Bakara suresinin 284. ayetinde Cenâb-ı Hak buyurur: ‘İçindekileri açığa vursanız da gizleseniz de Allah ondan dolayı sizi hesaba çekecektir; sonra dilediğini affeder, dilediğini azap eder.’ Bu ayet ilk bakışta ürpertici görünmektedir. Ancak Buhari’deki hadis-i şerif önemli bir açıklama getirir: ‘Ümmetimin içinden geçen duygu ve düşüncelerden Allah onları sorumlu tutmaz; yeter ki söze ve fiiliyata dönüşmesin.’
Allah kalbimizden geçenlerden bizi hesaba çeker mi? Hakkında
Nesih ve mensuh meselesini bilmeyen bu konuda konuşmamalıdır. Hazreti Ali efendimizin bu meşhur sözü, Kur’an’ı anlayabilmek için belirli bir ilmi donanımın şart olduğuna işaret etmektedir. Ayetler birbirini tamamlar; birini diğerinden bağımsız ele almak hatalı yorumlara yol açar.
Kalben geçen düşünceler henüz eyleme dönüşmemişse Allah kullarını bundan sorumlu tutmaz. Bu ilahi merhamet, insanın nefsiyle verdiği içsel mücadelede ona alan ve zaman tanıyan büyük bir lütuftur.
Önemli olan bu içsel geçişlerin fiil ve söze dönüşmemesi için nefsi disiplin altına almak, iradeli bir hayat sürmektir. Kalpte beliren her karanlık düşünceyi tövbe ile aydınlatmak ve Allah’a sığınmak yolun özüdür.
Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/284-286; kalpten geçenler, sorumluluk ve Allah’ın kolaylaştırması.
- Buhari, İman, ümmetin içinden geçen vesveselerin bağışlanması rivayetleri.
- Müslim, İman, kalbe gelen vesvese ve niyetle ilgili rivayetler.
- Nevevi, Şerhu Sahih-i Müslim, vesvese ve iç düşünceler bahisleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, kalpten geçen düşünceler ve sorumluluk hadislerinin şerhi.
- Hayrettin Karaman vd., Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, Bakara 2/284-286 açıklamaları.
İlgili Sözlük Terimleri: Nefs. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı