Edep: Baştan Başa İslâm, Baştan Başa İmân
Mustafa Özbağ Efendi bu sohbetinde, edep kavramını üç dâirede — Allâh’a, Resûlullâh’a ve insanlara olan edep — ele almakta, edebin ilm-el yakîn, ayn-el yakîn ve hakk-el yakîn mertebelerini açıklamakta, 28 Şubat döneminde Müslümanlara yapılan zulümleri hatırlatmakta ve sûfînin iç dizaynı ile tasarruf meselesini Hz. Ali Efendimiz’in yolundan gelen hakîkat bakışıyla sonlandırmaktadır.
Edebin Üç Dairesi
Edep baştan başa Kur’ân’dır, baştan başa îmândır, baştan başa İslâm’dır. Edep Hz. Allâh’ın ahlâkı ve sıfâtlarıdır; Hz. Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem’in doğumundan ölümüne kadar yaşadığı hayattır. Efendi Hazretleri edebi üç dâirede tanımlar:
- Allâh’a olan edep: Allâh’ın çekmiş olduğu sınırlarda yaşamak, harama bulaşmamak, emredilen hâl üzere olmaktır. Elden, dilden, ağızdan, ayaktan haram çıkıyorsa birinci derecede Allâh’a karşı edep muhâfaza edilmemiştir.
- Resûlullâh’a olan edep: Hz. Peygamber’in sünnetine tâbi olmak, onun ahlâkını yaşamak, yolundan yürümektir.
- İnsanlara olan edep: Anneye, babaya, eşe, çocuklara, komşulara, topluma, ağaca, çiçeğe, böceğe, hayvana, esen rüzgâra, denize, ırmağa karşı edepli olmaktır.
Her üç dâirede de edep ilm-el yakîn (bilgi ile kesinlik), ayn-el yakîn (görüş ile kesinlik) ve hakk-el yakîn (yaşayarak kesinlik) mertebelerinde derinleşir. Edebi yaşayanı cennette yaşatır; eğer bütün bir topluluk yaşasa, dünyâ hayâtı cennet hayâtına döner — bu insanlar için bir ütopyadır.
Allâh’a Karşı Edebin Ölçüsü
Efendi Hazretleri sert bir muhâsebe yapar: Bir kimse günâh-ı kebâirlerin haram olduğunu bile bile işliyor, yalan söylüyor, gıybet ediyor, hırsızlık ediyorsa — Allâh’a olan edebinin nerede olduğuna kendiniz bakın. Allâh beş vakit namazı farz kılmış, bir kimse Allâh’ın gözünün içine baka baka terk ediyorsa; Ramazan orucunu farz kılmış, bir kimse hiçbir mâzereti olmaksızın orucu terk ediyorsa — o kimsenin Allâh’a olan edebini sormaya bile gerek yok.
“Ve edeb gerçekten bu mânâda Kur’ân’ın mânâsıdır, dînin mânâsıdır” der Efendi Hazretleri. Edep sadece insanlara olan muâmele değil, önce Allâh’a, sonra Resûlullâh’a, sonra bütün mahlûkata karşı bir hâl ve duruştur.
28 Şubat ve Müslümanlara Yapılan Zulüm
Sohbetin en acı bölümünde Efendi Hazretleri, 28 Şubat döneminin toplumsal travmasını dile getirir: Kur’ân kursları kapatıldı, küçük yavrular sürüm sürüm sürüldü. Başörtüsünden dolayı kızlarımız üniversite kapılarında tahkîr edildi, tâciz edildi. Evlere basıldı, kapıların önünde beklenildi, meçhul yerlere götürüldü. İş yerleri yüz elli polisle basıldı, sorgu minibüslerinde geceler boyunca dolaştırıldı.
“O vakti tasarruf ettiğini iddia edenlere soralım: Müslümanlara zulmedilirken neredeydiniz?” diye soran Efendi Hazretleri, sûfî iddialarının arkasındaki gerçeği sorgular. Vakti ve zamânı tasarruf ettiği iddia edilen yarı tanrılara seslenerek der ki: “Her şeyi dizayn eden Hz. Allâh’tır. Vakti tasarruf etmek istediğinizi mi sanıyorsunuz? Fiyat Allâh’a aittir.”
Sûfînin İç ve Dış Dizaynı
Sûfî, iç dünyâsını kendisinin dizayn ettiğini söylediği an nefsin ve şeytânın sesine kapılmıştır. Her şeyi dizayn eden Hz. Allâh’tır — vahyi indiren, ilhâmı indiren, fiyâtı yaratan O’dur. Allâh kâh Yâkûb’un gözünün önünde Yûsuf’u kuyularda dolaştırır, kâh Mısır’dan Yâkûb’un kokusunu getirir. Yâkûb’un gözlerini kör ettikten sonra bir gömlek getirtir ve o kokunun gücüyle o kör olmuş gözleri açar.
Teslim olmuş olan sûfînin iç ve dış hareketleri Allâh’a atılır. O, Hz. Peygamber’in dediğini söylediyse artık kendi iç ve dış dizaynı kalmamıştır — Allâh dizayn eder. Bu teslîmiyet, “Görelim Mevlâ n’eyler” sözünün gerçek karşılığıdır.
Hz. Ali ve Tasarrufun Hakîkî Sâhibi
Sohbetin sonunda Efendi Hazretleri, Hz. Ali Efendimiz’in sancağın sâhibi olduğunu, âhir zamanda gelecek olan Mehdî’nin onun soyundan geleceğini, Hz. Hasan’a benzeyeceğini ve Hz. Ali gibi hem mânâ âlemine hem maddî âleme tasarruf edeceğini ifade eder. Tasarrufun gerçek sâhibi odur — vakti, zamânı ve her şeyi tasarruf edecek olan o.
“İşte öyle bir atış yiğit bulursan, öğütler kurbanlar kes, malını mülkünü hibe et — sen dünyâ ve âhiret zenginliğini buldun” der. O pâdişâh, uzaktan yıldız gibi görünen mecâz âleminin hakîkat güneşini görüş olandır. Hayâl gibi hem yoktur hem vardır — güneş gibi çıkıverir.
Kaynakça
Âyet-i Kerîmeler
- Ahzâb Sûresi 21 — “Andolsun ki Resûlullâh’ta sizin için güzel bir örnek vardır.”
- Hucurât Sûresi 13 — “Allâh katında en üstün olanınız takvâca en ileri olanınızdır.”
- Yûsuf Sûresi 93-96 — Yâkûb aleyhisselâm’ın gömlek ile gözlerinin açılması
- Âl-i İmrân Sûresi 110 — “Siz insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz.”
Hadîs-i Şerîfler
- “Edep, edep, edep! Edepsizden hayır gelmez.” (Beyhakî, Şuabu’l-Îmân)
- “Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.” (Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II/381)
- “Mehdî benim ehl-i beytimdendir, Hz. Hasan’ın neslindendir.” (Ebû Dâvud, Mehdî, 1; Tirmizî, Fiten, 52)
- “Sancağı Hz. Ali’ye verdim.” (Buhârî, Megâzî, 38; Müslim, Fezâilü’s-Sahâbe, 34)
Tasavvufî Kaynaklar
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî — Mesnevî-i Şerîf (Yâkûb-Yûsuf kıssası ve teslîmiyet)
- Abdülkâdir Geylânî — Fütûhu’l-Gayb (Edep ve velâyet mertebeleri)
- İmâm Gazâlî — İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbü’l-Edeb (Edebin üç dairesi)
- İbn Arabî — Fütûhâtu’l-Mekkiyye (Tasarruf ve velâyet-i mutlaka)
Târihî Kaynaklar
- 28 Şubat 1997 Süreci — Türkiye’de post-modern darbe dönemi ve dînî özgürlükler üzerindeki baskılar
- İbn Hişâm — es-Sîretü’n-Nebeviyye (Hz. Ali’nin sancaktarlığı)
Sohbetin Özü
Edep baştan başa İslâm’dır — önce Allâh’a, sonra Resûlullâh’a, sonra bütün mahlûkata karşı. Allâh’ın çektiği sınırları bile bile aşan, haramı gözünün içine baka baka işleyen, namazını ve orucunu terk eden kimsenin edebi nerededir? 28 Şubat’ta Müslümanlara yapılan zulümler, vakti tasarruf ettiğini iddia edenlerin sınavıydı. Sûfînin iç ve dış dizaynı kendine ait değildir — teslim olan için dizayn eden Allâh’tır. Yâkûb’un gözlerini kör eden de, gömleğin kokusuyla açan da O’dur. Tasarrufun hakîkî sâhibi Hz. Ali Efendimiz’in yolundan gelecek olandır — öyle bir yiğit bulursan dünyâ ve âhiret zenginliğini buldun demektir.