Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette bir kimsenin diğer bir kimseden alacağı varsa bu alacağını zekâtına sayıp sayamayacağını tafsîl eder. Geçmiş derslerde bu mes'elenin sayılabileceği söylenmişti, ancak bir daha gündeme gelince bununla alâkalı bir çalışma yapılması îcâb etmiştir. Hanefîler bu konuda genel olarak şöyle der: zekâtta «temlîk şartı» vardır. Temlîk şartı şudur: bir kimse zekâtı verdi, o kimse zekâtı aldı eline geçirdi. Hanefîler bu temlîk şartını çok önemsemişlerdir. Şâfi'î, Mâlikî, ve Hanbelî uleması da çok önemli görmüş, ve sen zekâtı ona vereceksin, ona temlîk edeceksin; o sana tekrar borcunu öder, ödemez bu ayrı bir mes'ele demişler; ama sen o kimsenin eline zekâtı vereceksin demişlerdir. Buna yol göstermişlerdir: alacağı olan bir kimse alacağı kadar zekâtı götürür ona verir; o da alır. O kimse onu geri ödesin diyorlar; ancak bâzı yerlerde «eğer o kimsenin daha fazla ihtiyâcı var ise — meselâ karnı, eşi, çolukçocuğu aç — o önce kendi zarûretini düşünebilir; sana olan borcunu ödemeyebilir» ibâresi de vardır.

Mes'elenin Yeniden Gündeme Gelmesi

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: bir kimsenin x bir kimsede alacağı var; bu alacağını zekâtına sayabilir mi, sayamaz mı? Geçmiş derslerde bunun sayılabileceği söylenmişti, ama bu mes'ele yine gündeme geldi; gündeme gelince bununla alâkalı bir çalışma yapılması îcâb etmiştir. Bu üslûp ehli ilmin kendi görüşlerini sürekli gözden geçirip, daha sahîh olanı arama ahlâkını ortaya koyar.

Hanefî Mezhebinde Temlîk Şartı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir fıkhî kâideyi tafsîl eder: Hanefîler bu konuda genel olarak şöyle der: zekâtta «temlîk şartı» vardır. Temlîk şartı şudur: bir kimse zekâtı verdi, o kimse zekâtı aldı, eline geçirdi. Hanefîler bu temlîk şartını çok önemsemişlerdir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Onların mallarından sadaka al» (Tevbe 9/103) buyurmuş; bu «al» emri zekâtın fakîrin eline geçmesini gerektirir.

Şâfi'î-Mâlikî-Hanbelî Görüşü

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir mukāyeseli fıkıh tahlîlini tafsîl eder: Şâfi'î, Mâlikî, ve Hanbelî uleması da çok önemli görmüş, ve şöyle demişlerdir: sen zekâtı ona vereceksin, ona temlîk edeceksin; o sana tekrar borcunu öder, ödemez bu ayrı bir mes'eledir; ama sen o kimsenin eline zekâtı vereceksin. Bu üslûp dört mezhebin de temlîk şartında ittifâk ettiğini, ancak borcun geri ödenmesi mes'elesinin ihtilâflı olduğunu ortaya koyar.

Pratik Yol: On Bin Lira Misâli

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir misâli tafsîl eder: buna yol göstermişlerdir: alacağı olan bir kimse, normâlde alacağı varsa — diyelim on bin lira alacağı var — o kimseye gider, on bin lirayı ona verir, «Bu benim zekâtımdır» der; o da alır. Sonra diyor ki o kimse onu geri ödesin: çünki borcu vardı, o on bin lirayı borcuna karşılık geri öder. Hâl böyle olunca hem zekât tam olarak verilmiş, hem de borç ödenmiş olur.

İhtiyâç Hâlinde Borçlunun Ödememe Hakkı

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda mü'mînin görevini tafsîl eder: ancak bâzı yerlerde şu ibâre vardır: eğer o kimsenin daha fazla ihtiyâcı var ise — başka bir şeye, meselâ karnı, eşi, çolukçocuğu aç, evde öyle — adam ilk önce onu mu düşünecek, sana olan borcunu mu? Onu düşünebilir, onu vermeyebilir; çünki Şer'-i Şerîf ona o hakkı tanımıştır. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni hem zekâtı sahîh yolla edâ etmeye, hem de borçlunun zarûretini düşünmeye yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.

• Kur'ânı Kerîm: Tevbe 9/103, 60; Bakara 2/280, 267; Müzzemmil 73/20.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'z-Zekât.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'z-Zekât.
• Süneni Ebû Dâvûd.
• Süneni Tirmizî.
• Süneni Nesâî.
• Süneni İbn Mâce.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Kâsânî, Bedâi'u's-Sanâi', Zekât temlîki bahsi.
• İmâm Serahsî, el-Mebsût.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr.
• Fetâvâ-yı Hindiyye.
• İmâm Şâfi'î, el-Üm.
• İmâm Mâlik, el-Müdevvene.
• İmâm Ahmed b. Hanbel, el-Mugnî (İbn Kudâme).
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Zekât Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet mes'elenin yeniden gündeme gelmesini, Hanefî mezhebinde temlîk şartını, Şâfi'î-Mâlikî-Hanbelî görüşünü, on bin lira misâli pratik yolu, ve ihtiyâç hâlinde borçlunun ödememe hakkını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Zekât Sohbetleri