Velîlere Özel Bir Ahlâk — Mü’minin Üstünde Bir Üst Mertebe

Velîlere özel bir ahlâk vardır. Bu ahlâk, sıradan mü’minin ahlâkından farklıdır. Sıradan mü’min farzları yerine getirir, harâmdan kaçar; velî ise bunun ötesinde bir hâl yaşar. Velînin ahlâkı, Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in ahlâkının yansımasıdır. «Velîlere özel bir ahlâk» derken kasıt budur: Sıradanın üstünde, peygamberî bir karaktere yaklaşma.

Velînin Ahlâkı — Allâh’ın Ahlâkıyla Ahlâklanmaktır

Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem buyurmuştur: «Allâh’ın ahlâkıyla ahlâklanın.» Bu hadîs, velînin hedefini belirler. Velî, Allâh’ın isimleriyle ahlâklanmaya çalışır. er-Rahmân isminden — merhamet etmek; el-Kerîm isminden — cömert olmak; es-Sabûr isminden — sabretmek; el-Halîm isminden — hilim göstermek. Velînin ahlâkı bu isimlerin yansımasıdır. Sıradan mü’min de bu ahlâkları kazanmaya çalışır; ama velî onları bir hâl olarak yaşar.

Tevâzu — Velînin En Belirgin Ahlâkı

Velînin en belirgin ahlâkı tevâzudur. Velî hiçbir zamân kendini büyük görmez; aksine en küçük görür. «Ben hiçbir şeyim, hepsi Allâh’tandır» der. Bu tevâzu, hayâtının her ânına yansır. Konuşurken alçak sesle; oturuken alçak yerde; yerken sade yemek; giyinirken sade kıyâfet. Tevâzu velînin tabiatıdır; gösteri için değil, hâlinin gereğidir.

Sabır ve Hilim — Velînin İki Kanadı

Velî, sabırlı ve hilim sâhibidir. Sabır, sıkıntılara katlanmaktır; hilim ise, öfke ânında kendini tutmaktır. Velîye kötü söz söyledin mi? Hilim ile karşılar; öfkelenmez. Velîye bir kayıp geldi mi? Sabır ile karşılar; isyân etmez. Bu iki vasıf, velîyi gerçek mânâda velî yapar. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in en bâriz iki vasfı da bunlardır.

Cömertlik ve Îsâr — Velînin Maddiyâta Bakışı

Velî cömerttir; hattâ îsâr ehlidir. Cömertlik, vereceğini fazla vermektir; îsâr ise, kendi ihtiyâcı varken başkasına vermektir. Velîler aç olduklarında bile, yemeğin son lokmasını başkasına verirler. Çünkü onların kalplerinde dünyâ yoktur; sâdece Allâh’ın rızâsı vardır. Hz. Ebû Bekir radıyallâhu anh, bütün malını Allâh yolunda verdiğinde, Hz. Peygamber sordu: «Âilene ne bıraktın?» Cevap: «Allâh ve Resûlü’nü.» İşte velînin maddiyâta bakışı budur.

Edep — Velînin Bütün Ahlâkını Toplayan Kavram

Velînin bütün ahlâkını tek kelimede toplayacak olursak: edep. Edep, her durumda doğru olanı yapmaktır. Allâh ile edep — saygı ve ta’zîm; Peygamber ile edep — sünneti yaşamak; mürşid ile edep — itâat ve teslîmiyet; halk ile edep — şefkat ve hizmet; nefsi ile edep — terbiye ve mücâhede. Velînin tüm hayâtı edeptir. Allâh muhâfaza eylesin; bizi de edep ehli velîlerin yolunda eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Edep, Tevâzu, Silsile. → Tasavvuf Sözlüğü