Mecâz Âlemi Bir Hayâldir: Mesnevî, Tövbe ve Mürşid-i Kâmil
Mustafa Özbağ Efendi bu sohbetinde, Müslüman dünyânın siyâsî aldatmacasını, İslâm devleti kavramının gerçekliğini, tövbenin sınır tanımazlığını, Mesnevî’nin ‘dünya hayâl üzerine yürür’ öğretisini ve mürşid-i kâmil ile mürid ilişkisinin derinliğini ele almaktadır.
İslâm Devleti Yanılsaması
Efendi Hazretleri, Osmanlı’nın bırakmak zorunda kaldığı bütün topraklarda hiçbir yerde İslâm devleti kurulmadığını açıkça ifâde eder: Fas, Tunus, Cezâyir, Mısır, Ürdün, Lübnan, Irak, İran, Sûriye, Türkiye, Azerbaycan… Şuan dünya üzerinde İslâm devleti statüsünde hiçbir devlet yoktur.
Halklar Müslüman olabilir ama yönetimlerin hiçbiri İslâm değildir. Hattâ bâzı yerlerde devlet başkanlarının kendileri bile İslâm değildir. Buna rağmen dünya Müslümanları içinde bir aldatmaca ve kandırmaca sürdürülmektedir. Türkiye’deki Müslümanların uyanışı ve mücâdelesi bu mânâda diğer ülkelerdeki Müslümanlara nefes olmuştur — ama bu kolay gelmemiştir: karakollar, savcılıklar, mahkemeler, irticâ paranoyası, 28 Şubat baskıları…
Kadının Seyâhati: Fıkhî Ölçü
Hanefî mezhebine göre bir kadının yanında mahremi olmadan 86 kilometreden öteye gitmesi câiz değildir. Ancak Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî ulemâsı, eğer yanında mü’min insanlar var ise ve yol güvenliği söz konusu ise seyâhat etmesine müsâade etmiştir. Efendi Hazretleri, bugünün şartlarında yol güvenliği ve yanında mü’min insanlar oldukça bu fetvâya uyulabileceğini belirtir.
Tövbe: Umutsuzluk Dergâhı Değildir
Bir kimse günâh işledi, Allâh’a yalvardı, “Yâ Rabbi beni affet” dedi. Allâh: “Kulum kendisini affedecek olan Rabbini hatırladı — affettim.” Kul yine günâh işledi, yine tövbe etti. Allâh yine: “Kulum Rabbini hatırladı — affettim.” Kul üçüncü kez günâh işledi, yine tövbe etti. Allâh yine affetti. Bu hadîs-i kudsî, tövbenin sınır tanımaz olduğunu gösterir.
Hz. Mevlânâ’nın dediği gibi: “Bin kere tövbe şişesini kırsan da yine gel. Bu dergâh umutsuzluk dergâhı değildir.” Bir daha yapsanız da tövbe edin — Allâh’ın rahmeti kulun günâhının dâimâ ötesindedir.
Dünya Hayâl Üzerine Yürür: Mesnevî’nin Sırrı
Mesnevî’nin yetmişinci beytinde Hz. Mevlânâ “Hâtırıtaki hayâl de yoka bedel. Sen dünyâyı bir hayâlle yürüp gider mi gör” buyurur. Efendi Hazretleri bu beyti kozmolojik bir derinlikte açar: Hz. Mevlânâ mecâz âlemini komple hayâl olarak görmüştür.
Aynı yüzyıllarda yaşayan İbn Arabî de bu âlemi — mecâz âlemini — hayâl olarak görmüştür. Efendi Hazretleri, ileride insanoğlu bu görünen âlemin gerçekten hayâlden ibâret olduğunu bulacak der. Dünyâdakilerin barışları da hayâle dayalı, savaşları da, övünmeleri de, yerinmeleri de. Bütün fizikçiler, astrofizikçiler bu söz üzerinde durmalıdır.
Duâ Etmenin Âdâbı
Duânın âdâbı: güzel abdest almak, kıbleye dönmek, namazdan sonra etmek, cumâ saatinde etmek, pazartesi-perşembe orucu tutup etmek, farz namazlardan önce veya sonra etmek, tevâzu içinde olmak. Ama Efendi Hazretleri vurgular: “Dostlar duâ edin de varsın âdâbınız biraz eksik olsun.” Asıl olan duâ etmektir — duâ, Allâh’ın varlığını ve vericiliğini kabûl etmektir.
Mü’minlerin birbirinden duâ istemesi müstehabdır. Hz. Peygamber “Birbirinize günâhsız ağızlarla duâ edin” buyurmuştur. “Yâ Resûlallâh, günâhsız ağız var mı?” denildiğinde, “Birbirinize yaptığınız duâlar günâhsız ağızlarla yapılmış duâlardır” buyurmuştur.
Mürşid-i Kâmil ve Mürid İlişkisi
Sohbetin son bölümünde Efendi Hazretleri, mürşid-i kâmilin mürid için ne olduğunu anlatır: Mürşid, müridinin safâ sebebi, hidâyet sebebi, cennet sebebi, müjdeler sebebidir. Bunu ancak yaşayan bilir — üstâdı olan bilir, olmayan için bu sözler sivri sinek sâzıdır.
“Bir mürşidi olmayanın mürşidi şeytândır” hadîs-i şerîfi, daha önce bir mürşide bağlanan için geçerlidir. Efendi Hazretleri, üstâdının vefâtından sonra intisâb konusunda şunları aktarır: “Herkes istihâre yapsın. İstihâresinde kimi görürse ona gidip intisâb etsin.” Bu, tasavvuf yolunda rehbersiz kalmamanın önemidir.
Kaynakça
Âyet-i Kerîmeler
- Nisâ Sûresi 110 — “Kim bir kötülük yapar yâhut kendine zulmeder de sonra Allâh’tan bağışlanma dilerse, Allâh’ı çok bağışlayıcı ve merhametli bulur.”
- Zümer Sûresi 53 — “De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine aşırı giden kullarım! Allâh’ın rahmetinden ümîd kesmeyin.”
- Ahzâb Sûresi 21 — “Andolsun ki Resûlullâh’ta sizin için güzel bir örnek vardır.”
Hadîs-i Şerîfler
- “Kulum günâh işledi ve ‘Yâ Rabbi beni affet’ dedi. Ben de onu affettim…” (Buhârî, Tevhîd, 35; Müslim, Tevbe, 29 — Hadîs-i Kudsî)
- “Birbirinize günâhsız ağızlarla duâ edin.” (Ebû Dâvûd, Vitr, 29; İbn Mâce, Menâsik, 5)
- “Bir mürşidi olmayanın mürşidi şeytândır.” (Bâyezîd-i Bistâmî’ye atfedilen meşhûr söz)
Tasavvufî Kaynaklar
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî — Mesnevî-i Şerîf, 70. beyit (Dünya hayâl üzerine yürür)
- Muhyiddîn İbn Arabî — Fusûsu’l-Hikem (Mecâz âleminin hayâl olduğu, hayâl mertebesi)
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî — “Bin kere tövbe şişesini kırsan da yine gel” (Mesnevî’den)
- Abdülkâdir Geylânî — Fütûhu’l-Gayb (Mürşid-mürid ilişkisi ve intisâb)
Fıkhî Kaynaklar
- İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe — Kadının mahremsiz seyâhati (86 km sınırı), el-Mebsût referansı
- İmâm Şâfiî — el-Ümm (Kadının güvenli ortamda seyâhati)
- İbn Kudâme — el-Muğnî (Hanbelî görüşü: mü’min toplulukla seyâhat)
Sohbetin Özü
Dünya üzerinde İslâm devleti yoktur — halklar Müslüman olabilir ama yönetimler değildir. Osmanlı’nın bırakılmak zorunda kalındığı her yerde bu böyle olmuştur. Tövbe kapısı dâimâ açıktır; bin kere tövbe şişesini kırsan da yine gel — umutsuzluğa yer yoktur. Hz. Mevlânâ ve İbn Arabî mecâz âlemini hayâl olarak görmüş, dünyânın hayâl üzerine yürüdüğünü söylemiştir — ilerde insanoğlu bunu keşfedecektir. Mürşid-i kâmil, müridin safâ, hidâyet ve cennet sebebidir; bu hakîkati ancak yaşayan bilir. Üstâdı olmayanın üstâdı şeytândır — rehbersiz yolculuk tehlikelidir.
Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.
İlgili Sözlük Terimleri: Tevhîd, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı