Faiz: Faiz Meselesi: Dâr-ı Harp ve Dâr-ı İslâm Ayrımı
Kur’ân-ı Kerîm faizi yasaklamıştır; ancak fiiliyattaki uygulamayı açıklayan Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleridir. Kur’ân-ı Kerîm bir anayasadır; günlük hayata uygulanışı hadis-i şeriflerden öğrenilir. Zekâtın kaçta kaçını vereceğimizi, namazın hangi vakitlerde kılınacağını hep Peygamber Efendimizden öğreniriz.
Hazreti Abbas radıyallahu anh, Mekke fethedilene kadar Mekkelilere para satardı (faizli borç verirdi). Peygamber Efendimiz bu işi Mekke’nin fethine kadar menetmedi. Mekke fethedilince ‘Faizi kaldırdım, ayağımın altında ezdim. İlk kaldırdığım faiz de Abbas’ın faizleridir’ buyurdu. Mekke o güne kadar Dâr-ı Harp hukukundaydı; fetihle Dâr-ı İslâm oldu.
İmam-ı Âzam Hazretleri buradan hareketle, Dâr-ı Harp’te müminle kâfirin arasında faiz cereyan etmeyeceğine hükmetmiştir. Hazreti Abbas’ın Mekkeli müşriklerden faiz almasını ve Hazreti Ebû Bekir Efendimizin Mekke’nin fethiyle ilgili iddiasını delil göstermiştir.
Günümüzde Durum
Türkiye Cumhuriyeti Devleti laik demokratik hukuk devletidir; İslâm devleti değildir. Hukuku da İslâm hukuku değildir. Eğer Dâr-ı Harp ve Dâr-ı İslâm hukuku kabul edilmezse, devlet sistemi üzerinden hepimiz faizciyiz demektir. Faizi almakla vermenin arasında fark yoktur; hatta yazan da, şahitlik yapan da sorumludur. Burada Müslümanları kurtaracak olan Hanefî fıkhıdır.
Kur’ân ve Sünnet Birlikteliği
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurmuştur: ‘Size iki şey bırakıyorum; kim bunlara sarılırsa asla sapıtmaz: biri Kur’ân, biri de benim sünnetimdir.’ Bir kimsenin dini çıplak olarak âyet-i kerimeye dayandırma hakkı yoktur. Din, Kur’ân ve sünnettir. Peygambersiz bir Kur’ân yaşanamaz.
Batı merkezli olarak peygambersiz bir İslâm üretilmeye çalışılmaktadır. Biz bu oyuna düşmeyeceğiz. Peygambersiz bir sûfîlik de yoktur. Bütün âyet-i kerimelerin tefsirini, hayata geçirilişinin örneğini Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerinden almakla mükellefiz.
Dergâh Kültürü ve Sünnet Merkezli Adap
Tekke ve zaviyelerin kapatılmasından bu yana yaklaşık yüz yıl geçmiştir. Osmanlı’nın gerileme dönemiyle beraber tasavvuf ehlinin işlevini görmemesi üç-dört yüz yıllık bir kesintidir. Dergâhlar tarikatlaşınca, tekkelere hapsolunca işlevini yitirmiştir. Biz adabı ve erkânı Kur’ân ve Sünnet-i Resulullah’ın edebi üzerine koyacağız.
Haramdan uzak duracağız. Mümin bir kimsenin mümin kardeşine sert bakması dahi haramdır. Bir kimseye zarar vermek haramdır. Birbirimizin özel hayatına karışmayacağız. Sert konuşmayacağız, tepeden davranmayacağız. Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri işlerini istişareyle, yumuşaklıkla ve hoşgörüyle yapardı. Hiç kimseye hakaret etmez, hiç kimseyi önemsiz görmezdi.
Kardeşlik Hukuku ve İncitmemek
Birisinin kalbini kırdıysanız bu yola ihanet ettiniz. Yol, Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerinin yoludur. ‘Ben o yüzden gelemiyorum, orada filanca bana böyle yaptı’ diyen bir kimse varsa, ona sebep olan kendi eşeceği kargosunu gömsün kendine. O yola ihanet etmiştir.
Hiç kimse sizden zarar görmesin. Hiç kimseye tepeden bakmayın. Hiçbir kardeşinizin dedikodusunu, gıybetini yapmayın. Aranızda fitne çıkarmayın. Birisinin kalbini kırmak günah-ı kebâir olarak yeter. Müminin müminden üç günden fazla küsmesi caiz değildir.
Hafî Zikir ve Cehrî Zikir
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri, Sevr Mağarasında Hazreti Ebû Bekir Efendimize ‘Dilini damağına daya, Allah’ı zikret’ diye hafî zikri talim ettirdiği rivayet edilir. Hafî zikrin âyet-i kerimedeki karşılığı Zekeriyâ aleyhisselâma verilen susma orucudur: ‘Biz sana sus dedik, Allah’ın zikrini bırakma dedik.’
Gerçek hafî zikir, o kimsenin zikrettiğine dair elinde zâhirî bir delil olmamasıdır. Kadın mutfakta yemek karıştırırken içinden ‘Lâ ilâhe illallah’ diyordur; sıvacı duvarı sıvarken içinden devam ediyordur. Hiç kimse o esnada onun zikir yaptığını bilmez; ancak kalp ehli olanlar bilir.
Sûfî nafilelerini saklar, gizler. Eline tespih alıp yolda sallaya sallaya gitmek sûfîlik değildir. Sûfîler dışarıda alamet bağlamazlar. Herkesin kıyafeti nasılsa onların kıyafeti de aynıdır. Hazreti Mevlânâ’nın emirîye dediği gibi: ‘Sen kıyafetin içindeki Muhammed’e bak; yoksa kıyafete bakarsan Ebû Cehil de aynı kıyafetten giyerdi.’
Deccal Meselesi: Her Dönemin Deccalı
Deccal, Âdem aleyhisselâmdan Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerine kadar bütün peygamberlerin kendi ümmetlerini korkuttukları bir şahıstır. Bir tarafı şahsı mânevîdir, bir tarafı şahsı zâhirdir. Her dönemin kendine ait bir deccalı olmuştur. Her sokağın, her evin deccalı vardır.
Evin deccalı kimdir? Seni Kur’ân ve sünnetten uzaklaştırandır. ‘Hadi camiye gidelim’ dediğinde ‘Bu haftada gitmeyelim’ diyendir. Her insanın da içinde bir deccal vardır: namaz kılalım dediğimizde ‘biraz sonra’ diyen duygudur. Deccaliyeti yalnızca büyük deccali bekleyerek anlamak eksik tevil olur.
‘Benden sonra 33 tane yalancı peygamber gelmedikçe kıyamet kopmaz’ hadis-i şerifindeki 33 yalancı peygamber, her dönemde bulunur. Dinde var olan bir şeyi yok sayan, dinde olmayan bir şeyi dindenmiş gibi gösteren veya dinde var olan bir şeyi değiştiren kimse deccaliyet vazifesi yapmış olur.
Din ve Bilim İlişkisi
Din bilimsel bir olgu değildir. Kur’ân-ı Kerîm bir fizik, matematik veya kimya kitabı değildir. İnanmak bilimsellikten uzaktır. Bilimsel olarak birinin sevgisini, acısını veya dokunuşundaki niyeti açıklayamazsınız. Bir Budist’in Buda’nın önünde eğilmesi, bir Hindu’nun reenkarnasyona inanması bilimsel değildir; ama inançtır.
Biz hac farizasını yerine getiriyoruz. Beytullah’ın etrafında tavaf etmekle günahlarımızdan arındığımıza inanıyoruz. Bunun bilimsellikle alakası yoktur. İbrahim aleyhisselâma ateş yakmadı; Mûsâ aleyhisselâm denizi yardı. Bilimsel olarak açıklayamazsınız. Din yaşanacak bir şeydir, bilimsel formatlarla tartışılacak bir şey değildir.
Zikrullah Yapanın Kıymeti
‘Kim Allah’ı zikrederse, Allah da onu zikreder.’ Allah’ı gerçek mânâda tesbîh ve tenzîh eden ancak Allah’ın kendisidir. İmam-ı Âzam Hazretleri der ki: ‘Allah’ın sıfatlarını gerçek mânâda ancak Allah bilir.’ O zaman Allah’ı zikreden bir kimsenin kıymetini biz tespit edemeyiz.
Siz Allah’ı zikreden bir kimsenin gönlünü kırdığınızda, kimin gönlünü kırdığınızı bilmiyorsunuz. Allah’ı zikreden bir kimseyi buradan kovarsanız, gitmesine sebep olursanız, kimin gitmesine sebep olduğunuzu bilmeyeceksiniz. Dikkatli olun. Hadis-i kudsîde ‘Bir hastanın yanına gitseydin beni görecektin; bir açı doyursaydın beni doyuracaktın’ buyurulmuştur. İnsanlara hizmet etmek, Allah’a hizmet etmektir.
Dergâha Gelen Herkese Hizmet
Buraya kim gelirse hizmet edin. Gelenlerin kıyafetleriyle, sosyal statüleriyle ilgilenmeyin. Sorgulama memuru olmayın. Kimsenin partisini, mesleğini, evli mi bekâr mı olduğunu sormayın. Kim Allah diyorsa ona hizmet etmekle mükellefiz.
Bu kapıdan giren herkese hizmet edin. Buraya gelen herkesi memnun bir şekilde döndürün. Kimseden ücret talep etmeyin, ima etmeyin. Zikir halakası hiçbir partiye, hiçbir kesime kapalı değildir. CHP’li de gelir, MHP’li de gelir, AKP’li de gelir; hepsi başımızın tacıdır.
İslâm Ekonomisi ve Bankacılık
İslâm ticaretinde bankacılık sektörü yoktur. İslâm ekonomisinde kâğıt para da yoktur; çünkü kâğıt para enflasyon demektir. Enflasyonun olduğu yerde ekonomi doğru değildir. İslâm’da satış ya vadelidir ya peşindir. Alışverişler kâğıda dökülür; ama o kâğıt gününde geçerli ve bağlayıcıdır.
İmanımızı yitirdiğimiz için medeniyetimizi de yitirdik. Kendi medeniyetimiz olmadığı için başka medeniyeti taklit ediyoruz. Asıl taklitçilik, Hazreti Peygamber’in nefret ettiği taklitçilik budur: ticaretimiz, sosyal hayatımız, siyasi hayatımız, devlet hayatımız bizim değildir. Birileri üretiyor, biz tüketiyoruz.
Kaynakça
Hadis-i Şerif Kaynakları
- ‘Size iki şey bırakıyorum: Kur’ân ve sünnetim’: Muvatta, Kitâbu’l-Kader, Hadis No: 3; Müstedrek ale’s-Sahîhayn (Hâkim), Hadis No: 319
- Hz. Abbas’ın faizinin kaldırılması — Vedâ Hutbesi: Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Hac, Hadis No: 1218; Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbu’l-Menâsik
- Hz. Ebû Bekir’in Mekke fethiyle ilgili iddiası: Sünen-i Tirmizî, Kitâbu Tefsîri’l-Kur’ân, Rûm Sûresi tefsiri
- ‘Müminin müminden üç günden fazla küsmesi caiz değildir’: Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Edeb, Hadis No: 6077; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 2559
- ‘Kim Allah’ı zikrederse, Allah da onu zikreder’: Bakara Sûresi, 2:152 (âyet); Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’t-Tevhîd, Hadis No: 7405 (hadis-i kudsî)
- ‘Bir hastanın yanına gitseydin beni görecektin’: Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 2569 (hadis-i kudsî)
- ‘İnsanlara teşekkür etmeyen Allah’a teşekkür etmemiştir’: Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbu’l-Edeb, Hadis No: 4811; Sünen-i Tirmizî, Hadis No: 1954
- Benden sonra 33 yalancı peygamber: Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbu’l-Fiten, Hadis No: 4252; Sünen-i Tirmizî, Hadis No: 2219
- Allah’ı tesbîh ve tenzîh eden gerçek mânâda Allah’tır: İmam-ı Âzam, el-Fıkhu’l-Ekber; Molla Aliyyü’l-Kârî şerhi
Âyet-i Kerime Kaynakları
- Bakara Sûresi, 2:275-279 — Faizin yasaklanması
- Bakara Sûresi, 2:152 — ‘Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim’
- Âl-i İmrân Sûresi, 3:31 — ‘Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun’
- Ahzâb Sûresi, 33:21 — ‘Allah’ı ve âhireti uman için Resûlullah’ta güzel örnekler vardır’
- Meryem Sûresi, 19:10 — Zekeriyâ aleyhisselâma verilen susma orucu
- Tevbe Sûresi, 9:40 — ‘Korkma, Allah bizimle beraberdir’ (Sevr Mağarası)
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- Dâr-ı Harp’te faiz meselesi: İmam-ı Âzam ve İmam Muhammed, Serahsî, el-Mebsût, Kitâbu’s-Siyer; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Kitâbu’l-Cihâd
- Şâfiî mezhebinde Dâr-ı Harp hukuku: İmam Nevevî, el-Mecmû’, Kitâbu’l-Büyû’
- Hafî ve cehrî zikir: Kuşeyrî Risâlesi, Zikir bahsi; İmam Gazzâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu’l-Ezkâr
- Hz. Mevlânâ’nın emirîye kıssası: Sipehsâlâr, Risâle-i Sipehsâlâr; Ahmed Eflâkî, Menâkıbu’l-Ârifîn
- Edebü’l-Müfred: İmam Buhârî, Edebü’l-Müfred (müstakil ahlâk kitabı)
- Deccal hadisleri: Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Fiten, Bâbu Zikri’d-Deccâl; Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Fiten
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’ân-ı Kerîm, Bakara 2/275-279; Âl-i İmrân 3/130: faiz yasağı ve ribâ uyarısı.
- Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/97; Enfâl 8/72: dârü’l-harp/dârü’l-İslam tartışmalarına temel oluşturan hicret ve güvenlik bağlamı.
- Kur’ân-ı Kerîm, Ra‘d 13/28; Ahzâb 33/41-42: hafî/celî zikir bağlamında zikrullahın değeri.
- Buhârî, “Büyû‘”, 25; Müslim, “Müsâkât”, 105-106: ribâ/faiz yasağı ve ticaret hükümleri.
- Buhârî, “Daavât”, 66; Müslim, “Zikir”, 25: zikir meclisleri ve Allah’ı anma rivayetleri.
- Serahsî, el-Mebsût; Kâsânî, Bedâi‘u’s-Sanâi‘: ribâ, muamelat ve dârü’l-harp bahisleri.
- İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr: faiz, muamelat ve dârü’l-harp/dârü’l-İslam tartışmaları.
- Gazzâlî, İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn, “Âdâbü’l-Kesb”, “Kitâbü’l-Ezkâr” ve “Âdâbü’l-Ulfet” bölümleri.
- Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, “Zikir”, “Edeb”, “Sohbet” ve “Vera” bahisleri.
- Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif: zikir adabı, tekke düzeni ve mürid terbiyesi.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Faiz”, “Ribâ”, “Darülharp”, “Darülislam”, “Zikir”, “Hafî Zikir”, “Dergâh” maddeleri.
- Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “r-b-w”, “ḥ-r-b”, “ẕ-k-r”, “a-d-b” kökleri: ribâ, harp, zikir ve edep kavramları.
İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Tevhîd, Sünnet, Tesbîh, Dergâh, Tekke. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı