Mustafa Özbağ Efendi, 1 Ocak 2011 tarihli bu Karabaş-ı Velî Tekkesi sohbetinde namazın zâhirî ve bâtınî boyutlarını, Fâtiha-i Şerîfe’nin âyet âyet tefsîrini ve her gecenin insanın din günü olduğunu anlatmaktadır. Hızır aleyhisselâm ile çoban hikâyesi üzerinden namazın hakîkatine, namazın kötülükten alıkoyması gerektiğine, seher vaktinde tövbenin önemine ve fitne zamanında Müslümanın tavrına dâir derin tefekkürler sunmaktadır.
Namazın: Namaz: Zâhir ve Bâtın — Hızır (a.s.) ve Çoban
Hızır aleyhisselâm yolda giderken bir çoban görür — tepeden yuvarlanarak namaz kılmaktadır. “Namaz böyle kılınmaz” der ve abdesti, kıbleyi, kıyâmı, rükûyu, secdeyi, ta’dîl-i erkânı öğretir. Çoban “iyi belledim” der. Hızır yürür. Çoban tekbîr alır ama “ben nasıl kılacaktım” diye karıştırır, Dicle Nehri’nin üzerinden koşarak Hızır’ın peşinden gelir. Hızır çobanın suyun üstünde yürüdüğünü görünce: “Dön geri, bildiğin gibi kıl” der.
Namazın ta’dîl-i erkânı vâciptir — buna bir sözümüz yok. Ama sen namazdayken gerçekten namazdaysan, rekat mı sayacaksın, ellerini nereye kaldırdığını mı düşüneceksin? Namaz mü’minin mirâcıdır, dînin direğidir. Sûreten namaz kılıyorsan farzına vâcibine dikkat et; ama gönülden namazdaysan — seni hiçbir şekil tutamaz.
Namaz Kötülükten Alıkoyar
Cenâb-ı Hak buyurur: “Namaz insanları kötülükten alıkoyar.” (Ankebût, 29/45). Ama bakıyorsun: Namaz kılıyor dedikodu ediyor, namaz kılıyor gıybet ediyor, namaz kılıyor ailesine zulmediyor, namaz kılıyor alışverişinde zulüm var. Bu nasıl namazdır?
O zaman o evde, o bedende namaz yok demektir. Zâhiren bakarsın camide herkes namaz kılıyor — ama namaz kılarken gönlünde ne varsa namazı ona kılıyorsun. Hangi kadın kıblen? Hangi para kıblen? Hangi makam kıblen? Gönlüne bak, kıbleni bul; içine bak, içini dinle.
Fâtiha-i Şerîfe’nin Tefsîri
Elhamdülillâhi Rabbi’l-Âlemîn
Allah âlemlerin Rabbidir — sadece Müslümanların, sadece insanların, sadece dünyânın değil. Dağların, taşların, göklerin, dünyanın, âhiretin Rabbi. Senin bedeninin de, rûhunun da, sakalının da, toprağının da Rabbidir. Allah’ın karışmadığı, kudret ve kuvvetinin olmadığı kâinatta hiçbir varlık yoktur.
Hamd Allah’a edilir, insanlara teşekkür edilir. Üzerinde kıyâfet var — hamd et. Nefes alıyorsun — hamd et. Namaz kılıyorsun — hamd et. Allah demek nimettir, zikretmek nimettir, sohbete gitmek nimettir. Cenâb-ı Hak buyurur: “Hamd edenlere nîmetlerimi artırırım.”
Er-Rahmâni’r-Rahîm, Mâliki Yevmi’d-Dîn
O dîn gününün de sâhibidir. Sadece âlemlerin Rabbi değil — seni hesâba kitâba çekecek olan da O’dur. Her gecen senin dîn günün; uyku yarı ölümdür. Her gün kabre giriyorsun, her gün Allah senin rûhunu hesâba çekiyor.
İyyâke Na’büdü ve İyyâke Nesta’în
Ancak sana ibâdet ederiz, ancak senden yardım dileriz. Namazımız sana, orucumuz sana, zikrimiz sana, nefesimiz sana. Senden başka ilâh tanımadık, senden başka Rab tanımadık. Ne yaptıysak sana olan aşkımızdan yaptık. Tankımız yok, tüfeğimiz yok, paramız yok — Sen varsın.
İhdinâ’s-Sırâta’l-Müstakîm
Bizim gücümüz yok, kudretimiz yok, aklımız yok. Kendimize kalırsak yanılırız, yeniliriz. Sen bizi sırât-ı müstakîmde eyle, doğrulukla berâber eyle. Bizi düşüncenin sapkınlığında eyleme, bizi eylemin sapkınlığında eyleme. Kur’ân ve sünnet yolunda, peygamberlerin yolunda eyle.
Her Gece Senin Dîn Günün
Uyku yarı ölümdür. Kim abdestle yatarsa ve ölürse şehîd hükmündedir. Her gece cennet ve cehennem senin için kuruluyor. Sen leş gibi uyurken rûhunun azâbından haberin yok; öbürü peygamberlerle görüşüyor, velîlerle sohbet ediyor.
Hadîs-i kudsîde buyurulur: Kıyâmet günü Allah kula günahlarını tek tek fısıldar. Kul ağlamaya başlar. Allah: “Affettim bunları.” Kul sevinir. Allah: “Hepsini sevâba çevirdim.” Kul: “Keşke daha fazla günah işleseydim” der. Bu dîn gününü bu gece yaşa. Bu gece kalk, Allah’a tövbe et. İşâreti şu olsun: Bir velîyle beraber gezdiğini, bir peygamberle yoldaşlık yaptığını rüyânda gör.
Seher Vakti: Allah’ın Tecellîsi
Hazret-i Resûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem Hazretleri buyurur: “Allah her gece seher vaktinde dünya semâsına tecellî eder ve buyurur: Yok mu derdine derman isteyen — derman vereyim. Yok mu hastalığına şifâ isteyen — şifâ vereyim. Yok mu rızkı dar olan — rızkını genişleteyim. Yok mu dua eden — duâsına icâbet edeyim.”
Futbol maçı için erken kalkıyorsun, mağazada indirim var diye saat üçte kapının önündesin — ama Allah seni her sabah çağırıyor, sen kalkamıyorsun. Bir sabah da kalk, rûhunu azaptan kurtar, bir gece de televizyonu kapat, “Yâ Rabbî” de.
Fitne ve Mücâdele
Fitne, Kur’ân ve sünnetin dışındaki düşünce, hayat tarzı ve amellerdir. “Fitne zuhur edince evinizden çıkmayın” hadîsini duyan birisi evden çıkmamayı tercih edebilir — bu onun hakkıdır. Ama “fitne yarı yüzünden kalkıncaya kadar savaşmakla emrolundum” hadîsi de vardır. Her iki yol da meşrûdur; kendi îmân anlayışına göre birini seçersin.
Bediüzzaman Saîd Nursî Hazretleri ömrünü cezâevlerinde ve sürgünlerde geçirdi — şimdi “Nurcuyum” demek kolay. Ehli tarîkat “huucu” diye horlandı, kitap bulundurmak bile suçtu. Rahatını bozmak istemiyorsan evinde yat; ama gerçek mücâdele edenler dışarıda basılacak, horlanacak, itilecek.
Soru ve Cevaplar
Namazı İfsâd Eden Şeyler
Ömer Nasûhî Bilmen’in veya Fikri Yavuz’un ilmihâl kitaplarından, dört ciltlik el-Hidâye’den bulunabilir. Kasten kıbleden dönmek, namazın farzlarından birini terk etmek gibi zâhirî sebeplerdir.
Diş Dolgusu ve Kaplama
Dişleri doldurmak, kaplatmak, taktırmak ağız sağlığıyla ilgilidir — Hanefî, Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî hepsinde câizdir. İmâm Yûsuf ve İmâm Muhammed fetvâ vermiştir.
Güzel Kokulanmak
Peygamber sallallâhü aleyhi ve sellem Hazretleri buyurur: “Dünyanızdan bana üç şey sevdirildi: Gözümün nuru namaz, güzel kadın ve güzel koku.” Kadınlar evde kocalarına karşı kokulanmalı; erkekler de evde hanımlarına karşı kokulanmalıdır — dışarı çıkarken değil.
Sabah Namazına Kalkmak
Kim sabah namazına kalkarsa zinde olur, mutlu olur, o günü hayırla geçer. Kim La ilâhe illallah diyerek yatarsa ve ölürse şehîd hükmündedir. Kim abdestle yatarsa ve ölürse şehîd hükmündedir.
Kaynakça
Âyet-i Kerîmeler
- Fâtiha Sûresi, 1/1-7 — Sûrenin tamamının tefsîri
- Ankebût Sûresi, 29/45 — “Namaz insanları kötülükten alıkoyar.”
- Bakara Sûresi, 2/152 — “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.”
Hadîs-i Şerîfler
- “Namaz mü’minin mirâcıdır.” (Süyûtî, el-Câmiu’s-Sağîr)
- “Uyku ölümün kardeşidir (yarı ölümdür).” (Beyhakî, Şuabü’l-Îmân)
- “Kim abdestle yatarsa ve o gece ölürse şehîd hükmündedir.” (İbn Mâce, Tahâret, 20)
- “Kim La ilâhe illallah diyerek yatarsa ve ölürse şehîd hükmündedir.” (Ahmed b. Hanbel, Müsned)
- Seher vakti hadîsi: “Allah her gece dünya semâsına tecellî eder: Yok mu dua eden, duâsına icâbet edeyim?” (Buhârî, Teheccüd, 14; Müslim, Müsâfirîn, 168)
- “Dünyanızdan bana üç şey sevdirildi: Namaz, güzel kadın ve güzel koku.” (Nesâî, İşretü’n-Nisâ, 1)
- “Kim sabah namazını kılarsa Allah’ın himâyesindedir.” (Müslim, Mesâcid, 261)
- Kıyâmet günü günahların affı ve sevâba çevrilmesi hadîs-i kudsîsi (Müslim, Tevbe, 17)
Tasavvufî Kaynaklar
- Hızır aleyhisselâm ve çoban hikâyesi — tasavvuf klasiklerinde yaygın rivâyet
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf — Namaz ve hakîkat bahisleri
Fıkhî Kaynaklar
- Ömer Nasûhî Bilmen, Büyük İslâm İlmihâli
- Fikri Yavuz, İslâm İlmihâli
- el-Hidâye (dört cilt) — Hanefî fıkıh kaynağı
- İmâm Yûsuf ve İmâm Muhammed — Diş dolgusu fetvâsı
Sohbetin Özeti
Mustafa Özbağ Efendi bu sohbetinde namazın sadece zâhirî şekillerden ibâret olmadığını, Hızır (a.s.) ve çoban hikâyesiyle gönülden kılınan namazın hakîkatini anlatmıştır. Namaz kılıp hâlâ zulmedenlerin gerçekte namaz kılmadığını, Ankebût 29/45 âyetiyle vurgulamıştır. Fâtiha-i Şerîfe’yi âyet âyet tefsîr ederek “Elhamdülillâhi Rabbi’l-Âlemîn”den “İhdinâ’s-Sırâta’l-Müstakîm”e kadar her âyetin kulluktaki yerini açıklamıştır. Her gecenin insanın dîn günü olduğunu, uykunun yarı ölüm olduğunu, seher vaktinde Allah’ın dünya semâsına tecellî edip “Yok mu dua eden?” diye nidâ ettiğini bildirmiştir. Fitne zamanında hem evde kalmayı hem mücâdele etmeyi meşrû gören iki hadîsi bir arada sunarak Müslümanın kendi îmân anlayışına göre yolunu seçmesi gerektiğini ifâde etmiştir.
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Tarîkat, Hakîkat, Sünnet, Tecellî, Hamd, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı