ona tecdîd-i îmân-tecdîd-i nikâh gerektiğini, marifetin Muhammed Mustafâ’nın kanatları altında öğrenileceğini ve O’nsuz marifetin şeytânî olduğunu, “eğer Allâh’ı seviyorsanız bana uyun” âyetinin iç-dış bütün tecellîyatını, Hz. Peygamber’in “O hevâ ve hevesten konuşmaz” beyânınca rüyâda görülmesinin dahi müjdeci-delîlli rüyâ olduğunu, yolun başının îmân-ortasının amel-sonunun edep-ahlâk-aşk olduğunu ve “yol bâki” hakîkatince Geylânî’den Rufâî’ye, Mevlânâ’dan Üftâde’ye, Emîr Sultân’dan İsmâîl Hakkı Bursevî’ye, Hacı Ebû Bekr Baba’dan Abdullâh Efendi’ye kadar uzanan silsilenin dâimâ Kur’ân ve Sünnet üzre bâki kalacağını tafsîlâtlı bir şekilde açıklamaktadır.
Muhammed: Tasavvuf Bir Sır Değildir: Öğrenmeye Açık Bir İlimdir
Mustafa Özbağ Efendi hazretleri Dergâh Sohbetleri serisinin ilk oturumunda tasavvufu tanımlarken ilk olarak bir yanlış anlayışı kökünden düzeltir: “Tasavvuf bir sır değildir. Tasavvuf dînin içerisinde insanların öğrenimine açık olmayan gizemli bir şey değildir.” İnsanlar tasavvufu tarih boyunca sanki öğrenimine kapalı, belli bir gizlilik içinde yürütülen bir ilim olarak görmüşlerdir. Oysa Efendi hazretleri ilmin hangi boyutu olursa olsun, öğrenmek isteyen herkese açık olduğunu vurgular: “Siz hangi noktada mücâdele etmek isterseniz, mücâdelenizin ve kâbiliyetinizin neticesini alırsınız. Eğer ki herhangi bir ilim mücâdele ve kâbiliyetin neticesinde ulaşılamıyorsa, o bir ilim olmaktan çıkar.”
Bu ilkeyi temellendirirken Efendi hazretleri bir yaratılış hakîkatine de işaret eder: “Bir şey yaratıldıysa, var ise, insanlar o yaratılanı öğrenme, o yaratılanı bilme, bilgilendirilme noktasında kapı açıktır. O kimse mücâdelesini, gayretini ve kâbiliyetini o noktada kullanmamıştır eğer ki ulaşamadıysa ona.” Yâni tasavvufa erişememiş olmanın kabahati, tasavvufta değil, ona gayret göstermeyen kişidedir. Kapı herkese açıktır; ama o kapıdan geçmek için mücâhede gerekir.
Tasavvuf Dînin Özü ve Kalbi Mesâbesindedir
Efendi hazretleri tasavvufun din içindeki yerini çok net bir ifâde ile belirler: “Tasavvuf dînin dışında bir şey değildir. Dînin üstünde bir şey de değildir. Dînin altında bir şey de değildir. Tasavvuf belki de dînin özüdür — veyâhud da dînin kalbi mesâbesinde olan bir şeydir.” Bu tanımlama tasavvufu dînden ayrı bir şey zanneden veya onu dînin dışında bir doktrin sayan yanlış bakışı da reddeder.
Efendi hazretleri tasavvufun iç-dış hükümlerini şu formülle açıklar: “Tasavvuf, dış ahkâm olarak Kur’ân ve Sünnet-i seniyyeye uymak, iç ahkâm olarak Kur’ân ve Sünnet’in edep ve ahlâbına sâhip olmaktır. Ahkâm olarak, dış olarak Kur’ân ve Sünnet’in zâhirî bilgilerine sâhip olmak; iç bilgi olarak da kalbin içine tecellî eden Allâh ve Resûlünün sevgisiyle ne su ne va olan o imme sâhip olmaktır.” Bu iki katmanlı tanım — zâhirde hüküm, bâtında edep-ahlâk — tasavvufun dînin hem gövdesi hem ruhu olduğunu ortaya koyar.
