Sizden Ücret Dileniyorsa Birileri Dîn Adına, Onlar Hidâyete Uzaktır — Sahih Tebliğin Ölçütü
Sizden ücret dileniyorsa birileri dîn adına — onlar hidâyete uzaktır. Bu — peygamberlerin temel prensibidir. Kur’ân’da bütün peygamberler aynı şeyi söylemiştir: «Ben sizden bunun karşılığında bir ücret istemiyorum; benim ücretim yalnız âlemlerin Rabbi olan Allâh’a aittir» (Şuarâ 109, 127, 145, 164, 180; Hz. Nûh, Hûd, Sâlih, Lût, Şuayb). Bütün peygamberler bu sözü tekrarladı. Demek ki dîn — para ile satılmaz; vâz ücreti karşılığı verilmez. Bunu yapanlar — peygamber yolundan değildir; hidâyete uzaktır. Mü’min — dîn adına para isteyenlere şüpheyle bakmalı; onların derin niyetini sorgulamalıdır.
Peygamberlerin Müşterek Sözü
Şuarâ sûresinde — Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Sâlih, Hz. Lût, Hz. Şuayb — beş peygamber aynı sözü söylüyor: «Ben sizden bunun karşılığında bir ücret istemiyorum» (Şuarâ 109, 127, 145, 164, 180). Bu tekrar — tesadüfî değil; ilâhî bir vurgudur. Bütün peygamberler ücretsiz tebliğ ettiler. Çünkü dîn — ilâhî bir lutuf; satılık değil. Peygamberlerin ardından gelen âlimler ve dâî’ler de bu prensibi koruyacak.
Ücretsizliğin Sebebi
Niçin ücretsiz? Çünkü: 1) Dîn satılırsa — kim ücreti veremiyorsa dînden mahrum kalır. 2) Ücret beklenirse — tebliğcinin niyeti karışır; saf ihlâs kalmaz. 3) Para karşılığı dîn anlatmak — vahyi metalaştırmaktır. 4) Halkın güveni sarsılır — «bu adam parayı sevdiği için anlatıyor» düşüncesi. 5) Allâh’tan başkasının onayı aranır. Bu yüzden — peygamberler hep ücretsiz tebliğ ettiler.
Modern «Dîn Pazarı»
Modern dönemde maalesef — bir tür «dîn pazarı» oluştu. Şöhretli vâizlerin konferans ücretleri; özel sohbet için belirli ücretler; «mânevî danışmanlık» için fiyatlar. Bütün bunlar — peygamber yolundan sapmadır. Sahih âlim — ilmi karşılığında para istemez; geçimini başka helâl yollarla sağlar. Tarihte âlimler ya küçük bir vakıf gelirinden; ya kendi mesleğinden (terzilik, çiftçilik) geçinirlerdi.
İmâmı Âzam Örneği
İmâmı Âzam Ebû Hanîfe — büyük bir tâcirdi. Ticaretinden geçimini sağlar; ilmini ücretsiz öğretirdi. Halîfe ona resmî pozisyon teklif etti; reddetti. Çünkü iktidarın eli altında olmak istemedi; bağımsızlığını korudu. Onun talebeleri sayısızdı; herkese ücretsiz ders verdi. Bu — sahih âlimin örneğidir. İmâmı Şâfiî, İmâmı Mâlik, İmâmı Ahmed — hepsi benzer şekilde ücretsiz ilim sundu.
Hediye ve Vakıf
Tabiî, âlimin geçimini bir şekilde sağlaması gerek. Burada hediye ve vakıf devreye girer. Talebeler veya halk — âlime gönüllü hediye verebilir; bu helâldir; ücret değildir. Vakıflar — âlimleri destekleyen kurumlar; tarihte İslâm medeniyetinin omurgasıydı. Modern dönemde — vakıf gelenekleri zayıfladı; bu boşluğu «ücret» kapatmaya çalıştı. Aslında çözüm — vakıf kültürünü yeniden canlandırmaktır.
Para Karşılığı Olanın Kalitesi
Para karşılığı anlatılan dîn — genelde kalitesizdir. Çünkü tebliğci — kalbiyle değil; gözüyle paraya bakıyor. İhlâs zedeleniyor; ihlâssız anlatım — kalplere işlemez. Sahih dîn — ihlâs ile aktarılır. Hadîsi kudsî: «İhlâssız amel Bana ulaşmaz.» Bu, sâdece bireyin ibâdeti için değil; tebliğ için de geçerli. İhlâssız tebliğ — boş laftır.
Mü’minin Tutumu
Mü’min nasıl tutum alacak? 1) Dîn adına ücret isteyenden şüpheyle uzaklaş. 2) Sahih âlimleri ara — bunların geçimleri farklı yollarla. 3) Vakıf kültürünü destekle — hayır kurumlarına bağış. 4) Kendi imkânlarınla bağışta bulun — sahih âlime gönüllü hediye. 5) İslâmî bilgiyi ücretsiz kaynaklardan al — kitap, internet, sohbet halkaları. 6) Çocuklarını sahih âlimlere yönlendir. Bu tutum — modern «dîn pazarı» tuzağından korur.
İstisnâlar
İstisnâlar olabilir: profesyonel hizmetler (Kur’ân kursu öğretmeni, imamhatip okulu hocası) — bunlar bir tür meslek; ücret alabilirler. Bu, peygamberlerin tebliği gibi değil; profesyonel öğretmenliktir. Aynı şekilde — bir vâizin yolculuk masraflarının karşılanması, konaklamasının düzenlenmesi — bunlar ücret değildir. Bu nüansları bilmek gerekir. Genel ilke: tebliğ ihlâsla, ücretsiz; profesyonel öğretmenlik meslek olarak.
Niyâz — Sahih Tebliğci
Niyâz: «Yâ Rab, beni dîn adına ücret istemeyen, ihlâsla tebliğ eden bir mü’min eyle. Peygamberlerin ‘Ben sizden ücret istemiyorum’ sözünün ardındaki hikmeti kalbime yerleştir. Şöhretli vâizlerin ücretli konferansları, mânevî danışmanlık fiyatları gibi modern dîn pazarı tuzaklarından beni koru. İmâmı Âzam, İmâmı Şâfiî, İmâmı Mâlik gibi — ticaret ya da meslek ile geçimini sağlayıp ilmi ücretsiz sunan âlimleri örnek alan bir kul eyle. Sahih âlimleri tanıma ferâseti ver. Vakıf kültürünü destekleme, hayır kurumlarına bağışta bulunma niyetini kalbime yerleştir. Para ile satılan dîn değil; ihlâs ile sunulan dîn ile yaşatma fırsatı ver.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Tebliğ, İhlâs, Vakıf. → Tasavvuf Sözlüğü