Âşıklık Gönül İniltisinden Belli Olur
Âşıklığın belirgin alâmetlerinden biri «gönül iniltisi»dir. Gönülden çıkan inilti, sahte değil hakîkîdir; akıldan değil kalpten gelir. Sıradan insân ağzıyla konuşur; âşık ise gönlüyle iniltir. Bu inilti, dışarıya çıkmasa bile, içte vardır; ve âşığın hâlini değiştirir. Allâh aşkına tutulmuş kalp, hep iniltidedir; çünkü O’ndan ayrı olmanın acısını çeker.
Gönül İniltisi Nedir? — Kalbin İçinden Gelen Yakarış
Gönül iniltisi, kalbin içinden gelen yakarıştır. Bu yakarış kelimeye dökülmeyebilir; sessiz olabilir; hattâ kişinin kendisi bile farkında olmayabilir. Ama Allâh duyar. Çünkü Allâh kalplerin sâhibidir; ve kalplerin iniltisini bilir. Hadîste buyurulmuştur: «Allâh kırık kalplerin yanındadır.» Kırık kalp ne demek? İnilten kalp. Aşkın acısıyla kırılmış kalp.
Ney Sembolü — Mevlânâ’nın İniltinin Mecâzı
Mevlânâ Mesnevî’nin başında ney sembolünü kullanır. Ney, kamış kesilip yapılan üflemeli bir çalgıdır; ve ses çıkarırken iniltili bir ses çıkarır. Mevlânâ der: «Dinle bu ney nasıl şikâyet ediyor; ayrılıklardan nasıl bahsediyor.» Ney, aslından — kamışlıktan — koparılmıştır; ve aslına dönmek ister. Sesini bu özlemden alır. İnsân da rûhunu aslından — Allâh’tan — koparılmıştır; ve aslına dönmek ister. Bu özlem, âşığın gönül iniltisidir.
Sahte Âşık — İnlemeyen
Sahte âşıkın alâmeti, inlememesidir. «Ben âşığım» der; ama gönlünde inilti yok. Ağzıyla konuşur; kalbi sessiz. Bu sahtekârlıktır. Gerçek âşığın yüzünden, sözünden, hareketinden inilti görünür. Konuşurken acıyla konuşur; düşünürken acıyla düşünür; ibâdet ederken acıyla ibâdet eder. Bütün hâli iniltidir. Sahte âşık ise yalnızca sözde âşıktır; hâlinde âşık değildir.
İniltinin Sebebi — Ayrılık Acısı
Âşığın iniltisinin asıl sebebi, ayrılık acısıdır. Maşûktan — Allâh’tan — ayrı olmanın acısı. İnsân rûhu aslında Allâh’a yakındır; ama dünyâ ile, beden ile, nefis ile perdelenmiştir. Bu perdeleri kaldırmak için insân bütün ömrünü harcar; ve âşık olan, bu perdeleri kaldırma yolunda ayrılık acısı çeker. Bu acı, gönül iniltisi olarak görünür.
İniltinin İlacı — Vuslat
İniltinin ilacı vuslatır; yâ’nî Allâh’a kavuşmaktır. Ama bu vuslat, dünyâda tam olarak gerçekleşmez. Tam vuslat âhirettedir. Dünyâda âşık, geçici vuslat lezzetleri yaşar — meselâ zikir esnasında, secdede, sohbette. Bu lezzetler iniltiyi geçici olarak dindirir; ama sonra inilti yine başlar. Çünkü tam vuslat mümkün değil. Ölümle birlikte gerçek vuslat başlar. Bu yüzden gerçek âşık ölümü sevinçle bekler. Allâh muhâfaza eylesin; bizi de gönül iniltisi sâhibi âşıklardan eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Aşk, Vuslat, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.