Perşembe, 14 Mayıs 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR

Mustafa Özbağ

İrşad & Tasavvuf · Resmî Site
İmam Gazâlî Sohbetleri ·

Gazâlî’de Devlet ve İnsan | Gazâlî Sohbetleri 10

Gazali'nin veya Gazali'den önceki Abbasilerin ve Emeviler zamanında da insan devlet ilişkisinde bir kısım alimlerin hatta sahabelerin bunları da koyalım içerisine bir kısım sahabelerin devletin yanınd...


1. Bölüm

r gibidir. Sözünden dolayı dilimizi uzatamayız. Bir şey de diyemeyiz açık açık konuşuyorum. Ama zaman içerisinde, zaman içerisinde bütün devlet erkanının ve devletlerin kendilerine meşrutiyet sağlaması için bazı din adamlarını, din alimlerini etraflarında tuttukları bir vakadır. Firavunun yanında din adamları vardı. Nemrut’un yanında da din adamları vardı. Bildiğiniz din adamları vardı. Yani. İsa’nın peygamberliğine karşı çıkan din adamlarıydı. Bir kısım beni. İsrail peygamberlerin öldürülmesine fetva veren ve öldüren grupların içerisinde bulunan din adamları vardı. Bunlar mevcut devletlerin yanında saf tutmuş kimselerdir. Yahya aleyhisselamın öldürülmesine fetva veren din adamlarıydı. Bunlar farklı şeyler değildi.

Şimdi Gazâlî de o gün için devletin maaşıyla tabiri caizse rektörlük yapan bir kimse. O yüzden ama genel olarak mesela Gazâlî de. Türk’tür kendisi. Şimdi burada toplumların kavimlerin karakteristik özellikleri çıkar meydana. Mesela biz. İngilizlerin deyimiyle konuşacağız. Orta asya dediğimiz bu. İngilizlerin deyimidir orta asya. Onlara göre orta asyadır çünkü onlara göre uzak doğudur. İngilizler bu isimleri koymuşlar biz de o isimler üzerine yürüyoruz. Biz şunu diyemiyoruz. Türkiye milletler, Türkiye topraklar, Türkiye toprakları. Bunu diyemiyoruz biz. İngilizler orta asya demiş, orta asya diyoruz. İngilizler orta doğu demiş, orta doğu diyoruz. İngilizler uzak doğu demiş, uzak doğu diyoruz. Kime göre uzak, İngilizlere göre uzak.

Bize göre yakın. Ama biz de. İngiliz, Lisan’ı, İngiliz sömürgeciliğini kabul etmişiz ya. Onların terimlerini kullanıyoruz. Şimdi biz 5 bin yıllık değil, 20 bin yıllık değil, Nuh’tan itibarı, Nuh’un oğlundan itibarı. Biz. Türk milletine baktığımızda o coğrafyada kim kendini. Türk hissediyorsa o. Türk’tür. Bakın o. Türk’tür. O coğrafyada zaten. Türkler vardır, Araplar vardır, Yahudiler vardır. Türkler, Araplar ve. Yahudiler vardır. Normalde başka bir ırk yoktur orada. Sonradan bölümüş parçalanmıştır, bir sürü ırklar çıkarmışlar ortaya. Neyse biz o topraklara baktığımızda o topraklardaki öğreti devlettir birinci derece dolandı. Desen ki insan bu devlet mi? Devlet derler. Çünkü devlet doğulursa toplum doğulur, her şey doğulur.

Türklerdeki genel yapı budur. Ha şimdi o günkü. Türklerdeki devlet yapısı insana zulmetmeyen devlet yapısıdır. Kadınlara, çocuklara, hayvanlara, ağaca yeşiler insanların kazançlarına zulmetmeyen bir devlet vardır. Ve o devlet yapısı insanı önde tutar. Fakat insanın önde olması için devletin sağlam temeller üzerine kurulması gerekir. Geleneksel. Türk düşüncesi budur. Devlet öndedir. Ama devlet tapınılacak bir şey değildir. Devlet ilah değildir, tanrı değildir hiçbir zaman. Devlet insanlarına din, din dayatamaz. Normalde. Türkiye devlet sisteminde devlet kendi tevasına din dayatmaz. Hukuk koyar ortaya. Aslında. Türk demek hukuk demektir. Biraz milliyeçilik namarım kabarda herhalde. Öyle görebilirsiniz.


2. Bölüm

Hiç önemli değil. Ben milliyeçi bir insanımdır. Bunu da ben inkar etmem. Evet ben milletimi severim. Ben en üstün. Türk’ün ırkı diyenlerden değilim. Yok. Türk demek hukuk demektir. Adalet demektir. Türk demek insanlık demektir. Türk demek zalime kafa kaldıran, baş kaldıran demektir. Türk demek haksızın değil. Haklının yanında durmaktır. Türkler hiçbir zaman çok tanrılı bir dine sahiplerlerdir. Türkler tek tanrılı dine sahiplerdir. Ve. Türkler tanrı oğlundan itibaren. Müslümandırlar. Evet yarın sosyal medyada beni taşlayacaklar hiç umurumda değil. Evet. Türkler hiçbir zaman çok tanrılı inanışa sahip değildir. Tek tanrılıdır. Ve. Türkler olduğundan itibaren. Müslümandır. O yüzden. İslam’ı çok rahat kabul ederler.

Çok rahat kabul ederler. Çok rahat. Mesela boşnaklar, pomaklar. Türk’tür. Bulgarlar. Türk’tür. Macarlar. Türk’tür. Onlar. Hazar’ın üstünden gidenlerdir. Hazar denizinin üzerinden gidenler. Avrupa’ya gider. Altından gelenler. Anadolu’ya gelir. Ama bunların ormada çok eski tarihlerde yürümüşlerdir. Dünya tarihi. Türk medeniyetiyle kurulmuştur. Müslüman demek. Türk demektir. Türk demektir. Müslüman demektir. Kısacası. An derler ya, Peygamber neden. Araplara gönderdi? En çirkek millet. Araplar da o zaman için. En cahil varlık onlarlardı. O yüzden. Cenab-ı. Hak. Peygamberi. Araplara gönder. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz kendi kızını diri diri gömen. Araplar diri diri gömer. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz.

Kadın doğuracağı zaman çöle sürerler. Araplar kadınları doğuracağı zaman çöle sürerler. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz. Kadın ay hali olduğu zaman çadırdan dışarı atılan. Araplar çadırdan dışarı atar. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz. Kadını pazarda satan. Kendi eşini pazarlayan hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz. Kim pazarlar? Araplar pazarlar. İngilizler pazarlar. Bin sekiz yüz liraya kadar bin dokuz yüz liraya kadar. İngilizler kendi eşlerini pazarda satarlardı. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz. Siz şimdi batıcı diye siz derken sizleri kastetmiyorum. Batıcı deyip. İngilizlerin kuyruğu oldu insanlar. Kim bu. İngilizler kendi eşlerini pazara çıkarıp kendi eşlerini satanlar. Kendi eşini satan insandır.

İngilizler. Seni beni haydi aciz satar zaten. Hiçbir. Türk kavmi göremezsiniz. Eşinin pazarda satacak. Mevzuyu dağıttım. Kalayana geldim. Hakkınızı helal edin. Şimdi o yüzden Gazâlî, tipik bir. Türk’tür. Gazâlî aynı zamanda da bu kronik, kronik hastalık olarak değil. Genetik genel bir devletçidir. Aslında hepinizin damarlarında devletçilik vardır. Benim de vardır. Devlet bizim bu ensemizde boza piştirse daha biz devlet düşmanlığı yapmayız. Yapmayız. Biz bir şey olsa yalan ayak başı kabak, baldırı çıplak en önde yürüyecek olan biziz genel. Biziz. Başkası değil. Bunun örnekleri de görüldü. Ben mut toplulukla mutluyum, gururluyum. sonuçta bir kargaşa çıktı. Biz. Cumhurbaşkanı’nın sözüne bile bakmadık.

Herkesden önce biz toplanıp biz de darbeye karşı geldi. O yüzden de darbelere maruz kaldık. Bunun da altını çizin. Biz meydandayken bazı. AK Parti milletvekilleri gözlerini o uçturu o uçturu. Biz meydanı terk ederken yeni geliyorlardı. Beklediler darbe ne tarafa evrilecek diye. Beklediler. Neyse. O yüzden bizim damarlarımızda devletçilik vardır. Biz devlete ihanet etmeyiz. Bu bizim genetiğimiz bu bizim. Biz bunu reddedemeyiz. Bununla da ben savaşmam zaten. Bakın bununla da savaşmam. Ben devletçi bir insanımdır. Devletin bozuk çarpları vardır, bozuk yanları vardır, yönetimsel problemler vardır, vardır da vardır. Ama ben yine de devletçi bir insanımdır. Allâh bizi affesini. Selçuklu. Devleti’nde siyasal, ideolojik ve toplumsal bakımından, devlilik ve düzeni sağlamaya çalışan.

Nizami. Mülk başta. Bağdat olmak üzere ülkenin belli başlı bütün kentlerine medreseler kurar. Nizâmiye medreseler adı verilen bu okullar, İslam dünyasında devlet eliyle yapılan altı çizili buranın devlet bütçesiyle eğitim veren müfradatı devlet tarafından belirlenen ilk eğitim kurumlardır. Evet doğrudur. Bu normalde. Nizâmiye medreseleri ilk defa. İslam dünyasında devlet eliyle kurulan medreselerd


Kaynakça

İmâm Gazâlî Sohbetleri 10/14 — Mustafa Özbağ Efendi’nin “Gazâlî’den Sorular” konferans serisinden.

Kaynak video: YouTube