Hac Ibadeti, Uc Nida ve Yolumuzu Nasil Sapittik

Mustafa Ozbag Efendi bu sohbetinde, hac ibadetinin hakikatini Ibrahim aleyhisselam’in uc nidasiyla aciklamakta, hacca gidecek kimselerin dikkat etmesi gereken edep ve ahlak olculerini siralamakta ve Muslumanlarin nasil yollarini sapittiklarini sarsici bir muhasebe ile ortaya koymaktadir. Sohbet, emin insanin sifatlari ve Allah dostlarinin ozel ilaci ile nihayetlenmektedir.

Ibrahim Aleyhisselam’in Uc Nidasi

Hz. Allah, Ibrahim aleyhisselam’a Beytullah’i yaptirdiktan sonra “Nida et, kullarim gelsin, beytimi tavaf etsin” buyurdu. Ibrahim aleyhisselam “Ya Rabbi, benim sesim nasil duyulacak?” diye niyazda bulundu. Hz. Allah “Biz senin sesini duyuracagiz” dedi. O anda uc nida birden yukseldi:

• Ibrahim aleyhisselam’in nidasi: Haramini, helali iade eden, elini-dilini-gozunu muhafaza eden, helalindan kazanip helalindan yiyen, Kur’an ve Sunnet dairesinde yasayan Muslumanlar bu nidaya icabet eder. Imkan bulduklarinda giderler, Beytullah’i tavaf ederler.
• Cebrail aleyhisselam’in nidasi: Harama helale dikkat ettikleri gibi takvaya simsiki sarilip, maddi imkan bulamayan ama gonlu orasi icin tutusanlara seslenir. Onlar manen hacim olurlar — ruyalarinda veya tefekkur halinde ihrama girerler, Beytullah’i tavaf ederler.
• Seytanin nidasi: Harama helale dikkat etmeyenler, kimin parasiyla hacca gittiklerine aldirmayanlara seslenir. Oraya gittiklerinde de ayni ahlaklarini devam ettirirler — kavga, giybet, hirsilik, israf…

Uc grup da dondugunde “haci” diye anilir. Ama hakikatte haci, Kur’an ve Sunnet dairesinde yasayip, helallasmis, edep ve ahlak uzere gidip donen kimsedir. Gunluk hayatinda Kur’an ve Sunneti takip etmeyen, kotu ahlakli davranan kisi ister hacca gitsin, ister secdeden kafasini kaldirmasin — gene tastadir.

Biz Yolumuzu Sapittik: Sarsici Bir Muhasebe

Sohbetin en etkileyici bolumunde Efendi Hazretleri, Muslumanlarin nasil yollarini sapittiklarini tek tek siralar:

• Hz. Resulullah “Esinizi dovmeyin” dedi — biz gozunu patlattik.
• “Kimsesizlerin kimsesi olun” dedi — biz kimsesizlere bir tekme daha vurduk.
• “Ciklaklari giydirin” dedi — biz ciplaklara tecavuz etmeye kalktik.
• “Aclari doyurun” dedi — biz “bunlar tembel o yuzden ac” dedik.
• “Fitne cikartmayin” dedi — biz fitne cikarttik.
• “Faiz alanin da verenin de laneti vardir” dedi — biz “bu zamanda faizsiz olmaz” deyip kendimize fetva verdik.
• “Zina etmeyin” dedi — biz zinaya degisik yollar aradik.
• “Tartinizi olcunuzu dikkat edin” dedi — biz bugdayi, pirinci nasil sulayip agirlasilir diye baktik.

“Biz yolumuzu sapittik, biz sapittik. Bizi kimse saptirmadi. Bize seytan gel dedi, gittik pesinden. Bize Allah gel dedi, gitmedik pesinden.” Bu satir, toplumsal bir tuvbe davetinin en sert ve en yalcin ifadesidir.

Hacca Gidecek Olanin Edepleri

Efendi Hazretleri, hacca gidecek kimsenin dikkat etmesi gereken hususlari siralar: Herseyden once herkesle helallasmak. Helallasilacak hic kimse kalmamalidir. Yolculuk esnasinda kimseyi kirmamak, uzmemek. Devaml zikretmek, tuvbe etmek. Eger kisi onceden kavgaci bir kimlitge sahipse ve nefsini terbiye etmediyse, o yolda da ayni davranisini surdurur — Allah muhafaza eylesin.

Emin Insan ve Allah Dostlarinin Ilaci

Sohbetin sonunda Efendi Hazretleri, emin insan kavramini anlatir. Emin insan, zeytinligine-fakirligine bakmaz, erkek-kadin ayirmaz, az bilgisine takilmaz. Ona bir kurus teslim et, iki kurus al — onun yaninda kazan dogurur. O, kimsenin parasina, puluna, malina mulkune tamah etmeyen guvenilyir insandir.

Allah dostlarinin ilaci ise hicbir bagla baglanamayandir. O, bakarsın herkese bir hap icirirken sana su icinde sifa verir. Sana zehir verir panzeher olur, panzeher verir zehir olur. Onun ilacinin akil ve hayalle kavranacak bir hukuku yoktur — Allah ona kendi gucunden guc vermistir. Onu aklinla bir yere baglayamaya calisirsan iflas edersin; onda Allah’in gucunu seyret yeter.

Kaynakca

Ayet-i Kerimeler

• Hac Suresi 27 — “Insanlar arasinda hacci ilan et; yaya olarak ve uzak yollardan gelen yorgun develer uzerinde sana gelsinler.”
• Al-i Imran Suresi 97 — “Oraya yol bulabilenlerin Beytullah’i haccetmesi Allah’in insanlar uzerindeki bir hakkidir.”
• Bakara Suresi 275 — “Allah alim-satimi helal, faizi haram kilmistir.”
• Fatir Suresi 6 — “Seytan sizin dusmaninizdir; siz de onu dusman bilin.”
• Isra Suresi 32 — “Zinaya yaklasmayin; cunku o, aciik bir hayasizliktir.”

Hadis-i Serifler

• “Kim Allah icin hacceder de kotu soz soylemez ve gunah islemezse, annesinin onu dogurdugu gun gibi doner.” (Buhari, Hac, 4; Muslim, Hac, 438)
• “Faiz yiyene, yedirene, sahitlerine ve yazana lanet olunmustur.” (Muslim, Musakat, 106)
• “Insanlara akillarin aldigi olcude konusun.” (Ebu Davud, Edeb)
• “Nasil yasarsaniz oyle olursunuz, nasil olurseniz oyle dirilirsiniz.” (Munavi, Feyzul-Kadir)

Tasavvufi Kaynaklar

• Mevlana Celaleddin-i Rumi — Mesnevi-i Serif (Hac rumuzu ve kalbin tavafi)
• Imam Gazali — Ihyau Ulumid-Din, Kitabu Esraril-Hac (Haccin zahiri ve batini edepleri)
• Abdulkadir Geylani — Futuhul-Gayb (Emin insanin sifatlari ve velayet)

Fıkhi ve Tarihi Kaynaklar

• Ibn Hisam — es-Siretun-Nebeviyye (Ibrahim aleyhisselam’in nidasi)
• Taberi — Tarihul-Umem vel-Muluk (Beytullah’in insasi ve hac farzi)

Sohbetin Ozu

Hac ibadeti uc nida ile baslar: Ibrahim aleyhisselam’in, Cebrail aleyhisselam’in ve seytanin nidasi. Hangisine icabet ettigin, nasil bir haci donecegini belirler. Donuste hepsi haci diye anilir ama hakikat bundan cok farklıdır. Biz yolumuzu sapittik — Resulullah’in her emrinin tam tersini yaparak, seytanin gel demesine icabet edip Allah’in gel demesine icabet etmeyerek sapittik. Hac oncesi helallasmak, yolda edep, donuste devam… Bunlar olmadan yapilan hac suretidir, hakikati degildir. Emin insan ise kimsenin malina tamah etmeyen, guvenilyir, Allah’in kendi gucunden guc verdigi ozel insandir — onu aklınla kavramaya calisma, onda Allah’in gucunu seyret.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Nefs. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı