İki Akıl: Pozitif Akıl ve Kalbin Aklı

İnsanda iki akıl mevcuttur: birincisi bilinen pozitif akıl; ikincisi ise kalbin aklıdır. Genel olarak insanlarda kalbin aklı işlemez. Hazreti Pir’in söz ettiği ‘aklın zekiliği’ ile ‘kalbin zekiliği’ birbirinden farklı iki yetidir. Aklın zekiliği kısa devreden problem çözme, matematik ve teknik analizle ilgilidir. Kalbin zekiliği ise îmân, itaat, sevgi ve teslimiyetle açılan mânevî idrak kapısıdır.

İnsan Ahseni Takvîm Üzere Yaratılmıştır

Bazı Batı filozofları insanı ‘düşünen hayvan’ olarak tanımlamıştır. Bu tanım yanlıştır; insan hayvan değildir. Cenâb-ı Hak şöyle buyurmuştur: ‘Biz insanı en mükemmel bir biçimde yarattık.’ (Tîn 95/4) Ve kendi ruhundan üflemiştir. İnsanın en büyük özelliği düşünmesi, anlaması, öğrenmesi, problem çözmesi ve kıyaslamayla yetenek geliştirmesidir; bu özellik aklın ve zekanın birlikteliğinden doğar.

Çağımızda Aklın Köreltilmesi

Bugünün eğitimi aklı köreltmektedir. Üniversite mezunları çarpım tablosunu bilememekte, lise bitirenlerin temel hesap yeteneği bulunmamaktadır. Bu durum, nesillerin aklını insan olmak açısından değil de teknik kullanım açısından biçimlendiren anlayışın sonucudur.

Kaynaklar

Âyet: ‘Biz insanı en mükemmel biçimde yarattık’ — Tîn 95/4

İlke: Kalbin aklı — iki akıl — Hz. Mevlânâ — Mesnevî; genel tasavvuf usûlü

Bu metin, Mustafa Özbağ Efendi’nin Dergâh Sohbeti kaydından yazıya aktarılmış ve tez formatında düzenlenmiştir. Orijinal video kaydı: https://www.youtube.com/watch?v=Jklg9tjY8bs

İlgili Sözlük Terimleri: Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı