Ey Güzeller Güzeli, Bize Yeni Bir Can Ver — Eski Candan Bıktık Usandık
«Ey güzeller güzeli, bize yeni bir can ver — eski candan bıktık, usandık» — sufî bir niyâz, Yûnus Emre tarzı bir yakarış. Mü’min nefsî candan bıkar; yeni bir can — mânevî, ilâhî, Allâh’a yönelmiş bir can ister. «Eski can» — nefsin, kibirin, şehvetin candan; «yeni can» — îmânın, ihlâsın, mârifetin canı. Bu yakarış tasavvufun özüdür. Mü’min sürekli «yeni can» talep etmelidir.
«Güzeller Güzeli» — Allâh’a Hitap
«Güzeller güzeli» — Allâh’a yakıştırılan bir tabir. Allâh’ın «el-Cemîl» (en güzel) ismi vardır. Hz. Peygamber «Allâh güzeldir, güzeli sever» buyurmuştu. Sufî dilinde Allâh’a «Güzeller güzeli» seslenmek — sevgi ve aşk diliyle dua etme tarzıdır. Bu sevgi diliyle dua — kalbi açar.
Eski Can — Nefsin Hayatı
«Eski can» — nefsin hayatı. Nefs şehvetlerle, kibirle, hased ile yaşar. Bu hayat — yorucu, anlamsız, huzursuz. Mü’min nefsî hayattan bıkar; gerçek hayatı arar. Yûnus Emre, Mevlânâ, İmâm Rabbânî — hepsi nefsî hayattan bıkışı dile getirmiştir.
Yeni Can — Îmânın Hayatı
«Yeni can» — îmânın hayatı. Allâh’a yönelmiş, mâneviyâtla beslenmiş, ihlâsla aydınlanmış bir hayat. Bu hayat — huzurlu, anlamlı, hedefli. «Allâh kime hayır dilerse, kendisine bir kalp verir» buyurmuştu Hz. Peygamber. Bu yeni kalp — yeni can demektir.
«Ölmeden Önce Ölünüz» — Sünnetî Tavsiye
Hz. Peygamber «Ölmeden önce ölünüz» buyurmuştu. Bu hadîs sufîlerin temel düstûru. Fizikî ölümden önce nefsî ölüm — nefsin isteklerinden vazgeçmek. Eski can ölünce — yeni can doğar. Bu rûhî bir doğum. Sahih tasavvuf bu doğumu kolaylaştırır.
Yûnus Emre — Yeni Can Diyenlerden
Yûnus Emre yeni can diyenlerin en büyüklerinden. Sayısız şiirinde Allâh’a yakarış, eski candan vazgeçiş, yeni can talebi vardır. «Ben gelmedim dâvâ için, benim işim sevgi için, dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmaya geldim» dediği gibi. Yûnus’un dili — sufînin dili.
Niyâz Bir Sanat
Sufîler için niyâz bir sanattır. Kuru duâ değil; içeriden kopup gelen yakarış. «Yâ Rab, sen bilirsin, ben dilim ile söyleyemiyorum» şeklinde içtenlik. Bu niyâzlar mü’mini Allâh’a yaklaştırır. Kuru formel dualardan ziyâde — kalp diliyle yakarış etkilidir.
Mü’minin Sürekli Niyâzı
Mü’min sürekli yeni can talebinde bulunmalıdır. Çünkü nefs sürekli eski cana çekmek ister. Mü’min günde defalarca «Yâ Rab, beni yeniden ihyâ et; eski nefse geri döndürme» demeli. Bu sürekli yakarış mü’mini tasavvufî yolda tutar.
Niyâz — Yeni Can
Niyâz: «Ey güzeller güzeli, bize yeni bir can ver — eski candan bıktık, usandık. Nefsî hayattan beni kurtar; îmânın hayatına yükselt. Yûnus Emre’nin yakarışına denk bir kalp ver. ‘Ölmeden önce ölmek’ sırrını yaşamamı nasîb et. Sürekli yenilenen bir mü’min eyle; ihlâs ile, mârifetle, aşk ile diri tut.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi yeni canlı mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Niyâz, Yûnus Emre, Yeni Can. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.