1. Çorum’da Mübârek Geceler: Bütün Dergâhların Birlikte Zikrullâhı
Çorumlu Hâcı Alâeddîn Efendi zamânında Çorum’da mübârek gecelerde bütün dergâhlar bir yerde toplanır; en yaşlısı zikrullâhı yaptırır, sohbeti yaptırır, duâyı yaptırır, dağılırlarmış.
Çorum’da en yaşlısı… «Şu tarîkat üstün, bu tarîkat üstün» değil; yaşa hürmet edip en yaşlısı ne yaparmış? Zikrullâhı idâre eder; orada zikrullâh yapılır, duâlar yapılır, gülbanklar okunur. Herkes o mübârek geceyi böyle ihyâ edermiş. Düşünebiliyor musunuz siz şimdi bunu böyle? Düşünemiyorsunuz. Bakın nereye gelmişiz!
2. «38 Yıldır Kapım Açık»: Emniyet, Polis, MİT — Herkes Gelsin
Bunun da başka bir şeyi var: 38 yıldır benim kapım açık. «Benim kapım» dedim — benim sohbet ettiğim, zikir yaptığım yerler benim kapım değil. 38 yıldır zikrettiğimiz yerlerin kapısı açıktı. Emniyet gelir, polis gelir, MİT gelir; gizli servisi gelir, kim geliyorsa gelsin — burada kapı açık, herkese 38 yıldır açıktı.
Gerçek sûfîlik de budur. Sebep: Bir sûfînin beyin gerisinde başka bir matematik yoktur. Gerçek manâda sûfînin beyin gerisinde başka bir matematik yoktur.
3. Sûfînin Matematiği: «Kur’ân-Sünnet, Vatan-Millet»
Matematiğimiz: Kur’ân-Sünnet, vatan-millet. Kimsenin parası, pulu, malı, mülkü bizi ilgilendirmez. Kimsenin siyâseti, oyu bizi ilgilendirmez. Kapı açık, dil engelli.
Örnekliyorum son seçimlerde: Büyükşehir Belediye Başkanı olan — neydi adı? — Mustafa Bozbey, gelmedi mi sohbete? Geldi. Biz reddiye yaptık mı? Yapmadık. Bana geldiler dediler ki «Bozbey gelmiş.» «Buyursun, gelsin» dedim; «bizim kapı açık herkese» dedim. Ondan sonra Bursa siyâseti ayağa kalktı.
4. «Mustafa Bozbey de Geldi, Sen de Geleydin Kardeşim»: Açık Kapı Felsefesi
İşte Mustafa Bozbey de geldi; sen de geleydin kardeşim. Sana gelmediğim mi vardı? Yüzün varsa, gel sen de; gelecek yüzü olan kim varsa gelsin. Onun kendince veremeyeceği hesap yok. «Ben giderim» diyorsa, buyur, kapı açık, kardeş; her Cumartesi buradayız. Gelecek yüz lâzım insan için.
Bu yüzden bu — Anadolu sûfîliği, Anadolu İslâmı budur. Sen dergâhın kapısını kapatamazsın. Fakîri de gelir, zengini de gelir, anne-baba ile âlimi de gelir, zâlimi de gelir, câhili de gelir, açı da gelir, toku da gelir; devlet memûru da gelir, devlet görevlisi de gelir — herkes gelir. Bu Anadolu İslâm felsefesi, Anadolu İslâm inancıdır; Anadolu sûfîliği budur. Sen kimseyi ötekileştiremezsin.
5. Hristiyan, Yahûdî, Ateist — Hepsi Gelir: Tolerans ve Hizmet
Daha ileri: Hristiyân’ı da gelir, Yahûdîsi de gelir, ateisti de gelir, dînsizi de gelir, dînlisi de gelir. Hepsi de gelir. Hepsi de soracak olduğu bir soru varsa sorar, sohbeti dinler, zikrullâhı dinler. İsterse dinlemez; semâ’ı izler, isterse izlemez; yürür gider bakar işine.
Burada bir kimse gerçek manâda «Ben sûfîyim» diyorsa, herkese hizmet eder, herkese toleranslı davranır, herkese ağırlar gönderir. Bizim vazîfemiz budur. Bu Anadolu İslâmı’dır.
6. Balkanlar Fethedilmeden Önce Velîler Gitti: Sarı Saltuk ve Horasan Erenleri
Bununla Balkanlara gitmişler, Balkanları fethetmişler; Balkanlarda herkes İslâm olmuş. Dahâ Fatih gitmezden önce üstâdlar gitmiş, velîler gitmiş. Sarı Saltuk, henüz dahâ Fatih yokken gider tâ Manisa’dan yürür gider — neresi Ayvazlı / Ayvalık olabilir.
Bunlar çünkü o yukarı Mezopotamya — Horasan erleri dediğimiz kimselerdir. Bunlar toleranslıdır.
7. Behlûl-i Dânâ ve Hârûn Reşîd: «Rabbu’l-Âlemîn» vs. «Rabbu’l-Mü’minîn»
Hâni Hârûn Reşîd çıkar ya hutbeye, «el-Hamdü lillâhi Rabbi’l-âlemîn» der. Behlûl-i Dânâ bağırır oradan: «el-Hamdü lillâhi Rabbi’l-mü’minîn!» (Behlûl, Hârûn Reşîd’in kardeşidir.) Bakar, bir şey demez ona. Tekrâr hutbeye başlar: «el-Hamdü lillâhi Rabbi’l-âlemîn.» Yine bağırır: «el-Hamdü lillâhi Rabbi’l-mü’minîn.»
Sonra der ki: «Kardeşim, ne var, söyle.» Der ki: «Eğer Allâh âlemlerin Rabbi ise, kıtlık vardır. Sen neden Müslümanlara bir teneke buğday vermiyorsun? Gâyet — bütün ümmetine yarın teneke teneke buğday dağıtırsın» der.
Bakın Behlûl-i Dânâ. Sûfî bir insandır, dervîştir. Dervîş budur: «Sen bu bizim partiden, ona yardım edelim; bu filânca partiden, ona yardım etmeyelim» diyemezsin. «Sen bu filânca partiden, bunu bizim partiden işe alalım; bu bizim partiden değil, işe almayalım» diyemezsin.
8. Anadolu İslâmı’nın Coşkusu, Aşkı ve Cihâd Erliği — Önceki Dersten Devâm
«Bu bizim partinin elemanı, şurada şunun işini halledelim; bu bizim partiden değil, salla ya — bu adam zâten ileri-geri bizim hakkımızda konuşuyor, hattını içeri çek» — bunlar yakışmaz.
O yüzden Anadolu İslâmı coşkuludur, Anadolu İslâmı tevâzuludur, Anadolu İslâmı aşkındır — âşıktır: Allâh’a âşıktır, Peygamber’e âşıktır, üstâdına âşıktır, eşine âşıktır, çocuklarına âşıktır, sevgilisine âşıktır. Bakar sevgilisinin gözlerine, der ki: «Senin gözlerinde kayboluyorum.» Demez: «Senin gözlerin bende kaybolsun.» Âşıktır.
Anadolu sûfîsi taşı da sever, otu da sever; böceği de sever, atı da sever, kılıcı da sever. Anadolu sûfîsi Allâh için, vatan için, millet için, nâmûsu için ölür; hiçbir şey düşünmez.
Anadolu sûfîsi dediğinde, o şeyh gāzî ünvânını almak için cihâda çıkar. Bir şeyhin rütbesi gāzî ünvânını almaktır. Dervîşleriyle berâber çıkar hem de cihâda; vatan savunmasına dervîşleriyle berâber gider. Ben bu dergâhımla kıvanç duyarım, gurûr duyarım. Benim içinde bulunduğum bu dergâh Kuvâ-yı Milliye’ye katılıp vatan savunmasına bir değil birkaç defa katılmış dergâhtır.
Biz İngiliz bozması değiliz, Siyon bozması değiliz, Mossad bozması da değiliz. Bu vatan için, bu vatan için tekrâr söylüyoruz: Bu vatan için dergâh olarak cihâda çıkmış, Kuvâ-yı Milliye’ye katılmış bir dergâhız. Hem parasıyla hem dervîşleriyle. Parasıyla nasıl? Nijerya’ya bir halîfe gönderir; Nijerya’daki halîfe bir teneke altın gönderir dergâha. Der ki: «Dergâhdaki fakîre-fukarâya harcansın.» Çorumlu Mustafâ Efendi’nin babası o dergâhdaki iki altınla evlenir. Ve o bir teneke altın dergâhın kapısında durur; yıllarca hiç kimse oradan bir şey almaz. Hâcı Alâeddîn Efendi, Çorumlu Mustafâ Efendi’ye emreder: «Oradan üç tâne altın al, evlendir.» Ve o teneke altın Kuvâ-yı Milliye’ye verilir — vatan savunmasına. [Sohbet bu noktada kesilmiştir.]
Kaynakça
Şahsiyet — Behlûl-i Dânâ: Hârûn Reşîd’in (h. 170-193 / m. 786-809) kardeşi, akıl ve kerâmet ehli sûfî. Halîfe meclislerinde mecâzî dille hak söyleme tarzıyla meşhûr; Mevlânâ Mesnevî’de örnek vakaları zikreder. — Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ; İbnü’l-Cevzî, Telbîsu İblîs
Şahsiyet — Sarı Saltuk: 13. yüzyılda Anadolu ve Balkanlara giden Türk-İslâm misyoner-velîlerin önde geleni; Dobruca, Karadağ, Arnavutluk ve Polonya’ya kadar uzanan velâyet menkıbeleriyle anılır. — İbn Battûta, Rıhle; A. Y. Ocak, Sarı Saltuk: Popüler İslâm’ın Balkanlardaki Destânî Öncüsü
Tarihî Bağlam — Horasan Erenleri: Moğol istilâsı önünden 13. yüzyılda Anadolu’ya gelen Türkmen sûfî dervîşler. Hacı Bektaş-ı Velî, Geyikli Baba, Abdâl Mûsâ gibi şahsiyetlerle Anadolu’nun mânevî zemînini hazırlamıştır. — F. Köprülü, Türk Edebiyâtında İlk Mutasavvıflar
Tasavvuf Edebi — Açık Kapı: «Halvet der Encümen» ilkesi: Sûfî her sınıf, mezhep ve dînden gelen insana açık olmak zorundadır. Mevlânâ’nın «Gel, gel, ne olursan ol yine gel» beyti bu prensibin meşhûr ifâdesidir. — Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr, mukattaat
Hadîs-i Şerîf — Hizmet: «Bir kavmin efendisi, onlara hizmet edendir.» — Deylemî, Müsnedü’l-Firdevs, no. 5840
Tarihî Şahsiyet — Mustafa Bozbey: Mart 2024 Bursa Büyükşehir Belediyesi seçimlerini kazanarak Büyükşehir Belediye Başkanı olan siyâsetçi. Sohbete ziyaret hâdisesi, dergâhın siyâsî parti ayrımı yapmaksızın herkese açık olması ilkesinin somut örneği olarak anlatılmaktadır. — Güncel siyâsî olay
Bu metin, Mustafa Özbağ Efendi’nin «Gazâlî’den Sorular» konferans serisinin 6. dersinden derlenmiş ve tez kalitesinde yeniden düzenlenmiştir. Kaynak video: YouTube
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.