Tasavvufu Sapkınlarla Karıştırmamalı: Dîni Din Adına Değiştirenlerin Hatâsı
Efendi hazretleri tasavvufu tanımlarken aklımıza sapkınlarla tasavvufun karıştırılmaması gerektiği hakîkatini getirir: “Sakın aklınıza bazı sapıkların veyâhud da yoldan çıkmışların, hidâyetsizlerin, delâlete uğrayanların yolu gibi görmeyin. Târîh boyunca dînin içindeymiş gibi görünen, din değilmiş gibi görünen, peygamberlerin yolunu takip ediyormuş gibi görünen, veyâhud da peygamberlere indirilen kitaba inanıyormuş gibi görünen nice delâlet ve sapıklıklar olmuştur.” Eğer o delâlet ve sapıklıklar olmasaydı, yeni bir peygambere, yeni bir dîne, dînin yenilenmesine ve yeni bir kitaba ihtiyâç duyulurdu.
Efendi hazretleri bu noktada insanlık târîhindeki genel bir gerçeği teşhîr eder: “Her dîni değiştirmeye çalışanlar, dîni din adına değiştirmişler. Dîni yorumlarken, dîni din adına yorumlamışlar. Ve sapkınlığa, delâlete oradan düşmüşler.” Yâni sapma hiçbir zaman “dînden çıkmak” adına yapılmaz; tam tersine, çoğu zaman “dîne hizmet ediyorum” iddiâsıyla yapılır. Bu sebeple ehl-i tasavvuf dâimâ bir ölçü kullanmalıdır: Tasavvuf dînin zâhirinden ve bâtınından kopuk bir oluşum olarak asla aklımıza getirilmemelidir.
Efendi hazretleri bu ölçünün Kur’ân temelini de verir: “Tasavvuf, ‘Allâh sizin sûretinize değil sîretinize bakar’ âyet-i kerîmesinin içsel tecellîyâtıdır. Tasavvuf, ‘De ki eğer Allâh’ı seviyorsanız bana uyun’ (Âl-i İmrân 31) hadîs-i şerîfinin hem içsel hem de dışsal tecellîyâtıdır.” Yâni kalbî yolda yürüyenler Muhammed Mustafâ’nın ayak izlerine uymak zorundadırlar; Kur’ân ve Sünnet’in hem içsel hem dışsal bütün hükümlerine itaat mecbûrîdir. Muhammed Mustafâ’sız bir tasavvuf, Muhammed Mustafâ’sız bir din, Muhammed Mustafâ’sız bir yol, Muhammed Mustafâ’sız bir iz mümkün değildir.
Namazsız, Haramla Tasavvuf Olmaz: İmân Şartlarına Teslîmiyet
Efendi hazretleri tasavvufun zâhirî ibâdetlerden ayrılmayan bir hakîkat olduğunu vurgular: “Tasavvuf Allâh’a îmân, Resûlüne îmân — îmân kaideleri olan bütün hayra-şerre-kadere îmân gerekir. Ve farzlara tâbiyet gerekir.” Bir kimse için “namazsız tasavvufu yaşaması mümkün değildir. Namazsız Allâh’a ustaz olması, namazsız içselliğe dönüşmesi, namazsız kalbî bir yol yürümesi mümkün değildir.”
Aynı şekilde haramlarla iştigâl eden bir kimse kendini cennet yolunda sayamaz: “Haramlarla iştigâl eden bir kimsenin tövbeye ve haramlardan geri dönmeye ihtiyâcı vardır. O kimse hem ehl-i tasavvuf olup hem de haramlarla yüz yüze-kol kola-iç içe yaşaması mümkün değildir. Ve onun adı tasavvuf değildir. Hiç kimse bunu kendi nefsinde haklı çıkarmaya çalışmayacak.” Sünnet-i Resûlullâh’tan uzaklaşarak kendisine “ehl-i tasavvufum” deme hakkına hiç kimse sâhip değildir.
“Bize Kur’ân Yeter” Diyenlere Karşı Uyarı: Sünnet’i Bilerek Terk Küfürdür
Efendi hazretleri sohbetin en kuvvetli uyarılarından birini burada yapar. Döneminin ve günümüzün hassas bir meselesi olan “Kur’âncılık” akımına doğrudan cevap verir: “Bize Kur’ân yeter diyebilirler. Siz Kur’ân’ı eksik görüyorsunuz diyebilirler. Siz Kur’ân’ı yetersiz görüyorsunuz diyebilirler. Bunun için size savaş açabilirler bana savaş açtıkları gibi. Bunun için sizinle mücâdele edebilirler benimle mücâdele ettikleri gibi. Ama bu bizi yolumuzdan döndürmeyecek. Biz Sünnet-i Resûlullâh’a harfiyen uymaya gayret edeceğiz.”
Efendi hazretleri burada çok önemli bir hüküm koyar: “Gücümüzün yettiğince bile bile Sünnet’i terk — yine buradan bağırarak, haykırarak sesleniyorum — bile bile Sünnet-i Resûlullâh’ı terk, günâh-ı kebâirdir. Kasten siz Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem Hazretleri’nin sünnetini iç edemezsiniz, yok sayamazsınız. Kim Sünnet-i Resûlullâh’ı yok sayıyorsa küfür hükmündedir. Ona tecdîd-i îmân, tecdîd-i nikâh gerekir.” Bu, Hanefî mezhebinin ilkesine bağlı bir hükümdür: Sünnet’in farz olduğuna inandığı hâlde onu edâ etmemek günâhtır; ama Sünnet’in gereksiz veyâ yok sayılabilir olduğuna inanmak dinden çıkma mucibidir.
Efendi hazretleri kendisinin bu konudaki şahsî ahdini de beyân eder: “İstedikleri kadar bana meyil yatsınlar, istedikleri kadar beni eleştirsinler, ömrümün sonuna kadar Cenâb-ı Hak beni bu noktadan inşâ’allâh — o Rahmân dua edin — geri çevirmesin.” Efendi hazretleri için bu, hayâtının değişmez bir duruşudur.
Marifet Muhammed Mustafâ’nın Kanatları Altında Öğrenilir
Sohbetin belki de en kritik bölümü, marifetin (kalbî irfânın) kaynağının tanımlanmasıdır. Efendi hazretleri bu hususta kat’î bir hüküm koyar: “Kimin ki yolu Sünnet-i Resûlullâh’a uğramadı, vallâhî de billâhî de delâlettedir. Kimin ki yolu Muhammed-i Mustafâ’dan uğramadı, oradan geçmedi, onun sâyesinden yürümedi, vallâhî de billâhî de marifetten uzaktır.”
Efendi hazretleri marifetin tanımını da bu çerçevede verir: “Marifet, Muhammed-i Mustafâ’nın kanatlarının altında öğrenilir. Marifet, Muhammed-i Mustafâ’sız gönüle tecellî etmez. Marifet, kalbe Muhammed-i Mustafâ ile iner. Muhammed-i Mustafâ’sız bir marifet, marifet değildir. O şeytanın vesvesesidir. O şeytanın marifetidir. O deccâliyyetin marifetidir.” Marifet, Kur’ân ve Sünnet’in özüdür — içidir, ahlâkıdır, edebidir, hayâsıdır, terbiyesidir, öz ilmidir. Bu sebeple Sünnet-i Resûlullâh’sız bir marifet, marifet değildir.
Efendi hazretleri kalbî îmânın nasıl yürütüleceğine dâir çok somut bir çağrı yapar: “Kalbî îmânında yürümek isteyen kardeşler, Muhammed-i Mustafâ’nın o ince, o zarif, o naîm, o tatlı, o baldan şerbet olan ilminden, teyzinden, aşkından içmek zorundadırlar. Siz zâhirî olarak da Muhammed-i Mustafâ’nın hadîslerine ve sünnetlerine uyacaksınız. Bâtın olarak da duymak zorundasınız. Onun bâtınî uygunluğu, onun hâliyle hallenmektir. Marifetin özü odur.”
Resûlullâh’ı Görmeden Geçirilen Her An Pişmanlık Olacak
Efendi hazretleri sohbetin en duygusal çağrılarından birini burada yapar: “Eğer ki Muhammed-i Mustafâ’yı göremiyorsanız, zikrullah halkasında konuşamıyorsanız, rabıtanızda görüşemiyorsanız, elinizden tutup sizi bir yerlere götürmüyorsa, sizin dilinize-gönlünüze-kalbinize misâfir olmuyorsa — ve Muhammed-i Mustafâ’yı görmeden bir hafta, bir ay, bir yıl, bir gün, hatta bir saat geçiriyorsanız — vallâhî âhirette bunun çok çok pişmanlığını duyacaksınız.” Çünkü Muhammed-i Mustafâ’yı tanımayanlar, rüyâsında görmeyen, hâliyle hallenmeyenler, kalbine tecellî ettiremeyenler şeytanın ve deccâlin oyuncağı durumundadırlar.
“O Hevâ ve Hevesten Konuşmaz”: Rüyâda Görülenin Hakîkati
Efendi hazretleri Resûlullâh’ın her sözünün ve rüyâda görülüşünün hak olduğunu Kur’ân’dan delîllendirir: “Allâh öyle bir marifet imi koymuş, o imi öyle bir delîllendirmiş, hüccetlendirmiş ki — Muhammed-i Mustafâ’yı bir delîl, bir hüccet etmiş. Resûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellemin ağzından Allâh buyurmuş: ‘O hevâ ve hevesinden konuşmaz.’ (Necm 3)” Bu âyet, Efendi hazretlerine göre şu şekilde okunmalıdır: “Muhammed-i Mustafâ ebediyen hevâ ve hevesten konuşmuyor. Muhammed-i Mustafâ ebediyen hevâ ve hevesten konuşmayacak.”
Bu âyetin sûfî yorumu tasavvuf yoluyla hemhâl olan dervişe bir müjdedir: “Rüyânda bir şey gördüysen Muhammed-i Mustafâ’dan — vallâhî hakîkattir, billâhî hakîkattir. Ve müjdeci rüyâdır. Ve delîlli rüyâdır. Dünyâda sana bir müjdedir, âhirette de müjdedir. Eğer Muhammed-i Mustafâ’yı zikir halkasında görüyor-konuşuyorsan, vallâhî o marifetin tam ortasıdır.” Muhammed-i Mustafâ’sız bir marifetin, Muhammed-i Mustafâ’sız bir kalbî ilmin düşünülmesi mümkün değildir.
Efendi hazretleri bu hakîkati çok çarpıcı bir formülle özetler: “Ruhunu anlamak istiyorsan Muhammed-i Mustafâ’ya bak. Kalbini anlamak istiyorsan Muhammed-i Mustafâ’ya bak. Ayağının izini takip etmek istiyorsan, kendi ayağının nerede olduğunu kestirebilmek istiyorsan Muhammed-i Mustafâ’ya bak.” Kalp denilen o engin-sınırsız deryada Muhammed-i Mustafâ’sız uçmak, yürümek, anlamak, nefes almak mümkün değildir.
“Sevgi Hakikî İse Ayrılık Yoktur”: Resûlullâh’la Berâberlik
Efendi hazretleri sohbetin duygusal zirvesine, Hz. Cibrîl’in Hz. Peygamber’e söylediği sözü hatırlatarak çıkar: “Ya Cibrîl aleyhisselâm demiş: Ya Muhammed, ne kadar seversen sen bir gün ayrılacaksın. Ne kadar yaşarsan yaşa, bu dünyadan da ayrılacaksın. Ne kadar kimi seviyorsanız sevin, bir gün ondan ayrılacaksınız bu dünyâ olarak.” Ama Efendi hazretleri bir şartla bu ayrılığı ortadan kaldırır: “Eğer sevginiz hakîkî ise, kalbî ise, manevî ise — ayrılık yok. Âhirette de berâbersiniz. Dünyâda da berâbersiniz.”
Bu hakîkatin Resûlullâh’a sevgi içinde nasıl tecellî ettiğini Efendi hazretleri şöyle tarîf eder: “Eğer Resûlullâh’ı seviyorsanız, vallâhî de billâhî de dünyâda da âhirette de berâbersiniz. Onu öylesine seviyorsanız, vallâhî gönlünüzün dibinde, elinizin dibinde, dizinizin dibinde göreceksiniz onu. Daha ‘Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed’ derken göreceksiniz.” Efendi hazretleri devâm eder: “O hiçbirinizi yalnız bırakmayacak. O Muhammed Mustafâ — ümmetine hep şefaatçi, hep hidâyetine vesîle, hep kurtulmasına vesîle, hep duâsına vesîle, hep affına vesîle, hep müşkilâtlarına vesîle olarak ebediyen, ebediyen ümmetin başında hâzır ve nâzır olacak. Onun vazîfesi bitmedi.”
Efendi hazretleri bunu Resûlullâh’ın kadîmliğiyle de destekler: “Nasıl ki yaratılmışların evveli, Âdem yaratılmazdan önce o daha peygamber idi, nasıl ki hiçbir şey yaratılmazdan önce o peygamber idi — her şey son buluncaya kadar o yine peygamber olacak. Ve her şey yeniden yaratıldığında, yeniden ilk önce o yaratılacak.” O zaman kim O’nu sevmiş, kolkola gezmiş ise, O’nun misâfiri-arkadaşı-dostu olacaktır.
Ebû Bekr-Ömer-Osman-Ali Olamayabilirsiniz Ama Severseniz Görürsünüz
Efendi hazretleri tevâzulu ve hakîkatli bir çağrı yapar: “Belki de bir Ebû Bekr olamayacağız, belki de bir Ömer olamayacağız, bir Osman olamayacağız. Belki de Ali olamayacağız. Belki de Hasan ile Hüseyin olamayacağız. Belki de sizler Hadîce olamayacaksınız, Fâtıma olamayacaksınız, Zeyneb olamayacaksınız, Selmâ olamayacaksınız, Cüveyriye olamayacaksınız. Ama O’nu seviyorsanız, O’nu göreceksiniz. O’nu seviyorsanız, O’nu hissedeceksiniz.”
Efendi hazretleri sevgi ile Resûlullâh’a ulaşmanın şartlarını şu şekilde sıralar:
- Çağlar ötesinden — 1400 yıl ötesinden — O’nu sevmeye gayret ediyorsanız
- Az da olsa O’nun sünnetlerine bağlı kalıyorsanız
- Az da olsa O’nun izinde yürüyorsanız
- Az da olsa O’nun kokusunu arzuluyor, hissediyorsanız
- Az da olsa gecenin gündüzü, kışının baharı, karanlığının güneşi oluyorsanız
“Merak etmeyin, O sizin yanınızda olacak. Garip kalabilirsiniz, kimsesiz kalabilirsiniz, yapayalnız kalabilirsiniz — hiç kimseden, hiçbir şey beklemeden Muhammed Mustafâ’nın yolunda yürümeye gayret edin. Tek başınıza kalabilirsiniz, etrafınıza hiç bakmayın.” Siz doğru yolda yürüyorsanız, yolunuz Kur’ân ve Sünnet ise, merak etmeyin, bundan geri durmayın.
Eleştirilebilirsiniz Ama Yolunuz Kur’ân ve Sünnet İse Bahtiyar Olun
Efendi hazretleri sohbetin son nidâlarını yapar: “Eleştirilebilirsiniz, yerinebilirsiniz, kötülenebilirsiniz, sizi yerden yerine vurmaya çalışanlar olabilir. Merak etmeyin, yolunuz Kur’ân ve Sünnet ise, gittiğiniz istikâmet Kur’ân ve Sünnet ise, yürüdüğünüz yol — aldığınız nefes, yediğiniz yemek, içtiğiniz su — Kur’ân ve Sünnet ise, bahtiyar olun. O hâzır ve nâzır sizi bekleyecektir. Kollarını açıp sizi bekleyecektir.”
Efendi hazretleri bu bahtiyarlığı dervişin hayâtının farklı anlarıyla tasvîr eder:
- “Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed” derken O sizin başınızda olacaktır
- “Lâ ilâhe illallâh” derken ve insanlar size deli derken, yanlış gözle bakarken O sizinledir
- Kadınlarınız sizden uzaklaşırken, anne-babalarınız sizden uzaklaşırken, sanki virüslüymüş gibi davranırken O sizinledir
- Sokakta, evde, bankada, iş yerinde, kuşlarınızda hep yalnızlığı hissederek nefes alırken O sizinledir
- “Merak etmeyin, Allâh sizinle; şüpheye düşmeyin, Resûlullâh sizinle — o kâinâtlar peygamberi, kimsesizlerin kimsesi”
Bu sebeple Efendi hazretleri dervişe şu nihâî emri verir: “Gözünüzü Muhammed Mustafâ’ya bağlayın, içinizi Muhammed Mustafâ ile doldurun, evinizi Muhammed Mustafâ ile doldurun, kalbinizi Muhammed Mustafâ ile doldurun. Attığınız adımı Muhammed Mustafâ’ya göre atın, yürüdüğünüz yolu Muhammed Mustafâ’ya göre yürüyün, attığınız nefesi Muhammed Mustafâ’ya göre alın. O neye nasıl inandıysa, ne yaptıysa, nelere kızdı, nelere sevindi, nelere üzüldü, nelere hoş gördü, neleri tatlı gördü — onunla uymaya çalışın, onun beslendiği gibi beslenin, onun sevdiklerini sevin.”
“Yol Bâki”: Geylânî’den Abdullâh Efendi’ye Kadar Uzanan Silsile
Efendi hazretleri sohbetin zirvesinde “yol bâki” hakîkatini ilân eder. İnsanlar gelip geçecektir ama yollar baki kalacaktır: “Hanı Geylânî Hazretleri — çekti gitti, yol bâki. Hanı Rufâî Hazretleri — çekti gitti, yol bâki. Hanı Mevlânâ, hanı Üftâde, hanı [Azîz Mahmûd Hüdâyî] Sultân Hazretleri — yol bâki. Hanı Mustafâ Efendi Hazretleri, hanı [Hacı] Bekir Baba — yol bâki. Hanı Abdullâh Efendi — yol bâki. Bu yol bâki olarak kalacak.”
Peki bu yolu yol yapan nedir? Efendi hazretleri cevap verir: “Bu yol peygamberlerin yoludur, bu yol ashâbın yolu, bu yol tâbîinin yolu, bu yol selefin yolu, bu yol Geylânîlerin, Rufâîlerin, Bedevîlerin, Düsûkîlerin yolu, bu yol Şâzelîlerin yolu, bu yol Üftâde’nin yolu, bu yol Emîr Sultân Hazretlerinin yolu, İsmâîl Hakkı Bursevî’nin yolu. Bu yol koskoca bir yol — kalbî yol, tasavvuf, kalbî yol.”
Yolun Başlangıcı İman, Ortası Amel, Sonu Aşk
Efendi hazretleri tasavvuf yolunun üç merhâlesini şu şekilde tarîf eder:
- Yolun başlangıcı îmân: “İmânsız bu yolda yürümek mümkün değil”
- Yolun ortası amel: Farzlar, sünnetler, ibâdet, edep, haya, terbiye
- Yolun sonu aşk: “Delicesine, hesapsızcasına sevmek; delicesine hesapsızcasına uymak; delicesine hesapsızcasına Kur’ân ve Sünnet noktasında gitmek”
Efendi hazretleri dervişe çağrıda bulunur: “Gelin! Varlığınızı bulmak istiyorsanız Kur’ân ve Sünnet’e uyun. Kendinizi bulmak istiyorsanız Kur’ân ve Sünnet’e uyun. Kendinizi güvenmek istiyorsanız Kur’ân ve Sünnet’e uyun. Kendinizi büyütmek istiyorsanız Kur’ân ve Sünnet’e uyun. Kendinizi kuvvetlendirmek istiyorsanız Kur’ân ve Sünnet’e uyun.”
Efendi hazretleri sohbeti kendi ahdi ile bitirir: “Ömür boyu — ömrüm sağ oldukça — sohbete geldiğimde, zikrullaha geldiğimde, nasıl yirmi yıldan beri bildiğince, yapabildiğince, el verdiğince, gücüm yettiğince Kur’ân ve Sünnet’e uymaya çalıştıysam, bundan sonra da aynı yolda güleceğimi inşâ’allâh o Rahmân Allâh nasîb etsin. Yolum Kur’ân ve Sünnet. Başka bir yol bilmiyorum, başka bir yol öğrenmek de istemiyorum. Çünkü Kur’ân ve Sünnet’e uymak insanın şerefse — dünyânın en büyük şerefi, âhiretin de en büyük şerefi.”
Sohbetten Çıkan Ameli Dersler
- Tasavvuf gizli bir sır değil, öğrenmeye açık bir ilimdir — kapı her gayret edene açık
- Tasavvuf dînin dışında değil, tam aksine dînin özü ve kalbi mesâbesindedir
- Dış ahkâm olarak Kur’ân-Sünnet’e uymak, iç ahkâm olarak edep-ahlâka sâhip olmak şarttır
- Dîni din adına değiştirenler sapkınlığa düşmüştür — gerçek tasavvuf Kur’ân ve Sünnet’ten ayrılmaz
- Namazsız, haramla tasavvuf mümkün değildir — farzlara tâbiyet ve haramlardan kaçınmak asgarî şarttır
- Sünnet-i Resûlullâh’ı bilerek terk günâh-ı kebâirdir; Sünnet’i yok saymak küfür hükmündedir (tecdîd-i îmân gerektirir)
- Marifet Muhammed Mustafâ’nın kanatları altında öğrenilir — O’nsuz marifet şeytânî bir vesvesedir
- “O hevâ ve hevesten konuşmaz” (Necm 3) âyetince Resûlullâh’ı rüyâda görmek hakîkat ve müjdecidir
- Sevgi hakîkî ise Resûlullâh’tan ayrılık yoktur — dünyâda da âhirette de berâbersiniz
- Ebû Bekr-Ömer olamayabilirsiniz ama severseniz Resûlullâh’ı görürsünüz; O hâzır ve nâzırdır
- Yol bâki: Geylânî-Rufâî-Mevlânâ-Üftâde-Emîr Sultân-Bursevî-Ebû Bekr Baba-Abdullâh Efendi silsilesi aynı yolun halkalarıdır
- Yolun başı îmân, ortası amel, sonu aşk — üç merhâle bir bütünün parçalarıdır
Bibliyografya — Zikredilen Kaynaklar
- Kur’ân-ı Kerîm: Necm 3 (“O hevâdan konuşmaz — konuşması ancak vahyedilen bir vahiydir”); Âl-i İmrân 31 (“De ki: Eğer Allâh’ı seviyorsanız bana uyun”); “Allâh sizin sûretinize değil sîretinize bakar” hadîs-i şerîfinin âyet temelleri
- Hadîs-i Şerîfler: “Allâh sizin sûretinize bakmaz, kalplerinize ve amellerinize bakar” (Müslim); Hz. Cibrîl’in Hz. Peygamber’e “Yâ Muhammed, ne kadar seversen sen bir gün ayrılacaksın” beyânı; Resûlullâh’ın rüyâda görülmesinin hak olduğu; Resûlullâh’ın “ben diğer peygamberlerden önce peygamberdim” beyânı
- Tasavvuf Silsilesi — Pîranlar: Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî (Kâdiriyye kurucu pîri); Seyyid Ahmed er-Rufâî (Rufâiyye kurucu pîri); Seyyid Ahmed el-Bedevî (Bedeviyye); İbrâhîm ed-Düsûkî (Düsûkîyye); Ebû’l-Hasan eş-Şâzelî (Şâzeliyye); Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (Mevleviyye); Hüdâyî Azîz Mahmûd (Celvetiyye); Üftâde (Bursa Celvetî pîri); Emîr Sultân (Bursa); İsmâîl Hakkı Bursevî (Celvetî âlimi)
- Silsile-i Meşâyih (Efendi’nin yolu): Hacı Ebû Bekr Baba → Çorumlu Mustafa Efendi → Nevşehirli Abdullâh Efendi → Mustafa Özbağ Efendi
- Akâid-Fıkıh: Hanefî mezhebi usûlü — Sünnet’i yok saymanın tekfîr şartları; tecdîd-i îmân ve tecdîd-i nikâh hükümleri; kalbî-zâhirî ibâdetin birliği
- Tasavvufî Istılâh: Marifet, zâhir-bâtın, fenâ fi’ş-şeyh, fenâ fi’r-Resûl, rabıta, hâl, yakaza, zikrullah halkası
Sohbetin Özeti
1. Dergâh Sohbetinde Mustafa Özbağ Efendi; tasavvufun bir sır olmadığını ve öğrenmeye açık bir ilim olduğunu, tasavvufun dînin dışında-üstünde-altında değil dînin özü ve kalbi mesâbesinde bulunduğunu, dış ahkâm olarak Kur’ân ve Sünnet-i seniyyeye uymanın iç ahkâm olarak ise edep-ahlâka sâhip olmanın tasavvufun iki katmanı olduğunu, târîh boyunca “dîni din adına değiştirenlerin” delâlete düştüğünü ve gerçek tasavvufun hiçbir zaman Kur’ân-Sünnet’ten kopuk olmadığını, namazsız ve haramla tasavvufun mümkün olmadığını, “Bize Kur’ân yeter” diyen Kur’âncılık akımına karşı Sünnet’i bilerek terk etmenin günâh-ı kebâir ve Sünnet’i yok saymanın küfür hükmünde olduğunu (tecdîd-i îmân-tecdîd-i nikâh gerektiğini), marifetin Muhammed Mustafâ’nın kanatları altında öğrenildiği ve O’nsuz marifetin şeytânî bir vesvese olduğu, Necm 3’teki “O hevâdan konuşmaz” âyetince Resûlullâh’ı rüyâda ve zikir halkasında görmenin hak ve müjdeci olduğunu, Hz. Cibrîl’in Peygamber’e söylediği “Yâ Muhammed, ne kadar seversen bir gün ayrılacaksın” sözünün ardından sevgi hakîkî ise ayrılığın kalmayacağını, Ebû Bekr-Ömer-Osman-Ali olamasak bile O’nu sevdiğimizde O’nun bizi yalnız bırakmayacağını, eleştirilsek-yerilsek de Kur’ân-Sünnet’teki yolumuzdan dönmememiz gerektiğini, Geylânî’den Rufâî’ye, Mevlânâ’dan Üftâde’ye, Emîr Sultân’dan İsmâîl Hakkı Bursevî’ye, Hacı Ebû Bekr Baba’dan Çorumlu Mustafa Efendi’ye ve Nevşehirli Abdullâh Efendi’ye kadar “yol bâki” hakîkatini ve tasavvuf yolunun başının îmân-ortasının amel-sonunun aşk olduğunu tafsîlâtlı bir şekilde açıklamıştır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — 1. Dergâh Sohbeti | Video: YouTube | Playlist: Dergâh Sohbetleri Serisi
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri