Emevî’lerin En Büyük Hıyâneti — Dîni Siyâsallaştırmaları
Emevî’lerin en büyük hıyâneti — dîni siyâsallaştırmalarıdır. Bu, İslâm tarihinin acı bir gerçeğidir. Râşid halîfelik döneminden (Hz. Ebû Bekir, Ömer, Osmân, Alî — 632-661) sonra — Muâviye ile birlikte Emevî hânedânlığı başladı (661-750). Bu hânedân — dîni siyâsetin aracı haline getirdi. Halîfelik babadan oğula geçen bir krallık modeli aldı; bu Sünnete aykırıdır. Halîfeyi ulemânın seçimi yerine — kanla geçen monarşi. Bazı Emevî halîfeleri — açıkça fâsık (Yezîd gibi); ama yine de «halîfe» adıyla yöneliyorlardı. Bu, dîni siyâsî meşrûiyet için kullanma. Hz. Hüseyin (r.a.) buna karşı durdu — Kerbelâ’da şehîd edildi. Modern müslüman bu tarihten ders almalı: dîn ile siyâsetin sahih ilişkisi nedir?
Râşid Halîfelik Modeli
Râşid halîfelik (632-661): 1) Hz. Ebû Bekir — sahâbe seçimi ile. 2) Hz. Ömer — Hz. Ebû Bekir’in tavsiyesi ile. 3) Hz. Osmân — şûrâ ile. 4) Hz. Alî — sahâbenin bey’atı ile. Hepsi — kana dayalı değil; ehliyete ve sahâbe seçimine dayalı. Sade yaşadılar — sarayları yok. İstişâreyle yönetim. Adâlet öncelik. Bu, sahih halîfelik modeli. Hz. Peygamber’in haber verdiği: «Halîfelik benden sonra 30 yıl, sonra krallık olacak» (Tirmizî, Ebû Dâvûd).
Emevî Sapması
Muâviye Hz. Hasan’dan halîfeliği aldı (661); sonra oğlu Yezîd’e vasiyet etti. Bu, sahâbe modelinden ayrılış. Babadan oğula geçen krallık — Bizans ve İran modeline benzer; Sünnete aykırı. Emevî sarayları — Şâm’da, lüks içinde. Halk ile mesafe — uzak. Şer’î hükümlere zaman zaman aykırı uygulamalar. Bu, sahih halîfelik değil; krallıktır. Halîfe başlığı sâdece meşrûiyet için kullanılıyordu.
Dîni Siyâsallaştırma
«Dîni siyâsallaştırma» — dîni siyâsetin aracı yapmak. Yâni — dîn sâdece bir araç; gerçek amaç iktidâr. Bu, ters döndürme: sahih anlayışta — siyâset dîne hizmet eder; siyâsallaştırılan dînde — dîn siyâsete hizmet eder. Emevîlerde örnekler: 1) Yezîd Hz. Hüseyin’i şehîd ettirdi — siyâsî güç için. 2) Bazı Emevî halîfeleri — sahih âlimleri sürgün etti. 3) Cuma hutbeleri siyâsî propagandaya dönüştürüldü. 4) Bazı kararlar şer’î değil, siyâsî menfaat odaklı. Bu, dîne ihânettir.
Bazı Emevî İstisnâları
Tabii ki bütün Emevîler aynı değil. Hz. Ömer ibn Abdulaziz (öl. 720) — Emevî halîfesidir ama sahih bir lider. Onun döneminde — adâlet uygulandı, vergiler düzeltildi, hızırılma sahâbe yöntemine dönüş yapıldı. «Beşinci Râşid halîfe» olarak anılır. Ama Emevî hânedânının çoğu — siyâsallaşma örüntüsündedir. Hz. Ömer ibn Abdulaziz örneği — tek istisnâ; genelin aksini değiştirmez.
Hz. Hüseyin’in Direnişi
Hz. Hüseyin (r.a.) — Emevî siyâsallaştırmasına karşı durdu. Yezîd’e bey’at vermedi; Kûfeli’lerin çağrısı üzerine yola çıktı; Kerbelâ’da çevrildi; şehîd oldu (10 Muharrem 61 H./680 M.). Onun direnişi — sembolik olarak çok büyük. Sahih bir mü’min, sahih bir lider, sahih bir torun — fâsık bir halîfeye karşı durdu. Sonu trajik; ama mîrâsı sahih duruşun simgesi. Modern müslüman için — zalim siyâsî güce karşı durmanın örneği.
Modern Paralellik
Modern dönemde de — dîni siyâsallaştıran rejimler var. Bazı müslüman ülkelerde: 1) Dîni propaganda için kullanma. 2) Cuma hutbelerini devlet politikasına araç yapma. 3) Diyâneti siyâsetin organı yapma. 4) Dînî söylem ama uygulamada laiklik. 5) Sahih âlimleri sürgün — kontrolcü olanları öne çıkarma. Bu, modern Emevîlik. Sahih müslüman bu örüntüyü tanımalı; tepki vermelidir. Hz. Hüseyin’in mîrâsı — sahih bir tepkidir.
Sahih Pozisyon
Sahih pozisyon: 1) Dîn üstte, siyâset altta — sahih hiyerarşi. 2) Devlet dîne hizmet eder; tersi değil. 3) Sahih âlimleri — siyâsî baskı altında değil; bağımsız tutmak. 4) Cuma hutbeleri — şer’î eğitim, siyâsî propaganda değil. 5) Diyânet — bağımsız bir kurum. 6) Şer’î hükümler — siyâsî menfaate göre değişmez. 7) Sahih âlimlere saygı; sahte âlimleri tanıma. Bu, sahih bir İslâmî yönetim modeli.
Niyâz — Sahih Halîfelik
Niyâz: «Yâ Rab, dîn ile siyâset arasında sahih bir hiyerarşi anlayışı bana ver. Râşid halîfelik modelinden — ehliyet, şûrâ, sade yaşam, adâlet — bana ders ihsân eyle. Emevî sapmalarından — kanla geçen krallık, lüks saray, halktan uzaklık, şer’î aykırılık — beni uzak tut. Dîni siyâsallaştırmaktan — dîni siyâsetin aracı yapmaktan — beni koru. Yezîd ve siyâsallaştıran zihniyetten uzakta — Hz. Hüseyin’in (r.a.) sahih direniş mîrâsından bir hisse ver. Modern Emevî örüntüsünden — propaganda dîni, devlete tâbi Diyânet, sahih âlim sürgünü, şer’î hükümlerin politikayla değişmesi — beni uzaklaştır. Sahih âlimlerin bağımsız konumunu — siyâsî baskı altında olmadan — destekleyen bir mü’min eyle. Hz. Ömer ibn Abdulaziz örneği — Emevî bile olsa sahih bir lider olabileceğini gösteriyor; modern dönemde de böyle liderler yetiştir. Dîni siyâsetin yerine, siyâseti dînin hizmetinde gören sahih bir ümmet eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Emevîler, Siyâsallaştırma, Râşid Halîfelik. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; malı biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malı ve infak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.