Yolda: Giriş: Zikrullaha Göz Yummak ve Sırt Dönmek
Kehf Suresi 100-101. ayetlerde Cenâb-ı Hak buyuruyor: “O gün cehennemi kafirlere açıkça göstermişizdir. Onlar ki beni zikretmeye karşı gözleri perde içindeydi ve dinlemeye tahammül edemezlerdi.” Buradaki zikirden kasıt müfessirlerin çoğunluğuna göre Kur’an’la alakalıdır. Cenab-ı Hakkın hidayetine göz yummaları, kurtuluş kapısı olan Kur’an’ı dinlememekle alakalıdır.
Sufileri ilgilendiren bölüm: o kimsenin kendisini zikrullahtan alıkoyması, zikrullahı terk etmesi, günlük virdini, haftalık dersini, tevhidini terk etmesi. O kimse bunları bile bile, göz göre göre gözünü yumması, buradan geri dönmesi…
Şeytanın Arkadaşlığı: Zikrullaha Sırt Dönmenin Bedeli
Başka bir ayet-i kerimede buyurulur: “Kim Allah’ın zikrine sırtını dönerse ona bir şeytanı arkadaş ederiz.” (Zuhruf, 43/36) Biz küçükmüş gibi görüyoruz: bir virdi çekmemeyi, bir derse gitmemeyi. Ama o küçük şey bize pahalıya mal oluyor.
Allah’ın kulluk akdini bozdum anlaşılıyor ki anında şeytanla akitleştirilir. Otomatik bu. Şeytan hazır zaten. Zikrullaha sırtını dönmekle kalmadın, hemen sana bir şeytan musallat oldu. O şeytan seni adım adım küfre doğru götürüyor.
Önceden günaha dikkat ederken etmemeye başlıyorsun. Önceden haram işlenen yerde için sıkılırken artık tat alıyorsun oradan. Önceden gıybetten uzaklaşırken küçük küçük gıybet etmeye başlıyorsun. Bu suizana, iftiraya dönüşüyor. Şeytan seni tamamiyle sardı.
Dervişin Yoldan Sapma Süreci
Tipik süreci görürüz: Önce yanındakini beğenmemekle başlar. “Bu Halit nasıl soru soruyor ya?” “Bu Hüseyin abi neden böyle konuşuyor?” Buradan başlar. Sonra: “Şeyh Efendi böyle adamları burada tutuyor, atması lazm değil mi?” Dergahı yönetmeye başladı. Nefsi ona şeyhlik makamını getirdi oturttu.
Ardından bahaneler: “Filanca adam da geliyor, o yüzden gelmeyeceğim.” “Soğuttular beni.” “Çocuklar çok gürültü yapıyor.” Her şey bulunabilir. Nefis onu haklı gösterdi. Sebebi: zikrullaha göz yumaktan.
Nefse uydu mu insan, hakikati söyleyene kızmaya başlar. “Gıybet etme” dersen öfkelenir. “İftira etme” dersen kızar. “Zikrini yap, dersini yap” dersen öfkelenir. Hakikatin karşısında öfkelenen şeytandır.
Öfke Allah düşmanlarına karşı doğrudur, farzdır, ibadettir. “Ya Musa, dostumla dost, düşmanıma düşman oldun mu?” Öfke seni ibadete götürdü. Ama öfkeyi ailene, arkadaşlarına, Allah’ın dostlarına yöneltirsen, şeytanın boyasna bulanmışsın.
Cin Suresi 16-17: İstikamette Olan ve Yüz Çeviren
“Şayet onlar yol üzerinde istikameti bulmuş olsalardı, onlara bol bol su içirirdik. Kim Rabbini zikretmekten yüz çevirirse, Rabbi onu alt eden bir azaba sokar.” (Cin, 72/16-17)
Kur’an ve Sünnet yolunda yürürken Cenâb-ı Hak sana bol bol rahmet, bereket, lütuf verecek. Eğer zikrullahtan yüz çevirirsen azap var. Tasavvuf yolunun adabına, erkanına, icabına uygun hareket edenlere lütuf, ikram, ihsan var. İstikameti bozana cehennem azabı var.
İstitrac Meselesi: Kendini Doğru Yolda Görüp Sapık Olmak
Nimetin üç tecelliyatı vardır: Birincisi, Cenâb-ı Hak kafirlerin nimetlerini bol verir ki dünya sarhoşu olsunlar, Allah hatırlarına gelmesin. İkincisi, müminlere lütfeder; onlar hamd ederler, şükrederler, Cenâb-ı Hak da nimetlerini artırır. Üçüncüsü, Müslümanların içinde kendilerini doğru yolda zannedip sapkın olanlar… Bunlara da nimet artırılır; bu istitractır.
İstitrac ehli: namazsız, haramlı, zikrullahı terk etmiş ama kendini doğru yolda gören kimseler. Bunların üzerinden keramet bile görülebilir, harikulade haller görülebilir. Ama bunlar aldanmadır. Ölçü: o kimsenin zahiren ve batınen Kur’an ve Sünnet’in içerisinde bulunup, gücünün yettiği nispette Allah yolunda cihat etmesidir.
Hamdın Gerçek Anlamı ve Sufi Hayatı
Kur’an ve Sünnet’e sımsıkı yapışman hamdini gösterir. Zekatın, haccın, namazın, orucun… hepsi hamdın tecellisidir. Cenâb-ı Hak sağlık vermiş; sağlığının karşılığında hamd et, pazartesi perşembe oruç tut, Ramazanı oruçsuz geçirme.
Sufi hayatı ne değildir: Lüks villalarda yaşayıp bir fakir görmemek sufi hayatı değildir. Senin kapını tıklatan bir fukara yok mu? İlacını alamamış birisi sana gelmiyor mu? Bir arkadaşının sıkıntısından haberin yoksa bu sufi hayatı değildir. O kimse hamd etmiyor. Kardeşlerinin derdiyle dertleşmeyen hamd etmiyor.
Yolda İstikameti Bozmak ve Sonuçları
Kur’an, Sünnet, imamların içtihadları ve sufilerin koyduğu kaideler… Yolu bozmak yok, nefsine uydurmak yok. Ayetleri, hadisleri, imamların içtihatlarını eğip bükmek yok. Kafana göre bir yol kurgulamak yok.
Yolda sapkınlık yapılırsa Cenâb-ı Hak o topluluğun başına bir zalim peydah ettirir ve ondan intikam alır. Herkes 28 Şubat’ı söylüyor: Müslümanlar dosdoğru durmadıklarından bu peydah oldu. Şımardılar, strateji uygulayamadılar, erken öttüler.
“Ey Habibim, bizim zikrimizden yüz çevirip dünya hayatından başka bir şey istemeyenlerden yüz çevir.” (Necm, 53/29) Allah’a açıkça düşmanlık yapanla dostluk kuramazsın. Sevdikleriniz ve sevmedikleriniz sizin yolunuz, sizin imanınızdır.
Lokman Hekim’in Oğluna Nasihati: Meclis Seçimi
Darimi’nin naklettiği rivayette Lokman Hekim oğluna şöyle demiştir: “Yavrum, ilmi alimlere karşılıklı övünmek, cahillerle çekişmek veya meclislerde gösteriş yapmak için öğrenme. İlmi onu küçümseyip terk ederek cahiliyeye meyletme.”
“Meclisleri titizlikle seç. Allah’ı zikretmekte olan bir topluluk gördüğün zaman hemen onların yanına otur. Zira alim isen ilmin sana onlara bir şeyler öğretip sevap kazanmak suretiyle fayda verir. Cahil isen onlar sana öğretir. Ayrıca belki Allah onlara rahmet nazarıyla bakar, bundan onlarla beraber sana da isabet eder.”
“Allah’ı zikretmemekte olan bir topluluk gördüğün zaman ise onların yanına oturma. Çünkü alim isen ilmin sana fayda vermez. Cahil isen onlar senin dalaletini artırırlar. Belki de Allah onlara azap nazarıyla bakar da sana da isabet eder.”
Soru-Cevaplar
Sufiler Neden Dışarıda Sufilik Alametleri Kullanmaz?
Sufi geleneğinde dışarıda derviştiklerini, sufiliklerini gösteren alametler kullanmazlar. Olaki bir eksiklik, bir yanlışlık çıkarsa yola laf getiririz diye. Bu sufi terbiyesidir. Biraz Melamilik kokar; Melamiler bunu daha fazla uygularlar.
Sarık Takmak
Sarık Sünnet-i Resulullah’tır. Namaz kılarken takan bir kimsenin 33 derece fazla sevabı olur. Bu özel izne tabi değildir. Ama sufiler dışarıda sarıkla dolaşmazlar; gösterişe girer diye.
Demokrasi ve Oy Vermek
Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin hukuku İslam hukuku değildir. Ama Darül Harp’te müminlerin kendilerine bir emir seçmeleri haklarıdır ve gereklidir. Bunu “kendimize emir seçme” gibi görebilirsiniz. Emir olabilecek kimsenin birinci özelliği iman ehli olması lazımdır.
Darül İslam – Darül Harp Meselesi
İmam-ı Azam’a göre üç şart: Orada İslam hukuku uygulanmayacak, Darül Harp’e bitişik olacak, daha önce eman verilenlerin emanları kaldırılacak. Şafiye göre ise daha önce Darül İslam olan bir yer asla Darül Harp olmaz; ama orada İslam hukuku uygulanmıyorsa son Müslüman şehit oluncaya kadar cihat farz-ı ayn olur.
İsterken Ölçülü İstemek
“Allah-u Teala’nın kuluna yönelik cezalarının en ağırı kulunun kısmetinde olmayan şeylerin ardına düşmesidir.” Haddi bilmek, kendini tanımlamak gerekir. Gücünün üstünde bir şey talep ediyorsan, kaldırması mümkün değilse, ölçüsüzlük yapmışsın. Bir saman çöpü dağı kaldırabilir mi?
Namaz Borcunu Kaza Etmek
On bir senelik namaz borcum var, kılmaya başladım ama şu anki namazların sünnetlerini de kaçırmak istemiyorum. Sünnetleri kılıp ardından o vakit kaza namazı kılsanız olur. İstikamete devam edin; az ama devamlı olanı tercih edin.
Kaynakça
Ayet-i Kerime Referansları
- Kehf Suresi, 18/100-101 — Zikrullaha göz yumanlara cehennemin gösterilmesi
- Zuhruf Suresi, 43/36 — “Kim Rahmân’ın zikrine göz yumarsa ona bir şeytanı arkadaş ederiz.”
- Cin Suresi, 72/16-17 — Yolda istikamette olanlara bol nimet, zikrullahtan yüz çevirene azap
- Necm Suresi, 53/29 — “Bizim zikrimizden yüz çevirip dünya hayatından başka bir şey istemeyenlerden yüz çevir.”
- İbrahim Suresi, 14/7 — “Şükrederlerse nimetlerimi artırırım.”
Hadis-i Şerif Referansları
- Hadis-i Kutsi: “Ya Musa, dostumla dost, düşmanıma düşman oldun mu?” (Beyhaki, Şu’abü’l-İman)
- Hz. Peygamber (s.a.v.): “Duyduğunuz her şeyi aktarmanız size yalan olarak yeter.” (Müslim, Mukaddime, no: 5)
- Hz. Peygamber (s.a.v.): “Kim benim adım anılır da salat selam getirmezse burnu sürtülsün.” (Tirmizi, Kitâbü’d-Da’avât, no: 3545)
- Hz. Peygamber (s.a.v.): Bir ürüne narh koymayı yasaklaması — “Arttıran da eksilten de Allah’tır.” (Tirmizi, Kitâbü’l-Büyû’, no: 1314)
Tefsir ve Tasavvuf Kaynakları
- Kehf 100-101 Tefsiri — Zikrullaha göz yummak ve kurtuluş kapısını kapatmak (Taberi, Câmiüu’l-Beyân; Kurtubi, el-Câmi’)
- Cin 16-17 Tefsiri — İstikamette olanlara bol nimet, zikrullahtan yüz çevirene azap (İbn Kesir, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm)
- Darimi, Sünen — Lokman Hekim’in oğluna nasihati: meclis seçimi ve zikir halakasına oturmak
- İstitrac kavramı — İstidrac ehli: Kendini doğru yolda görüp sapık olan (Kuşeyri, er-Risâle; Hucviri, Keşfü’l-Mahcûb)
- Sufi geleneğinde alametleri gizleme adabı — Melamilik ve sufi terbiyesi
Fıkhi Referanslar
- İmam-ı Azam Ebu Hanife — Darül Harp şartları: 1) İslam hukuku uygulanmaması, 2) Darül Harp’e bitişiklik, 3) Emanların kaldırılması (es-Siyeru’l-Kebîr, Serahsi)
- İmam Şâfii — Darül İslam olan yer asla Darül Harp olmaz; ama İslam hukuku uygulanmıyorsa cihat farz-ı ayn olur (el-Ümm, Şâfii)
- Sarıkla namaz kılmanın fazileti: 33 kat sevap hadisi (Deylemi, Müsnedü’l-Firdevs)
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Vird, Zikir, İhsân, Nefs, Sünnet, Şeyh, Hamd, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı