1. Bölüm

i işgali hazırdır. Ekonomik olarak ülkeyi işgali hazırdır. Sihasi olarak ülkeyi işgali hazırdır. Kültür olarak zaten işgal edilmişiz. Dini olarak işgali hazırdır. Siz cihâd ayetlerini unutacaksınız. Ülke savunmasını unutacaksınız. Ekonomiyi unutacaksınız. Faizi unutacaksınız. Fuhuşu unutacaksınız. Uyuşturucuyla içkiyle içkiyle uyuşturucuyla çıpraklıkla beyniniz donacak sizi. Evet ülkede uyuşturucu yaşı ona inmiştir. Fuhuş yaşı onu çeymiştir. Evet insanlar geçim derdindedir. Evet işgali hazırdır. O gün için de selçuklu işgali hazırdır. Içeride karışıklıktar vardır. O yüzden roman diye hocam komutasında. Bizans gelir. Bir niyetmiş bir aşılmış olsaydı bugün siz olmazdınız. O yüzden Gazâlî sipariş adam değildir.

O günün zirve o günün zirve aklıdır. O günün ben insanlar o gün vazifelerini yaparlar. Nasıl bir vazife yaptığı sonradan meydana çıkar. Eleştirirler. Sonrakinler evet eleştirirler. Haklarıdır herkesin buna bir şey demem. O yüzden pişmanlığı ve itirafı Gazâlî’nin devlete hizmet etmiş olmaktığından değil. Bu nedir? Nefsindendir. Ben onu. Sufili’ye bağlıyorum. Hani. Hazret-i Pirderya dün dünde kaldı cancağızın bu yeni şeyler söylemek lazım. Sufiler öyle derler, düğününe pişman olurlar. Belki daha fazla sevseydim, daha fazla yaşasaydım, daha fazla derinleşseydim. Bu bir de Gazâlî’nin ben ona inanıyorum. Niyeti çok safdır, safidir. Ama o niyetinin safiliği ve saflığını sonradan gelenler bulanıklaştırır. bir.

Hazret-i Mevlânâ vardır, bir de. Mevlanacılar vardır ya. bir. Arabi vardır, bir de. Araplaşmacılar vardır ya. Bunun gibi bir. İmam-ı. Azam vardır, bir de. İmam-ı. Azamcılar vardır. Ne? Hanefî. Ne? Nerenhanefisenin. İmam-ı. Azam emevinin yıkılması için mücadele etti. Nerenhanefisenin. Bu onun gibidir. O yüzden bu manada Gazâlî mesela son iki yılını. Bağdat’ı bırakır Gazâlî. Şam’a geçer. İstifa eder devletler. Der ki yeter yaptığı vazife. Şam’a geçer, Şam’a emevi camisi de iki yıl kapatır kendini. Minaresine kapatır. Evet. Bunu ben Gazâlî’nin pişmanlığı olarak görmüyorum. bu artık der ki ben yolum yakın artık ben kendi nefis matematini düzeltmemem lazımlar. O yüzden benim için Gazâlî’nin. Bağdat’ı terk etmesi vazifeden kaçması değil, benim için bir isyan da değil.

Her sûfî de var olan bir içsel hesaplaşma vardır. Bunu büyük sûfîler genel olarak kendi o içsel hesaplaşmalarından dolayı inzivaya çekilmek, halvet etmek isterler. Der ki bu kadar harare, görüre, bu kadar böyle koşuşturma mücadele. Onu sana der ki biraz böyle bir iç hesaplaşma yapalım, bir geriye çekilelim. Bunu itikaf gibi görünüyor. Hani. Hazret-i Peygamber salullahu ve selam. Hazretleri. Ramazan’ın son 10 gününde itikaf ederdi, hiç kimseyle konuşmazdı. Devamlı hani. Cenab-ı. Hakk’la haşir neşir olurdu. Oysa hep öyleydi. Ama yine böyle bir kendini böyle bir tabiricayisi inzivaya çekerdi. Bu da Gazâlî’ye yakışan bir şeydir. Aynı şeyleri büyük pirler yapmıştır hep. Bu sûfî öğretisinin içerisinde vardır bu. halvet etmek.

2. Bölüm

Bir böyle kenara çekilmek. Şimdi bunu normalde kardeşler, arkadaşlar bunu biraz belki de farklı algılayabilirler. ben de bazen derim ya, böyle bir çekileğim istiyorum kenara. Bu böyle o duyguyu yenemiyorsun. Sonra düşünüyorsun. Onca kardeş var, arkadaşlar şu var, bu var. Hadi bir daha kendince bir rüya bir hal bir şey oluyor. Tekrar diyorsun koş yürü, devam et. Bu böyle bir şey Gazâlî de benim gördüğüm böyle bir iç hesaplaşma değilim. Hatta biraz böyle halvet etme. Biraz kendinle baş başa kalmak olarak. Ben onu öyle nitelendiriyorum. Öyle şey değil. Normalde şimdi bu paragraftan ve paragraftan bakarak genel olarak Gazâlî’ye baktığımızda. Mesela Gazâlî devlet dışında bir. İslam tasavvur etmez.

Şimdi hakanın eleştirel noktasına değmeyim. Gazâlî. Devlet ve. İslam’a iç içe koyar. Devlet dışı bir. İslam tasavvuru yoktur gazalede. Şimdi. İmnür. Üçlü söyledi ya, mesela gazalede bugünkü anlamda radikal bir özgürlükçilik yoktur. Bunları hakan memnun olsun diye söylemiyorum. tespitlerim dedim. İyi Gazâlî daha sistem içi bir insandır. Ama sistem içi insan derken onun şu yönünü de eskeçemem. Sistem içinde kalır hatta sistemi ahlaki kurallarla donatmak ister ve donatır. Sistemin dışında kalmaz. Kendisini sistemin dışına koymaz ama sistem ahlaki ve hukuki olmalı. Gazâlî sistemi ahlaki ve hukuki. Hukuki noktaya çekmeye çalışır, sınırlandırır. Saat 11 olmuş hakkınız elal edin. Son söz bu noktada bu gecenin son sözü.

Vaktinizi aldım hakkınız elal edin. Buradan da bölmek istememişim demek ki yürümüş gitmişim. Gazâlî benim son yazdığım paragraftan okuyacağım. Her inanan gibi her insan gibi masum bir âlim veya derviş değildir. Hazreti. Peygamber, Salulah ve. Veselilem. Hazretleri’nin dışında masumiyet karinesine sahip olan hiç kimse yoktur çünkü. İslam inancında. Hiçbir şey, hiçbir âlim, hiçbir devlet başkanı masumiyet karinesine sahip değildir. Herkesin hatası yanlışı, eksiği, noktanı, günahı olur. Hadîs-i şerifte hiçbir kimse yoktur ki bir günah onun perçeminden tutmamış olsun. O yüzden Gazâlî masumiyet karinesinin içinde değildir. O da her mü’min gibi bir tarafı insandır sonuçta. Gazâlî körü körüne iktidarın memuru da değildir.

O devlet de temas etmiş. Bu temasdan. ben yara aldığına da inanıyorum. Bu temasdan yara almıştır. Çünkü devlet de temas eden her şey, her âlim, her şey, her âlim yara alır. O yüzden sûfîler devlet de temas etmemek için akşırı özen gösteriler. Yara almamak için. Ve. yara almış ama bu yarayı ilimle, ahlakla tedavi etmenin yolunu aramış ve o yolda yolmuş. Son kelamın bu. Hakkınızı elaluyun en el-Fatiha ma’a selam. Önümüzde kafta kıyamet kopacak, amin. Önümüzde kafta kıyamet nasıl kopacak? Nizam-ül mülk, siyasi iktidarın kaynağını ilahi bir güce. Allâh’a ve dini yani. İslam’a dayandırır. Makhnevelili ise düğyevi ve seküler gerekçelere işaret eder. Allâh’ın yönetime yetkisini her çağda halk arasından seçtiği belli kişilere verdiğini ifade eden nizam-ül mülk dolayısıyla sultana itaat etmenin bir anlamda.

Allâh’a boyun eğmek anlamına geldiğini ifade ederek siyasel iktidara güçlü bir teolojik temel sunan. Makhnevelili ise kitab-ı hükümdarda bunu karşıya çıkar ve iktidarın kaynağını toplumsal dinamiklerde ara. Konuyu dağıtmayalım. Nizam-ül mülk, nizami-i medreselerinin müfredatını batinilik, İsmailiye ve. Şiilik karşıtı bir anlayış da oluşturur. Gazaninin batinili ve. Şiili. İslam dışı ilan ettiği batiniliğin iç yüzü adlı eseri ünlüdür. Ha buradan devam edeceğiz. Önümüzdeki hafta çetin bir sohbet bekliyor bizi. Allâh izin verir de, inşallah sağlık afiyet verirse devam edeceğiz buradan inşallah. Haklarınızı helal et. Tabi huzurlarınızda böyle bir konuyu bizim önümüze getiren. Hakan kardeşi de teşekkür ediyorum.

Beni böyle bir araştırmacı yapıyor. Ben yeniden böyle kitaplara yeniden böyle bir araştırmalara danıyorum. Onu olsa da kefenkler kapalı bende. İletişim yok. Ben bunları araştıracağım. Hamdolsun buraya getireceğim diye beni de güzel bir uğraşın içerisine sevk ediyor. Kendisine buradan teşekkür ediyorum. Allâh razı olsun. Arkadaşlardan özür diliyorum bütün derviş kardeşlerde. Onların böyle özel meseleleriyle ilgilencek zamanım kalmıyor. O yüzden bu konuda da kardeşler inşallah haklarını helal etsin. Etmeyen varsa da söylesin helallaşmasını biliriz. o kadar da elimizi aramak toplamıyor yani. Bunu da tehdit olarak algılıyorsanız algılayabilirsiniz. Sıkıntı değil. Bizim tamarlarımız daha kan belli biz normal değiliz.

Hiç olmadık zaten. Olmayın da zaten. Evet normal olmayı biraz deli olun. Evet ülkeyi ayakta tutacak olanlar delilerdir. Vatanı savunacak olanlar delilerdir. Dini, imanı, İslam’ı savunacak olan delilerdir. Himbul şüphükri insanlardan hiçbir zaman bir fayda kalmaz. O yüzden ülkeyi ne bekliyor belli değil. Bak elin adamı elinin kolunu sallaya sallaya gitti, işgal etti. Ben hep yıllardır söylüyorum ya. Yarın buraya olmayacağını ne malumluyorum. Güvenmeyin hiç kimseye ve hiçbir devlete. Bizim çevremiz sarılmış vaziyette ülke olarak. Uyanık olacağız, biri olacağız. Dikkat edeceğiz. İçeriden ve dışarıdan her türlü her şey olabilir. O yüzden muhakkak ve muhakkak dikkat edeceğiz. Dikkatli olacağız inşallah.

Kaynakça

İmâm Gazâlî Sohbetleri 4/14 — Mustafa Özbağ Efendi’nin “Gazâlî’den Sorular” konferans serisinden.

Kaynak video: YouTube

İlgili Sözlük Terimleri: Halvet, Dervîş. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı