Evvel Gelenlerin Aşkları Benim Bu Aşkıma Batmış Yok Olmuştur; Sonra Gelenlerin de
Hz. Pîr Mevlânâ’nın bu derin sözü, gerçek aşkın eşsizliğini anlatır: «Evvel gelenlerin aşkları da benim bu aşkıma batmış yok olmuştur; sonra gelenlerin aşkı da olacak.» Bu, küstah bir iddiâ değildir; aşkın mâhiyeti hakkında bir hakîkattir. Çünkü aşk, mertebelerle yükselen bir hâldir; ve her yüksek mertebede, alttaki mertebeler eriyip görünmez olur.
Aşkın Mertebeleri — Yükseldikçe Önceki Eriyor
Aşk mertebelidir. Avâm aşk — sıradan mü’minin aşkı. Havâs aşk — sâlih kulun aşkı. Ehass-ı havâs aşk — velînin aşkı. Hâlis aşk — peygamberlerin aşkı. Mahbûbiyet aşkı — Hz. Muhammed’in aşkı. Her bir mertebe, alttakini içine alır ve aşar. Üst mertebedeki âşığa baktığında, alt mertebedeki aşklar küçük görünür. Bu yüzden Mevlânâ «benim aşkıma batmış» demektedir; kibir değildir, mertebe gerçeğidir.
Aşkın Sonsuzluğu — Sınır Yok
Aşkın sınırı yoktur. Bir âşık ne kadar yükselse, daha üstte bir mertebe vardır. Sonra gelenler de aşkları olacak; ve onların aşkları belki şimdikilerden de yüksek olacak. Aşk öyle bir okyanusur ki dibi yoktur. Bu yüzden hiçbir âşık «en yüksek aşk benimkidir» demez; sâdece «benim aşkım önümdekileri kapsadı» der. Sonrakileri kapsayacak olanlar gelecek.
Mürşid — Yüksek Aşk Mertebesinde Bir Rehber
Mürşid, yüksek aşk mertebesindeki bir rehberdir. Mürîd, mürşidinin aşkına bakarak kendi aşkını yükseltir. Mürşidin aşkı yüksek olduğu için, mürîdin aşkı onunla yetişir. Eğer mürşid aşk ehli değilse, mürîd yükselemez. Bu yüzden mürşid seçerken aşkına bakmak gerek. Aşk yoksa, mertebe yoktur.
Dergâh — Aşkın Geçişi
Dergâh, aşkın geçtiği yerdir. Mürşidin aşkı, sohbet vesîlesiyle mürîdlerine geçer. Mürîdler hep mürşidin sohbetinde olmalı ki bu aşk geçişi devâm etsin. Eksik sohbet, eksik aşk. Tam sohbet, tam aşk. Dergâhın canlılığı, sohbetin canlılığına bağlıdır. Allâh muhâfaza eylesin; bizi mürşidin aşkından nasîb alan âşıklardan eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Aşk, Mürşid, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü