Değersiz 21 — 21. Karabaş-i Velî Tekkesi 2017 Sohbeti

Mustafa Özbağ Efendi’nin Karabaş-i Velî Tekkesi’nde 2017 yılında icrâ ettiği yirmibirinci sohbet, Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in Abdullâh b. Amr radıyallâhu anh’ya söylediği çok çarpıcı bir fitne hadîs-i şerîfinin şerhidir: “Ey Abdullâh b. Amr! Sözleri ve emanetleri birbirine karışmış hâle gelen, işe yaramaz, değersiz insanların arasında bulunduğun zaman sen nasıl hareket edeceksin?” Efendi hazretleri bu hadîsin üzerinde uzun uzadıya durur ve dervîş kardeşlere modern çağın fitnelerine karşı nasıl bir duruş sergilenmesi gerektiğini ayrıntılı olarak anlatır. Sohbetin çekirdeği beş kavram etrafında döner: söz (ahde vefâ), emanet (dünyadaki her şey emanettir — makam, mevki, meslek, dergâhtaki vazîfe, eşlik, babalık, hocalık), değersiz insanlar (sözünde durmayan, emanete hıyânet eden, “sarhoşçasına” dünyâ peşinde, kaşını kuâför ad, otel yatağı, marka eşya konuşan, Beytullâh’a gidip Beytullâh’ı bile görmeyen), ve avâm (edebini bilmeyen, kelâmını bilmeyen, nerede ne söyleyeceğini kestiremeyen). Sohbetin ortasında Hz. Peygamber’in ümmeti bozan üç şeyin Kur’ân-ı Kerîm’de geçen üç put ismiyle birebir örtüştüğü açıklanır: Lât (şehvet), Uzzâ (güç-makâm) ve Menât (para). Efendi hazretleri gençliğinden bir hâtırayı da nakleder: Abdullâh Görbüz Efendi ile İzmir’e yolculuk ederken bir “süslü cüppeli kutup” dervişin kendilerine tâbî olmasının imtihânı ve Efendi hazretlerinin ona benzinlikte yatırma-arabada kahvaltı uygulamalı dervîşlik dersi. “Yolculuk kolay değil oğlum” diyen Abdullâh Efendi’nin bir başka dersi de dinleyicilere aktarılır. Sohbet Hz. Peygamber’in bu sorusunun cevâbıyla biter: “Tanıdığınla ilişkilerini devâm ettirir, tanımadığından uzak durursun. Seçtiğin iyi kimseleri kabûl eder, kötü kimseleri ve avâmı terk edersin.” Bu esas ile sohbet sufî tekke âdâbını, avâm-dervîş ayrımını, Kur’ân-Sünnet-imamların içtihâdı çizgisinde durmayı, eşine-çocuklarına-mürşîdine emanet olmayı, haram-helâl sınırını muhâfaza etmeyi, tanımadığı insanlarla sosyal medya üzerinden yazışmamayı ve her şeyin bir “emanet” olduğu şuurunu yeniden inşâ eder. Sohbetin sonunda Müslümân’ın beş haklık kuralı — selâmı almak, hasta ziyâretine gitmek, cenâzesine gitmek, dâvetine icâbet etmek, aksırana “Yerhemükellâh” demek — üzerine bir İbn Mâce hadîsi üzerinde durulur.

Table of Contents

Değersiz: Hz. Peygamber’in Abdullâh b. Amr’a Sorduğu Soru: Fitnenin Temeli

Efendi hazretleri sohbetin başında Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in Abdullâh b. Amr radıyallâhu anh ile yaşadığı bir diyaloğu nakleder. Peygamber efendimiz parmaklarını birbirine geçirerek şöyle buyurmuştur: “Ey Abdullâh b. Amr! Sözleri ve emanetleri birbirine karışmış hâle gelen, işe yaramaz, değersiz insanların arasında bulunduğun zaman sen nasıl hareket edeceksin?” Bu hadîs-i şerîfin ince bir detayı vardır: Peygamber efendimiz iki elinin parmaklarını birbirine geçirerek fitne durumunu gözle görülür bir simge ile göstermiştir — sözler ve emanetler bir ağın telleri gibi birbirine karışmış, hangisinin nereye âit olduğu belli olmayacak kadar çözümsüz bir hâle gelmiştir. Efendi hazretleri bu ince detayı vurgular: “Uzun uzun buraya almadım amma bu hadîs-i şerîflerin üzerine biraz böyle fazla bir ara mesai tükettiğimdim. O yüzden o hadîs-i şerîflerde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem elini nasıl yaptı nasıl etti değişik rivâyetlerden baktığım şeylerde ellerini böyle birbirine geçirdi.” Bu fitne tasviri bir kelâmî mecâz değildir — Peygamberin bizzat gözlerimizin önünde canlandırdığı bir sûrettir. Modern çağda yaşayan mü’minler bu hadîsin tam olarak gerçekleştiğini kendi gözleriyle görmektedirler: İnsanlar verdikleri sözleri tutmuyorlar, emanetleri sâhiplerine iade etmiyorlar, ahde vefâ kaybolmuş, güvenilirlik ortadan kalkmıştır. Hadîs-i şerîfin bu ince tasvirinde “sözler ve emanetlerin birbirine karıştığı” bir hâldeki mü’min için Peygamber efendimiz tam bir yol haritası çizer. Sohbetin devâmı bu yol haritasının açılımıdır.

Söz: Ahde Vefâ, İnsânlığın Can Damarı

Efendi hazretleri “söz” kavramından başlar. “Bir şeye söz verdi, bir şeye karar verdi, bir şeyde ahit yaptın. Sen insansan — insansan! — kadın erkek hiç önemli değil. Sen insansan, söz verdiysen mesele bitmiştir.” Sonra Hz. Ömer radıyallâhu anh’ın döneminden çok meşhur bir sahâbe hâdisesini anlatır: “Adam diyor ki, sahâbeden şimdi ismi aklıma gelmedi, kefîl oluyor: ‘Yoksa insânlık öldü diyecekler’ diyor. Hz. Ömer Efendimiz diyor ki: ‘Eğer bu yerine getirmezse diyet olarak ölüm var çünkü — kısas. Seni öldürürüm.’ Bekliyorlar, bekliyorlar, bekliyorlar. O genç geliyor. Diyor ki: ‘Ben diyet olarak parayı tamâmlayamadım. Amma dedi ya diyor — ‘insânlık öldü’ demesinler diye — ben sözümü yerine getirmeye geldim. Canımı teslim etmeye geldim. İnsânlık öldü demesinler bu topraklarda diye.’ Bu sefer babaları ölen, diyet alacaklı olan çocuklar bakıyorlar buna. Diyorlar ki: ‘İnsânlık öldü denmesin. Bu adam canını teslim etmeye geldi.’ ‘Biz diyetten vazgeçtik’ diyorlar. Söz bu kadar önemlidir.” Efendi hazretleri sözün bu ağırlığını modern ilişkilere taşır: “İnsânlar evleniyorlar, evlenirken söz veriyorlar eşler birbirine. Aradan üç yıl, iki yıl, bir yıl, beş ay, on beş gün geçiyor. Tiüyasın — hani ne oldu? Söz nerede kaldı? Söz veriyor adam bir dergâha giriyor, bir tarîkata giriyor, bir üstâde bağlanıyor. Söz veriyor, intisâp ediyor, bağlanıyor. Bir müddet sonra tiüyasın gidiyor adam — hani ne oldu?” Hz. Efendisi Abdullâh Görbüz Efendi’nin zamanında böyle olaylar çokça yaşanıyordu — bir mürîd geliyor, söz veriyor, intisâp ediyor, sonra aniden kayboluyor, aylarca sonra geri dönüyor, “aradım taradım bulamadım, döndüm” diyor ve yeniden ders alıyordu. Efendi hazretleri: “Lan oğlum ne yapmaya gittin? Ben sana bir daha ders vermem!” dedi. Amma Allâh rahmet eylesin Şeyh Efendi rahmetinden, merhametinden tekrar ders verirdi. Mühim olan şu: Söz sâdece bir sözden ibâret değildir; bir mü’minin hayâtının, şeklinin, niyetinin özüdür.

Emânet: Dünyâdaki Her Şey Emânettir

Efendi hazretleri “emânet” kavramını açıklamaya çok önem verir. “Şu dünyâda size bahşedilen her şey emânettir. Bir kimse bir yerde müdürlük yapıyor — ona o makam emânettir; sonra başkası yapacak. Bir yerde kaymakamlık yapıyor — emânettir, sonra başkası yapacak. Bir yerde valilik yapıyor — emânettir, sonra başkası yapacak. Belediye başkanı — emânet. Meclis üyeliği — emânet. X partinin il başkanlığı — emânet. Bir yerde sufî, tasavvufî mânâda ders yaptırıyor — sonra başkası yapacak. Bir yerde serzakir — emânet. Bir yerde şeyhlik yapıyor — emânet, sonra başkası yapacak. Emânet.” Efendi hazretleri bu fıkıh-i siyâsî’nin sufî hâne-i rûhî’ye nasıl tercüme edileceğini de gösterir: “Sen hocasın. Senden sonrakine sağlam Kur’ân-Sünnet çizgisi bırak. Sen babasın. Çoluğuna-çocuğuna dos-doğru bir hayât bırak, doğru ölçüler bırak. Erkeksin, çoluğuna-çocuğuna adamlık öğret. Kadınsın, kadınlık öğret. ‘Desinler ki ne anneydi, ne anneanneydi, ne babaanneydi; eşin desin ki ne kadındı ya, muhteşem bir eşti. Hâlâ da muhteşem bir eştir.’ Hem eştir hem sevgilidir, hem hayât arkadaşı, hem yol arkadaşı, hem çay arkadaşı, hem kahve arkadaşı, hem dert arkadaşı.” Modern aile ilişkilerinde emanet şuurunu kaybeden insânlar bir-iki ay içinde tüm söz ve emanetleri birbirine karıştırırlar. Eşi olduğunu, çocuklarının anne-babası olduğunu, dergâh ehli olduğunu, cemâatinin bir parçası olduğunu unuturlar. Efendi hazretlerinin örneği çarpıcıdır: “Sen üç saat ortada görülmeyince kocaman bir boşluk olursun. Eşin demesin: ‘Oh be üç gün yok şimdi, ben rahat edeyim evde’; ya ‘üç gün yok ya, ben ne yaparım üç gün şimdi?’ Eşin onu desin. Sen hanımın üç gün anasına gidince ‘ulan kafamı dinleyeceğim be üç gün’ deme. Peki ya ben üç gün olmazsa ne yaparım? Öyle ol. Emânet.”

“Değersiz İnsân” Profili: Sözünde Durmayan, Emânete Hıyânet Eden

Efendi hazretleri “değersiz insân” kavramını somut örneklerle açar: “Bir liralık adam, beş liralık adam, üç kuruşluk kadın, beş kuruşluk erkek. Hemen yıkılmaya müsait, hemen devrilmeye müsait, hemen satmaya müsait, hemen bozulmaya müsait.” Sonra sıralar: “Dedikodu, gıybet, iftira, bühtan, su-i zan. Değersiz insân. Fitneci, onun-bunun işini karıştıran, birinin işine ilgilenen. Hasis. Değersiz insân. Boş söz söyleyen, boş sözler içinde koşturan, boş işler peşinde koşturan insânlar. Değersiz insânlar. Kur’ân’dan haberi yok, sünnetten haberi yok, ahlâktan haberi yok, iyilikten haberi yok, iyi insân olmaktan haberi yok. Haberi yok.” Özellikle çarpıcı bir örnek olarak Efendi hazretleri dünyâ muhabbetine dalmış insânları sıralar: “Dünyânın yanına ne kadar iş yapmış, ne kadar mal yapmış, neyi ne kadar satmış, nerede ne kadar ev almış — ondan başka yapan-eden yok. Allâh’tan bahseden yok, Resûlullâh’tan bahseden yok, düzgün usturuplu bir söz söyleyen yok. Değersiz insân. Dünya ile iştigâl ediyor. Ahret ile değil hiç.” Sohbete davet eden değersiz insânların acı misâli: “Malıyla övünecek, arabasıyla övünecek, işiyle övünecek, eviyle övünecek, nerede oturduğuyla övünecek, nereye tatile gittiğiyle övünecek, kaç boynuzlu otelde kaldığıyla övünecek, onunla övünecek. Değersiz.” En derin örnek ise umredeki Müslümân’ların Beytullâh’ı unutmuş olmasıdır: “Ümrede oteli anlatacak — değersiz. Otelin güzelliğini, otelin koltuklarını, otelin yastıklarını, otelin temizliğini — oteli anlatıyor sana! Otel görmeye gitmiş adam — değersiz.” Efendi hazretleri bir muhataba sorduğunu nakleder: “‘Beytullâh’ın nûru ne renkli’ dedim ben. ‘Nasıl yani?’ dedi. ‘Beytullâh’ı ziyâret etmedin mi?’ ‘E ettik canım’ dedi. ‘Beytullâh nerede?’ Böyle baktı: ‘E götürdü ya hocalar bizi işte’ dedi. ‘Görmedin mi hiç Beytullâh’ı?’ Böyle baktı bana. İçimden dedim ki ya, bu Beytullâh’ı görmeyecek — Beytullâh olduğunu dahî bilmiyor. Değersiz.”

Ümmeti Bozan Üç Şey: Lât-Uzzâ-Menât

Efendi hazretleri bu değersiz insân tablosunun kelâmî kökünü çok ince bir şekilde tespit eder. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in “Ümmetimi üç şey bozar” hadîs-i şerîfini Kur’ân-ı Kerîm’de geçen üç putla birleştirir: “Ümmetimi üç şey bozar: Makam, şehvet ve para. Bu üç şey bozar insânı. Makam, şehvet, para. Bir kimse şehvetine düşünce bozulur — değersizleşir. Şehvet onu perişan eder — şehvetini haricine bakmaya başlar, koşar artık harama. Şehvetine düşerse. Paraya taparsa helâk olur o kimse. Üçüncüsü de makamdır. Lât, Uzzâ, Menât — üçü de Kur’ân’da geçer bunlar. Menât paradır. Uzzâ güçtür — makam, mevki, yönetme. Lât da şehvettir. Bu üç tane put ismi geçer bakın Kur’ân’da. Bunlara düşen bir kimse helâk olur. Etrafını da helâk eder. Nice şehler vardır ki bu üçünden birisi ona dokunduğunda helâk olup gitmiştir.” Bu sufî kelâmının çok mühim bir tesbîtidir: Peygamber efendimizin “ümmetimi bozar” dediği üç şey aynı zamanda câhiliye Arap’ın üç büyük putuna işaret eder. Lât, Uzzâ, Menât — Câhiliye’de Mekke müşriklerinin taptıkları üç büyük put idi. Necm sûresinde Allâh bunları zikredip yıkılmalarını ilân etmiştir. Bu putların manevî karşılıkları ise modern insânın hâlâ tapmaya devâm ettiği “makam”, “güç-para” ve “şehvet”tir. Efendi hazretleri bu tesbîti somutlaştırır: “O kimse şehvet olarak helâlinden başka bir yere gözünü döndürmeyecek. Tarîkattaki makâmını, mevkisini, dervîşliğini o tarafa yönlendirmeyecek. Manen kör olur o kimse. İkincisi, önce biz iğneyi kendimize batıralım. İkincisi ne? Makam. Seni bir yere serzakir yapmışlar, bir yere vazîfeli yapmışlar seni — güç sende. Sen o güçle insânlara zulmetme. Üçüncüsü ne? Para. Sen milletin parasına gözün olmasın. ‘Zekâtlarınızı bize getirin, sadakalarınızı bize getirin. Bu işler parasız olmaz.’ Bu da ne? Para. Allâh muhafaza eylesin.”

Hz. Peygamber’in Cevâbı: “Tanıdığınla İlişkini Devâm Ettir, Avâmı Terk Et”

Abdullâh b. Amr radıyallâhu anh Hz. Peygamber’e sorar: “Ey Allâh’ın Resûlü, o zaman ben nasıl davranayım?” Peygamber efendimiz şöyle cevap verir: “Tanıdığınla ilişkilerini devâm ettirir. Tanımadığından uzak durursun. Seçtiğin iyi kimseleri kabûl eder, kötü kimseleri ve avâmı terk edersin.” Bu cevap fitne çağındaki sufînin yol haritasının özüdür. Efendi hazretleri ayetin tefsîrini yapar: “Tanıdığın iyi kimselerle ilişkilerini devâm ettireceksin. Âyet-i Kerîme: ‘Sâlihlerle beraber olun. İyilerle beraber olun. Doğru insânlarla beraber olun.’ Yalan söylemeyen, yemin etmeyen, gıybet etmeyen, dedikodu etmeyen, gözü-kaşı böyle kadınlarda-kızlarda olmayan, şehvetine düşmeyen, paranın mevkinin peşine düşmeyen insânlarla beraber olun.” Tanıdığın iyi kimselerle ilişkilerini devâm ettirmenin pratik uygulaması şudur: “Onunla arkadaşlığına devâm et. Bakacaksın emin insân — sağlam, bir sıkıntı yok; onunla arkadaşlığına devâm et. Ya hatâsı? Hatâsını ona nasîhat et — amma devâm et, nasîhat et. Sen düzgündür, nasîhat et ona.” Tanımadığına karşı tavır ise çok dikkatlidir: “Tanımıyorsun dün bir, bugün iki. Sakin ol. Nereden adama borç para verdin hemen? Lan tanımıyorsun dün bir bugün iki — nereden borç para istiyorsun adamdan anında? Lan adamı nereye aldın götürdün evinde hemen eşinle-çoluğunla-çocuğunla tanıştırmışsın. Sakin ol. Bekle.” Bu sufînin sosyal ağ yönetimidir: Her karşılaştığını hemen “arkadaş” yapmak, ona borç vermek, onu evine götürmek — bunlar büyük hatâlardır. Efendi hazretleri buna tâli bir misal verir: Biri gelir, “Hocam filanca beni derslere getirdi, definecilik yapıyor, hazîne arıyor” der. “Biz defineci miyiz? Ne aman bu adamları aldın geldin buraya? Çıkın şuradan. Biz hazînemizi bulmuşuz — yürü git! Ne hazînesi?”

Hâtıra: İzmir Yolunda Süslü Cüppeli “Kutup” ve Benzinlikte Yatmak

Efendi hazretleri gençliğinden çok ilgi çekici bir hâtırayı anlatır. Abdullâh Görbüz Efendi ile bir şehre yolculuk ederken “birazcık da süslü cüppeli bir kardeşimiz vardı bizim — hesapta çok takvâ, böyle beğenmiyor bizi. Bir umredeydik. Şeyh Efendi sordu şimdi bana: ‘Mustafa Efendi, ne yapacaksınız evlâdım?’ ‘Efendim müsâade ederseniz biz tavâf edeceğiz’ dedim. Ramazân umresi, gençlik — biz o zaman Ramazân umresinde sabah da tavâf ediyoruz, sıcak basınca öğlen tavâf ediyoruz, ikindiye kadar. Dil-dudak patlayıp çatlıyor bizim susuzluktan. Oo harika böyle. Bizim elhamdülillâh Bursa’dan arkadaşlar da ‘öf’ diyen yok, ‘uf’ diyen yok. Biz hepimiz Leylâsını bulmuş Mecnûn gibiyiz — öyleyiz bana. Zehrâ, sabah namâzından sonra tavâfın tadı hele Ramazân’da! Karşıdan da o kardeşimiz geliyor böyle cüppesi süslü, takkesi sarı süslü, böyle bazen tam böyle âlim. Ona döndü: ‘Nereye gidiyorsunuz?’ Böyle belâgatlı konuşuyor bir de: ‘İşte muhterem efendim, zât-ı âlîniz müsâade buyurursa biraz istirhat edecektik’ dedi. Hani istirhat edecekler… O böyle edebiyat böyle çok güzel konuşurdu. Hadı baktın ha. ‘Sonra dinlenirsiniz siz’ dedi Şeyh Efendi. ‘Mustafa Efendi, tavâf edin’ dedi. Bir an öyle baktım — çıktı adam, bana tavâf oluyor şimdi.” Sonrasında Mustafa Efendi’nin o kutup-yani “süslü kardeş”i ilk sınavı: “Dedim ‘hadi yürü bakalım’, ‘nereye gidiyorsun sorma yavrum’ dedim. Sorma kardeşim. Bana nereye gidiyorsun diye sormayacaksın — sana ne dedi? ‘Tâbi ol’ dedi. Tâbi olan insân dedim nereye dedi sorar mı? Dervîşlik görmemiş adam o güne kadar.”

Benzinlik Yatağı ve “Sen Şok Sersin Ya”: Dervîşliğin İmtihânı

Efendi hazretleri hâtırayı devâm ettirir: “Şehrin dışına çıktık. Benim her gittiğim yerde en yakın bir benzinliğim var. Gittik benzinliğe — o zaman ne diyorsa biz oradan benzin alacağız. ‘Abi başka yerden benzin almıyor mu?’ ‘Yok almıyorum’ dedim ben. Gittik oturduk neyse. Oraya dedim: ‘Bak burası tuvaleti, şurası banyosu, şurası mescidi. Banyo ihtiyâcın varsa şurada — tuvaletin yan başında — banyo yapacaksın. Burada abdestini alacaksın. Burada namâz kılacaksın. Yatmaya da buraya geleceğin.’ ‘Nereye abi?’ ‘Arabaya’ dedim. ‘Abi arabada mı yatacağız?’ ‘He’ dedim. ‘Abi sen arabada mı yatıyorsun?’ ‘Evet’ dedim. ‘Abi burada yatılır mı ya?’ ‘İn aşağı’ dedim. ‘Nereye oğlum?’ ‘Arabadan in aşağı — nerede yatıyorsan yat, bana ne’ dedim. ‘Ya abi sen çok sersin ya’ dedi. ‘En yumuşak Şeyh Efendi’nin — misâfirsin diye seslenmiyorum sana; yoksa seni şimdiye yolda bırak’ dedim ben. ‘Bu kadar çok soru sorulur mu dervîşlikte?’ dedim ben. ‘Böyle soru sorulmaz.'” Şimdi adam durma noktasına geliyor: “‘Abi uyumayacak mısın?’ ‘Oğlum uyusana uyacaksan sen.’ ‘Abi sen nasıl bir hayâtın!’ ‘Ulan oğlum benim hayâtım, ne yapacaksın sen?’ ‘Abi canım çay istedi.’ Dedim: ‘Bak seni götüreceğim şehre, bırakacağım şimdi. Bir daha almayacağım seni.’ Bu sabahı etti tabi bu. Sabah oldu.” Ertesi gün Şeyh Efendi’nin karşılaması: “Sabah Şeyh Efendi kalktı, ‘Mustafa Efendi, oğlum kahvaltı yaptınız mı?’ ‘Yapmadık efendim.’ ‘Hadi gel kahvaltı yapalım.’ Ben hiçbir şey olmamış gibi gittim tabî. ‘Nasıl Mustafa Efendi, rahat ettiniz mi dün gece?’ ‘Çok rahatlık efendim.’ ‘İyi baktılar mı oğlum size?’ ‘Çok iyi baktılar efendim, hepsi de etrafımızda da elhamdülillâh efendim.’ Baba ben dayanamayacağım artık! ‘Ne oldu, neye dayanamayacaksın oğlum?’ ‘Baba vallâhi benzinlikte yattık ya!’ ‘Etrafımızda da hiç kimse yoktu’ dedi. ‘Mustafa Efendi oğlum, çok rahat ettik dedim. Çok rahatlık efendim.'”

“Bir Sürü Denen Vardı”: Peygamberlerin Etrafındaki Halaka

Efendi hazretleri Şeyh Efendi’ye nasıl cevap verdiğini anlatmaya devâm eder: “Ben çok rahatım. ‘Oğlum etrafımızda dönüldü’ dedi — ‘hepsi de döndü efendim etrafımızda. Bir sürü denen vardı’ dedim ben. ‘Nasıl yani’ dedi. ‘Basbayâ efendim’ dedim ben. ‘Ne oldu ki?’ ‘Efendim bütün pîr efendiler geldi dedim. Bütün sahâbeler geldi dedim. Bütün peygamberler geldi dedim. Hepsi de benim başıma üşüştüler dedim ben. ‘Sen nasıl bir hayât yaşıyorsun böyle?’ dediler bana dedim. Ondan sonra ben de dedim: Bu hayâtımdan memnunum, dedim dedim. Onlar etrafımda durdular dedim, hep dedim. Sabaha kadar. Dediler ki: ‘Bir de sana nöbetçi bırakıyoruz.’ Ben istemiyorum dedim, dedim. Ben — onlar bir de nöbetçi bıraktılar dedim, bir de hizmetçi bıraktılar dedim. Ben dedim: Sağımdan soluma dönüyorum, hizmetçiler dedim etrafımda dönüyorlar boyuna dedim. Ben onları kastettim dedim: ‘Etrafımızda dönüyorlar’ diye.'” Şeyh Efendi şüphelenip diğer “süslü cüppeli” dervîşe dönüyor: “Ona döndü: ‘Sen ne anladın dedi ona?’ ‘Ben ne bileyim efendim şimdi’ dedi. ‘Ben ne bileyim.’ ‘Öyle yolculuk kolay değil oğlum’ dedi. ‘Sen buradan dön hadi evine, sen dinlen evinde. Sıcak yatağını terk etme. Bir daha da boyundan büyük işlere kalkışma. İyi mi?’ ‘Emredersiniz efendim’ dedi. Hemen oradan birisine dedi: ‘Kahvaltıdan sonra bunu garaja bırakın.’ Bana sardım. Herkes kaldı böyle. Baktım ‘daha kahvaltı yapacağım diye mi uğraşıyorsun’ dedim ona. Ulan boğazına dizilir insânın öyle bir şey olunca. Neyse, aldılar götürdüler.” Efendi hazretleri bu menkıbeden çıkan dersi özetler: “Avâm ile ne yapacakmışsın? Terk edeceksin. Avâmı terk etmek. Avâmın yanında gezdirmeyeceksin. Avâm ile yol yürümeyeceksin — sözünü bilmiyor, ikide bir de konuşuyor, dangolozluk ediyor: ‘Bu ne? Bu ne? Burası neresi?’ Otur, otur deyene konuşma.”

Avâm: Sözünü-Yerini-Zamanını Bilmeyen

Efendi hazretleri “avâm” kavramının pratik örneklerini sıralar: “Bu kimse nin çavuşun. Edep et. Konuşma. Ona çavuşluk vermiş birisi. Terbiyeni takın ya, edepli ol. O seninle latîfe eder — sen latîfesine cevap ver. Ho-ho-ho-ho. Sen ne gülüyorsun ya? O güler, sen gülemezsin. O yer, sen yemezsin. O konuşursa konuşamazsın. O sana laf atar, sen ona laf atamazsın. Senin başında birisi var — edepli ol. Avâm olma. Sus da seni bir şey zannetsinler. Gevezelik etme de seni bir şey zannetsinler.” Efendi hazretleri bu pratik dersleri dergâh terbiyesine bağlar: “Adamın veya bir kimsenin ne çavuşuna karşı edebi var, ne serzâkirine karşı, ne nakıbine, ne nikâbâşına, ne de şeyhine. Ne dervîş — yok kardeşim öyle bir şey ya. Ha avâm. Yanında taşıma. Götürme. Su bile isteme ondan. ‘O su getirecekse, ben alırım kardeşim suyu.’ ‘Ya hayır kardeşim, ben alırım.’ Neden? Sen avâmsın. Yarın bana bir bardak su getirdim dersin. Sen avâmsın. Yedirdiğin ekmekler zencî zikrim olsun dersin. Avâmsın. Yemeğini de yeme onu. Avâm. Suyunu da içme. Avâm. Çayını da içme onu. Neden? Yarın öbür gün onun karşılığını yıp bir gün onun karşılığını ister seninle. Bekler seninle. ‘Ben buna bir çay içirmiştim ya — bir çay içirmedim bak’ der. Avâm.” Efendi hazretleri bu tespiti genel bir kâideye bağlar: “Avâm ile düşüp kalkma. Ya terbiye edecek o kimse kendisini. Bakacaksın — terbiye ediyor. Dün beş konuştu, bugün üç konuştu. Dün beş söyledi, bugün üç söyledi. Avâm — terbiye ediyor. Nerede? Millet neredeyse ‘benim kimle konuşacağıma karışıyor’. Edepsizliğe bak! Sana ne ya? Sana ne? Avâm. Susuyoruz. Zannediyorlar ki ‘aa işte doğru yaptık’. Avâmsın — o yüzden muhatap almıyorum. Avâmsın — o yüzden kâle almıyorum. Çocuk hükmünde görüyorum.” Ayet-i Kerîme’nin — “Câhillerden yüz çevir” (A’râf 199) — tefsîri budur.

Dergâh Adâbı: “Tekkenin Adını Kirletme, Tekkenin Adını Kullanarak İsteme”

Efendi hazretleri avâm terbiyesini dervîş ile hizmet ilişkisine taşır: “Burada birisine vazîfe vermiş — milletle lâflaşıyor. ‘Sen hizmet etmekle mükellefsin. Ne lâflaşıyorsun milletle? Sen hizmet edeceksin. Lâflaşmak sana âit değil. Milleti terbiye etmek sana âit değil. Sen hizmet et kardeşim. Dervîşlik hizmet etmektir. Lâflaşma.’ Tartışma kimseyle. Atışma. Sen hizmetini yap. Atıştan hizmet et. Hizmetini yap. Atıştın — avâmsın. Çıkar elbiseyi. Atışma kimseyle. Atıştın atışma kardeşim. Çıkar elbiseni. Senden semâzen olmaz.” Efendi hazretleri dergâh sâhiplerine ve çavuşlarına ayrı bir öğüt verir: “Biz Karabaş-i Velî Tekkesi’ndeyiz. Bu tekke size bir şey istetmiyor. Sen ne aman istiyorsun? Tekkenin adını kirletme. Tekkenin adını kullanarak ticâret yapmaya kalkma. Tekkenin adını kullanarak kız isteme. Tekkenin adını kullanarak dâmât arama, kocayı arama. Tekkenin adını kullanarak hevâ-hevesine uygun şeyler yapma. Yapma.” Bu çok mühim bir uyarıdır: Tekke ismi bir mü’min için büyük bir emânettir ve onu hevâ-heves peşinde koşmak için kullanmak, emânete hıyânettir. Modern dönemde bâzı “dervîşler” tekke ismini kullanarak iş kurmaya, insânları kandırmaya, kız beğenmeye, damat aramaya kalkışırlar. Efendi hazretleri bunun şiddetli bir yasak olduğunu belirtir. “Dost ol. Avâm olma. İşte hadîs-i şerîf: Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem diyor ki: ‘Kötü kimseleri ve avâmı terk et.'” A’râf sûresindeki 199. âyet-i kerîmenin — “‘Huzi’l-afve ve’mur bi’l-‘urfi ve a’rıd ‘ani’l-câhilîn'” (Sen affetme yolunu tut, iyiliği emret, câhillerden yüz çevir) — en güzel tefsîridir. Câhillerden yüz çevirmek — avâm’ı terk etmektir. Avâmı “muhatap almamak”, onunla uzaktan bir saygıyla ayrılmaktır. “Allâh bizi câhillerden yüz çevirenlerden eylesin” diyerek Efendi hazretleri bu bölümü tamamlar.

Haram-Helâl Sınırı: “Dilin ve Gözün de Kendi Elinden Oynamıyor”

Efendi hazretleri dergâh mensubunun haram-helâl sınırını da çok titizlikle ayarlar: “Haram ya. Haram, haram. Senin kolun kendi elinden böyle oynuyor — hayır. Dilin nasıl harama gidiyor? Haram. Haram. Kolun nasıl kendi elinden oynamıyorsa dilin de kendi elinden oynamıyor. Haram konuşma. Kolun nasıl kendi elinden oynamıyorsa, gözün de kendi elinden oynamıyor. Bak-bak-bak. Ne işin var senin ya milletin bacağından, baldırından, göğsünden? Ne işin var, kadınsın sen, milletin donundan-pantalonundan? Bakma harama. Bakma. Konuşma. Ne işin var elin adamıyla senin? Konuşma. Ne işin var senin elin karısıyla-kızıyla? Konuşma.” Sosyal medya çağında bu uyarı çok daha keskin bir anlam kazanır: “Sana böyle bir yetki mi verildi? ‘Dergâh kardeşiyim’ — yasak diyor kardeşim. Konuşma! Konuşmak isteyene söyle: ‘Şeyhimiz yasak etti.’ Kalbini cıvıtma. İçini çürütme. Konuşma dediyse konuşma. Laf dağıtma. Sana ne var? Sana ne? Dergâh büyüyecekmiş — büyümesin sana ne? Sana gelip de kelle mi saydırıyorlar? Sana ne? ‘Konuşma. Bana yazabilirsiniz — sen kimsin? Bana danışabilirsiniz — sen kimsin? Sen kimsin ya? Konuşma!'” Efendi hazretleri dervîş kardeşe istikâmet verir: “Yasak demiş — yasak. Size ulaşamamışlar — ulaşsın ya işine. Yayan çıksın gelsin, ulaşsın işine. Dervîş de ulaşsın — ulaşacak bir yol bulsun. Ağlasın, yalvarsın, yakarsın. Gece yürüsün rüyâsında Hz. Peygamber Efendimiz’i görsün. Yayan yürüsün ulaşsın. Telefonla ulaşamamış — ulaşamadıysa çıksın yayan gelsin ulaşsın. Sana ne ya? PTT Genel Müdürüyüm ben, her telefon açana telefonla görüşeceğim? Sana ne? Yasak kardeşim haram. Yapma. Allâh’ın hududuna dikkat et. Allâh’ın hukukuna dikkat et. Haram ile iştigâl etme. Farzları yerine getir. Haramlardan uzak dur.”

Farz ve Haram: “Dervîş Namâzsız Dervîş Mi Olur?”

Efendi hazretleri bu uyarının hemen ardından mühim bir konuya geçer: “Farzları yerine getir ya. Nerede olursan ol, hangi hâlde olursan ol, namâzını kıl, orucunu tut. Farzı yerine getir. Dervîş namâzsız dervîş mi olur? Ne dervîşi? Namâz yok, abdest yok, oruç yok, yok da yok, ders yok, zikir yok — dervîş böyle dervîş mi olur ya?” Sonra çok mühim bir düzeltme yapar: “Biz kendimize dervîş demiyoruz. Adam ‘dervîşim’ diyor, kadın ‘dervîşim’ diyor — ya nereden dervîş oldun sen ya? Bir kimseye ne zaman dervîşlik icâzeti verildi, o dervîştir. Geri kalan hepsi de tâliptir. Hepimiz tâlibiz. Nereden dervîş oldun? İki rüyâ görmek ile dervîş olunsaydı dervîşten geçilmezdi ortalık. Yapma. Hududullâh’a dikkat et.” Bu çok mühim bir tasavvuf terminolojisi meselesidir. Sufî literatürde “dervîş” olmak için mürşîd tarafından açıkça bir “icâzet” verilmiş olması gerekir — bu bir hayat boyu süren dervîşlik derecesine ulaşmak demektir. Amma modern dönemde herkes kendi kendine “dervîşim” deyivermektedir; bu edebsizlik ve ruhbâneti tanımamaktır. Efendi hazretleri bu noktada çok titizdir: Kendisinin dahî “ben şeyhim, ben mürşîdim, ben dervîşim” demesini kabul etmez, herkesin “tâlip” makâmında olduğunu hatırlatır. Çünkü gerçek dervîşlik Allâh’ın kabûlüne bağlıdır ve bu ancak mürşîdin icâzetiyle — hatta o bile teminat vermez — başlayan bir uzun yolculuktur. “Tâlibim” demek tevâzunun, “dervîşim” demek ise büyüklenmenin alâmeti olabilir. Modern dönemde “ben dervîşim, ben tasavvuf ehliyim” diyen çoğu kimse aslında bu icâzetten yoksundur. Tevâzu şu formüldedir: “Tâlibim — Allâh beni kabûl ederse dervîş yapar; kabûl etmezse ben bir tâlibim.”

Tanımadığından Uzak Dur, Tanıdığına Arkadaşlığı Sürdür

Efendi hazretleri yine hadîsin cevâbına döner: “Tanıdığın kimseyle — tanıyorsun iyi insân, tanıyorsun düzgün insân, tanıyorsun elinden-dilinden Müslümânlar emin olurlar ondan — tanıyorsun. Tanımak budur. Ne yapacaksın? Yolculuk yapacaksın. Ne yapacaksın? Bir kapta yemek yiyeceksin. Ne yapacaksın? Alışveriş edeceksin. Ne yapacaksın? Bir dergâhta yol alacaksın, bir toplulukta beraber bulunacaksın. Göreceksin onu. Tanıdığın kimse budur. Emin olacaksın ondan. Onunla arkadaşlığına devâm et. Sağlam, bir sıkıntı yok — onunla arkadaşlığına devâm et.” Amma Efendi hazretleri kendi tecrübesini aktarır: “Bir bakıyorum ben, adam yada adam, adam yada adam — yirmi gün, bir ay, üç ay, beş ay birisinden samimi. Haydı itüyasın bırakmış onu, dolaşıyor kuyruk kaldıran kuşu gibi. Daldan dala. Oğlum otur oturduğun yere. Kimsenin mahallende ders yaptırıyor. İkiısı kimse — devâm et onunla beraber. Ha bir arkadaşın var — oh harika. Kaç yıl? Bir yıl, iki yıl, üç yıl, beş yıl — harika. Devâm et. Devâm et. Ya hatâsı? Hatâsına nasîhat et — amma devâm et, nasîhat et. Sen düzgündür, nasîhat et ona. Tanıdığın kimselerle ilişkilerini devâm ettir.” Tanımadığına karşı tavır: “Tanımadığından uzak dur. Ya tanımıyorsun dün bir, bugün iki. Sakin ol. Nereden adama borç para verdin hemen? Lan tanımıyorsun dün bir bugün iki — nereden borç para istiyorsun adamdan anında? Dün bir, bugün iki. Lan adamı nereye aldın götürdün evinde hemen eşinden çoluğun-çocuğunla tanıştırmışsın! Sakin ol. Bekle. Bunu tanıyor musun sen?” Bir somut misal: “Adam bir-iki derse gelmiş, iki tane antikacı alıp gelmiş bana. Antikacı mıdır, defineci midir? ‘Vay define varmış da bilmem neymiş de…’ Ben bakıyorum, o anlamıyor beni. ‘Senin dersin yok herhâlde’ dedim. ‘Yok’ dedi, ‘ben birkaç sefer derse geldim de’ dedi. ‘Oğlum dedim — biz defineci miyiz? Ne aman bu adamları aldın geldin buraya? Çıkın şuradan’ dedim.”

Müslümân’ın Beş Haklığı: İbn Mâce Hadîs-i Şerîfi

Sohbetin sonuna doğru bir dinleyicinin sorusuna cevap verilir: “Müslümân’ın Müslümân üzerine beş hakkı vardır (İbn Mâce): Selâmı almak, hastalanınca ziyârete gitmek, cenâzesine gitmek, dâvetine icâbet etmek, aksırıp ‘elhamdülillâh’ dedinde ‘Yerhemükellâh’ demek. Bu beş hak yerine getirilmediği takdirde karşı taraf hakkını helâl etmeyebilir mi?” Efendi hazretleri her bir hakkı tek tek açıklar: Birincisi — Selâmı almak. “Bir kimse size selâm verdiyse, selâmı almak vâcibdir. Bunu yapmakla mükellefsiniz. Almadı karşıdaki — o kimse selâmı havada bırakmayacak ve ‘aleykümesselâm’ diyecek; kendisi alacak.” İkincisi — Hasta ziyâreti. “Bir kardeşiniz hastalanmış — onu ziyârete gideceksiniz. Ziyârete gidip de saatlerce oturmayacaksınız. Kardeşim Allâh şifâ versin — duâ edeceksiniz. Sünnet budur. Başında bir Fâtiha oku, ‘Cenâb-ı Hak sana hayırlı şifâlar versin’, ‘selâmün aleyküm’ de yürü. Bir şeye ihtiyâcı varsa hediye, ihtiyâcı gör. Varsa durumun, 50 lira, 100 lira, 5 lira koy yastığın altına. Bir yardımcı ol.” Ayrıca erkek için daha fazla: “Başında kalınıyor — müsâidsen ‘ben iki gün sonra 5 saat müsâidim; ben geleyim hastanın başında 5 saat kalayım’. Ve arkadaşlar nöbetleşe kalsınlar. Bunu yaptı arkadaşlar — çok hoşuma gitti. Bayanlardan da erkeklerden de hasta olan kardeşlerin başında nöbetleşe kaldılar. Onlarla ilgilendirirler. Hamdolsun.” Üçüncüsü — Cenâze. “Bir kardeşin vefât etmiş — birinci derecede dervîş vefât etmiş, mümkünse cenâzesine git. İkinci derecede dervîşin annesi-babası-akrabası. Mümkünse git cenâzesine. Ayırma. Zengindi, fakirdi — mümkünse, müsâitse git cenâzesine. Müsâit değilsen telefon aç: ‘Kardeşim başınız sağ olsun, gelemedim, kusura bakma’ — eyvallâh.” Dördüncüsü — Dâvet. “Birisi dâvet etmiş — kardeşlerden birisi. Mümkünse icâbet et. Gidebiliyorsan git. Beş dakikalığına, on dakikalığına, düğün yirmi dakikalığına git. Veya bir cemiyeti var, git.” Beşincisi — Aksıran. “Aksırınca o kimse elhamdülillâh derse, sen de ona ‘Yerhemükellâh’ de.” Bu beş haklık “kardeşlik hukuku”dur. Hakların yerine getirilmemesi karşı tarafın hakkını helâl etmemesine sebep olabilir amma nihâî söz Allâh’ındır.

Âmelî Dersler: Bu Sohbetin Kul İçin Pratik Hükümleri

Söz verdinse yerine getir — Hz. Ömer dönemindeki sahâbenin “insânlık öldü demesinler” diye canını teslim etmeye gelmesi, sözün en yüksek değerinin ifadesidir.
Dünyâda size bahşedilen her şey emânettir: Makam, mevki, meslek, dergâhtaki vazîfe, eşlik, babalık, hocalık, şeyhlik — hepsi emânettir ve bir gün geri alınacaktır.
Emânet şuuruyla yaşayan mü’min hiçbir vazîfeyi “benim” zannetmez; emânete hıyânet etmekten sakınır, emâneti sâhibine iade etmeye hazırdır.
Değersiz insân sözünde durmayan, emânete hıyânet eden, dedikodu eden, gıybet eden, fitneci, hasis, boş sözlerle dolu ve dünyâ ile iştigâl eden kimsedir.
“Ümmetimi üç şey bozar: Makam, şehvet, para” hadîs-i şerîfi Kur’ân’daki üç puta işaret eder — Menât (para), Uzzâ (güç-makam) ve Lât (şehvet); bunlara düşen helâk olur.
Sufî — “makamsız, mevkisiz, paraya-makâma-şehvete düşmeyen” insândır; seyyid-süllûkunun bir aşamasında bu üç putu içinde kırmış olmalıdır.
Hz. Peygamber’in hadîsine göre fitne çağında mü’min tanıdığı iyi kimselerle ilişkilerini devâm ettirir, tanımadığından uzak durur, avâmı terk eder.
Tanıdığın kimseyi “emin olduğun”, “elinden-dilinden Müslümânlar emin olan” bir kimse olarak tarîf et; onunla sohbet, yemek, arkadaşlık, yolculuk sür.
Tanımadığın kimseyle hemen borç alış-verişi yapma, evine götürme, ailene tanıştırma; “sakin ol, bekle” kâidesi esas olmalıdır.
Avâm sözünü-yerini-zamanını bilmeyen kimsedir; onunla yol yürüme, onunla arkadaşlık etme, onu yanında taşıma, onun ekmeğini yeme, suyunu içme.
Dergâhtaki çavuşa, serzâkire, nakıbe, nikâbâşına, şeyhe karşı edepli ol — latîfesine cevap verme, gevezelik yapma, “sus da seni bir şey zannetsinler” kâidesini uygula.
Tekkenin adını kullanarak ticâret yapma, kız arama, damat arama, heveslerine basamak yapma; tekkenin adı emânettir, kirletilmez.
Dervîş olduğunu iddiâ etme; sen sâdece tâlipsin. Dervîşlik icâzete bağlıdır ve herkese verilmez — “ben tâlibim, Allâh beni kabul ederse dervîş yapar” kâidesi esastır.
Sosyal medyada karşı cinsle yazışma yasaktır — “yasak kardeşim haram” ölçüsünü ayakta tut; dergâhı bahâne etme.
Allâh’ın hududuna ve hukukuna dikkat et: Kolun kendiliğinden oynamıyorsa dilin ve gözün de kendiliğinden oynamasın, harama gitmesin.
Farzları yerine getir — nerede olursan ol, hangi hâlde olursan ol, namâz-abdest-oruç-zikir; “dervîş namâzsız dervîş mi olur?” kâidesi esastır.
Müslümân Müslümân üzerine beş haklıdır (İbn Mâce): Selâmı almak, hasta ziyâreti, cenâzesine gitmek, dâvetine icâbet etmek, aksırana “Yerhemükellâh” demek.
Hasta ziyâretinde uzun durma — kısaca duâ et, Fâtiha oku, ihtiyâcı gör, “selâmün aleyküm” de yürü; erkekler için nöbetleşe başında kalmak fazîlettir.
Dâvete icâbet etmek kardeşlik hukukunun gereğidir — beş dakika için de olsa git; müsâit değilsen telefon aç, “başım sağ olsun, gelemedim, helâl et”.
A’râf 199 — “Sen affetme yolunu tut, iyiliği emret, câhillerden yüz çevir” — fitne çağındaki mü’minin Kur’ân’daki pusulasıdır.

Referanslar ve Kaynaklar

Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): Abdullâh b. Amr’a sorduğu fitne hadîsi — “Sözleri ve emanetleri birbirine karışmış hâle gelen işe yaramaz değersiz insânların arasında bulunduğun zaman sen nasıl hareket edeceksin?”
Hz. Ömer (radıyallâhu anh): Kefîl olan sahâbenin “insânlık öldü demesinler” diye canını teslim etmeye gelmesi hâdisesi; sözün mü’min hayâtındaki en yüksek değeri.
Kur’ân-ı Kerîm: Necm sûresi — Lât, Uzzâ, Menât putlarının zikredilmesi; A’râf 199 — “Sen affetme yolunu tut, iyiliği emret, câhillerden yüz çevir”.
“Ümmetimi Üç Şey Bozar” Hadîsi: Hz. Peygamber’in ümmet-i Muhammed’i bozan üç şeyi sıraladığı hadîs-i şerîf — makam, şehvet, para.
Abdullâh Görbüz Efendi: Nevşehirli Kubba Hasanoğlu şeyh, Efendi hazretlerinin mürşîdi; “öyle yolculuk kolay değil oğlum” nasîhati.
Sufî Terminolojisi: Dervîş-tâlib ayırımı, şeyh icâzeti, çavuş-nakib-serzâkir-nikâbâşı-mürşîd hiyerarşisi, avâm-havâs ayrımı.
Karabaş-i Velî Tekkesi: Mustafa Efendi hazretlerinin 450 yıllık tekkesinin mirâsı, “gazi tekke” geleneği, tekkenin adının kirletilmemesi kâidesi.
İbn Mâce Hadîs-i Şerîfi: “Müslümân Müslümân üzerine beş hakkı vardır: Selâmı almak, hasta ziyâreti, cenâzesine gitmek, dâvetine icâbet etmek, aksırana ‘Yerhemükellâh’ demek”.
Ahde Vefâ Âyetleri: Kur’ân-ı Kerîm’de Allâh’a, Peygamber’e, mü’minlere verilen sözün tutulması emri; İsrâ 34, Mü’minûn 8, Me’âric 32 gibi âyetler.
Emânet Fıkhı: Emânete hıyânet yasağı, makam-mevkinin emânet olması, Hz. Peygamber’in Hz. Ali’ye Mekke’yi terk ederken emânetleri sâhiplerine iade etmesi emri.
Avâm Terbiyesi: Sufîlikte “câhili terk et” emri, mürşîdin avâm üzerindeki hâkimiyeti, dervîşin susma sanatı, “adab” kavramı.
Fitne Hadîsleri: “Kötülüğü elinle-dilinle-kalbinle önle” hadîsi, “fitne zamanında ibâdet hicret gibidir” hadîsi, “fitne çağında oturan ayakta durandan hayırlıdır”.
Câhiliye Putları: Lât, Uzzâ, Menât — Mekke müşriklerinin üç büyük putu; Necm sûresinde zikredilmeleri ve kırılmaları.
Dervîşlik İcâzeti: Tasavvuf silsile-i meşâyihinde dervîşlik icâzeti verilmesi usûlü; icâzetsiz “dervîş” olduğunu iddiâ etmenin sakıncası.
Kardeşlik Hukuku: Müslümânlar arası beş temel haklılığın Kur’ân ve Sünnet kaynakları, “mü’min mü’minin kardeşidir” âyetinin pratik tatbiki.

Sohbetin Özeti

Mustafa Özbağ Efendi bu yirmibirinci sohbette Hz. Peygamber’in Abdullâh b. Amr radıyallâhu anh’a sorduğu fitne hadîs-i şerîfini tefsîr eder: “Sözleri ve emanetleri birbirine karışmış değersiz insânların arasında bulunduğun zaman sen nasıl hareket edeceksin?” Bu soru çağdaş mü’minin yol haritasının özüdür. Efendi hazretleri önce “söz” kavramından başlar — sözünde durmayan insân değersizdir; Hz. Ömer döneminden sahâbenin “insânlık öldü demesinler” diye canını teslim etmeye gelme hâdisesi sözün en yüksek değerinin örneğidir. Sonra “emânet” kavramına geçer — dünyâda size bahşedilen her şey emânettir: Makam, mevki, meslek, dergâhtaki vazîfe, eşlik, babalık, hocalık, şeyhlik. Efendi hazretleri bu emânet şuurunu aile ilişkilerine taşır: “Eşin ‘üç saat yok’ deyince ‘ne yapar’ diye endişe duymuyorsa, emânet şuurunu kaybetmişsindir.” “Değersiz insân” profilini somut örneklerle sıralar: Malıyla-arabasıyla-işiyle övünenler, umrede Beytullâh’ı görmeyip oteli anlatanlar, kaşlarını nerede aldırdığını konuşanlar. Sonra Hz. Peygamber’in “Ümmetimi üç şey bozar” hadîsini Kur’ân’daki üç putla birleştirir: Lât (şehvet), Uzzâ (güç-makam), Menât (para). Sohbetin ortasında Efendi hazretleri gençlik hâtırasını anlatır: Abdullâh Görbüz Efendi ile bir yolculukta bir “süslü cüppeli kutup dervîş”in kendilerine tâbî olmasının imtihânı, Efendi hazretlerinin onu benzinlikte yatırıp arabaya kahvaltıda “bir sürü denen” getirdiğini söylemesi, Şeyh Efendi’nin “öyle yolculuk kolay değil oğlum” diyerek o dervîşi evine geri göndermesi. Bu menkıbeden çıkan ders: “Avâm ile yol yürüme, onun yanında bulunma, onun ekmeğini yeme.” Sonra Hz. Peygamber’in cevâbı: “Tanıdığınla ilişkilerini devâm ettirir, tanımadığından uzak durursun. Seçtiğin iyi kimseleri kabûl eder, kötü kimseleri ve avâmı terk edersin.” Efendi hazretleri sufî tekke âdâbını, dergâhtaki hiyerarşiyi ve “tekkenin adını kirletmeme” uyarısını ayrıntılı açıklar. Sosyal medyada karşı cinsle yazışma yasağı tekrar vurgulanır. “Dervîşim” iddiâsının yanlışlığı belirtilir — herkes sâdece “tâlib”tir; dervîşlik mürşîdin icâzetiyledir. Farzları yerine getirmek ve haramdan uzak durmak ibâdet hayâtının esâsıdır. Sohbet Müslümân’ın Müslümân üzerindeki beş hakkı — selâmı almak, hasta ziyâreti, cenâze, dâvete icâbet, aksırana “Yerhemükellâh” — İbn Mâce hadîsi ile tamâmlanır. A’râf 199. âyet “Câhillerden yüz çevir” sohbetin son dersidir. Haklarınızı helâl edin, geceniz hayır olsun inşâallâh.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — 21. Karabaş-i Velî Tekkesi 2017 Sohbeti | Kategori: 2017 Karabaş-i Velî Tekkesi

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi