Gazali’nin felsefesi eksiktir. Gazali’nin bu noktada eee mezhebi olarak katıdır. Durur. Evet. Bugün baktığımızda öyledir. Gazali mezhep çizgisini, Eşari, Şafii çizgisini veya Sünni çizgisini çok keskin bir şekilde koyar. Lazımdır o gün için. Oyuna oynayaşa zamanınız yoktur. Çünkü düşman sarmıştır etrafınızı. Siz düşman etrafınızı sarmıştır. Siz devleti ve milleti ayakta tutmakla mükellefsiniz. Bugün düşman ülkenin etrafını içeriden ve dışarıdan sarmıştır. Bugün de aynıdır. Bugün de içeriden selefisi, Vahabisi, içeriden satılmış İngiliz ajanları, dışarıdan NATO şemşeyesi altında Amerika’nın yapılanması ülke-i işgale
hazırdır. Ekonomik olarak ülke işgale hazırdır. siasi olarak ülke işgali hazırdır. Kültür olarak zaten işgal edilmişiz. Dini olarak işgale hazırdır. Siz cihat ayetlerini unutacaksınız. Ülke savunmasını unutacaksınız. Ekonomiyi unutacaksınız. Faizi unutacaksınız. Fuhuşu unutacaksınız. Uyuşturucuyla, içkiyle, içkiyle, uyuşturucuyla, çıpraklıkla beyniniz donacak sizin. Evet. Ülkede uyuşturucu yaşı 10’a inmiştir. Fuhuş yaşı 13’e inmiştir. Evet. İnsanlar geçim derdindedir. Evet. İşgale hazırdır. O gün için de Selçuklu işgale hazırdır. İçeride karışıklıklar vardır. O yüzden Roman Diojen komutasında Bizans gelir. 1071 aşılmış olsaydı bugün siz
olmazdınız. O yüzden Gazali sipariş adam değildir. O günün zirve, o günün zirve aklıdır. O günün insanlar o gün vazifelerini yaparlar. Nasıl bir vazife yaptığı sonradan meydana çıkar. Eleştirirler. Sonrakler evet eleştirirler. Haklarıdır herkesin. Buna bir şey demem. O yüzden pişmanlığı ve itirafı Gazali’nin devlete hizmet etmiş olmaklığından değildir. Nefsindendir. Ben onu sufiliğe bağlıyorum. Hani Hazreti Pir der ya dün dünde kaldı Canca Cazzım. Bugün yeni şeyler söylemek lazım. Sufiler öyle derler. Düğününe pişman olurlar. Der ki daha fazla sevseydim.
Daha fazla yaşasaydım, daha fazla derinleşseydim. Gazâlî Neden Bağdat’ı – Sohbet Notları Bir de Gazzali’nin ben ona inanıyorum. Niyeti çok saftır. Safidir. Ama o niyetinin safiliği ve saflığını sonradan gelenler bulanıklaştırır. Hani bir Hazreti Mevlânâ vardır. Bir de eee Mevlanacılar vardır ya. Hani bir Arabi vardır, bir de Arabiciler vardır ya. Bunun gibi. Bir İmam-ı Azam vardır, bir de İmam-ı Azamcılar vardır. Ne? Hanefi. Neren? Hanefi senin İmam-ı Azam Emevi’nin yıkılması için mücadele etti. Neren Hanefi senin? Bu onun gibidir.
Gazali mesela son iki yılını Bağdat’ı bırakır. Gazali Şam’a geçer. İstifa eder devletler der ki yeter. Yaptığım vazife. Şam’a geçer. Şam’a Emevi Camisie iki yıl kapatır kendini. caminin minaresine kapatır. Bunu ben Gazali’nin pişmanlığı olarak görmüyorum. Yani bu artık eee der ki ben yolum yakın artık ben kendi nefis matematiğini düzeltmem lazım der. O yüzden benim için hani Gazali’nin Bağdat’ı terk etmesi, vazifeden kaçması değil. Benim için bir isyan da değil o. E yani her sufide var olan bir içsel
hesaplaşma vardır. Bunu büyük sufiler genel olarak kendi o içsel hesaplaşmalarından dolayı inzivaya çekilmek, halvet etmek isterler. der ki bu kadar harere gürere bu kadar hani böyle koşuşturma mücadele. Ondan sonra der ki biraz böyle bir iç hesaplaşma yapalım. Bir geriye çekilelim. Bunu itikaf gibi görün. Hani Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri Ramazan’ın son 10 gününde itikaf ederdi. Hiç kimseyle konuşmazdı. Devamlı hani Cenabı Hak’la haşır neşir olurdu. Oysa hep öyleydi ama yine böyle bir kendini e böyle
bir e tabiri caizse inzivaya çekerdi. E bu da eee Gazaliye yakışan bir şeydir. Aynı şeyleri büyük pirmıştır hep. Hani bu sufi öğretisinin içerisinde vardır bu hani halvet etmek. Bir böyle kenara çekilmek. Şimdi bunu normalde eee kardeşler, arkadaşlar bunu biraz belki de farklı algılayabilirler. Hani ben de bazen derim ya hani böyle bir çekileyim istiyorum kenara. Bu böyle o duyguyu yenemiyorsun. E sonra düşünüyorsun onca kardeş var, arkadaş var, şu var, bu var. Hadi bir daha kendince bir rüya,
bir hal bir şey oluyor. Tekrar hani diyorsun koş, yürü, devam et. Eee, bu böyle bir şey. Gazali’de benim gördüğüm böyle bir hani iç hesaplaşma diyelim veyahut da biraz böyle halvet etme, biraz kendinle başa kalmak olarak ben onu öyle nitelendiriyorum. Yeah. İlgili Sohbetler Bu konuyla ilgili diğer sohbetler: Prof. Dr. Orhan Terzioğlu Gaziemir Kutlu Doğum – 6 Nisan 2014 , Mesnevi Okuması (2234. Beyitten) 26.07.2025 , KADİR GECESİ / SEMA / DUA 27.04.2022 . Tasavvuf geleneğinde bu konular ele
alınmaktadır.
Kaynak
Bu metin, Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbet kaydından yazıya aktarılmış ve düzenlenmiştir. Orijinal video kaydı: https://www.youtube.com/watch?v=-AWPqpw-gVc