Velîler, Zamânın Kutupları — Halkın Hâcet Kıblesidir
«Kapısı hâcet kıblesiydi. Şöhreti cömertlikte bütün âleme yayılmıştı.» Bu söz bir velîyi anlatır: Halkın gönül kıblesi olmuş; halkın ihtiyâçlarının yöneldiği yer olmuş. «Hâcet kıblesi olmak», halkın ihtiyâçlarını ona bildirmesi demektir. Velîler, zamânlarında halkın bu hâcet kıblesi olurlar. Allâh’a yönelirken, halk bâzen velîye sığınır; ve onun aracılığıyla Allâh’a yönelir.
Kutub Kavramı — Zamânın Mihveri
Kutub, tasavvufta «zamânın mihveri» mânâsındadır. Coğrafyadaki kutub gibi, mâneviyâtta da bir kutub vardır; ve dünyânın mânevî dengesi onun etrafında döner. Her zamânda bir tek kutub bulunur; ve o vefât ettiğinde, başkası onun yerine geçer. Kutub, dünyâdaki bütün velîlerin başkanı gibidir; ama bu başkanlık siyâsî değil, mânevîdir. Halk kutbu çoğunlukla tanımaz; sâdece özel velîler tanır.
Hâcet Kıblesi Olmak — Halkın Mânevî Sığınağı
Velînin kapısı, halkın hâcet kıblesidir. İnsânlar sıkıntıya düştüklerinde, hastalandıklarında, malları kaybolduğunda, evlâdı tehlikeye girdiğinde velîye koşarlar. «Bizim için duâ et» derler. Velî de Allâh’a niyâz eder; ve Allâh onun hatırı için çoğunlukla halkın isteklerini kabûl eder. Bu, vesîlecilik değildir; doğrudan Allâh’a yönelmenin bir aracıdır. Velî, halk ile Allâh arasında bir köprü gibidir.
Cömertlik Şöhreti — Velînin Tanınma Şekli
Velîler genellikle cömertlikleriyle tanınırlar. Bir mahallede, bir köyde, bir şehirde «Falan adam çok cömerttir» diye bilinen kişi, çoğunlukla bir velîdir. Çünkü cömertlik, kalbin pak olmasının alâmetidir. Mâla bağlı olan cömert olamaz; sâdece Allâh’a bağlı olan cömert olabilir. Bu yüzden velîler, hep cömertlikle anılırlar. Şöhretleri «cömertlik», sıfatları «kerîm»dir.
Velîye Yönelmek — Allâh’a Yönelmenin Bir Vesîlesidir
Velîye yönelmek, putperestlik değildir. Çünkü velî bir tanrı değil; sâdece Allâh’ın sevdiği bir kuldur. Halk velîye gider, ondan duâ ister; velî de Allâh’a niyâz eder. Asıl muhâtab Allâh’tır; velî sâdece bir vesîledir. Mâide Sûresi 35. âyette buyurulmuştur: «Allâh’a vesîle arayın.» Bu vesîle, Allâh’ın sevdiği kullar olabilir. Velîye yönelmek, bu sünnete uymaktır.
Sünnet — Velînin Hayât Tarzı
Velînin hayât tarzı sünnete uygundur. Sünnete uymayan bir kimse, ne kadar cömert görünse de gerçek velî olamaz. Çünkü velînin temelinde sünnet vardır. Hz. Peygamber’in yedikleri, içtikleri, giyindikleri, ibâdetleri, ahlâkı — velînin de aynısıdır. Bu yüzden velîye yönelirken, onun sünnete bağlılığını gör. Eğer sünnet ehli ise, doğru velîdir. Değilse, sahtekârdır. Allâh muhâfaza eylesin; bizi sünnet ehli velîlerin hâcet kıblesinde yaşatsın.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Kutub, Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü