Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette zekâtın kimlere verileceğini Tevbe 60 âyeti çerçevesinde tafsîl eder. Tevbe Sûresi 60. âyetinde zekâtın sarf edileceği sekiz sınıf tâyin edilir: fakîrler, miskînler, zekât memûrları, kalpleri İslâm'a ısındırılmak istenenler (müellefei kulûb), köleler, borçlular, Allâh yolundaki mücâhidler, ve yolda kalanlar. Günümüz açısından bâzı sınıfların uygulaması değişmiştir: zekât memûrları (İslâm devleti olmadığından), kölelere verilen pay, ve müellefei kulûb fıkhî tartışmalı olmuştur. Hanefî Mezhebi'ne göre zekât memûru ve kölelik müessesesinin günümüzdeki yokluğu sebebiyle bu iki sınıf fiilen düşmüştür. Müellefei kulûb sınıfı Hz. Ömer'in ictihâdı ile düştüğü kabul edilir; ancak günümüz fıkıh konseyleri yeniden açılabileceğini söyleyenler vardır. Geriye fakîrler, miskînler, borçlular, fî sebîlillâh, ve yolcular kalır. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni zekâtını sahîh sınıflara, ve yerlere vermeye yöneltir.
Zekâtın Sekiz Asnâfı: Tevbe 60
Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: Tevbe Sûresi 60. âyetinde zekâtın sarf edileceği sekiz sınıf belirlenir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Sadakalar (zekât), Allâh tarafından bir farz olarak ancak fakîrlere, miskînlere, zekât memûrlarına, kalpleri İslâm'a ısındırılacaklara, kölelikten kurtulacaklara, borçlulara, Allâh yolundakilere, ve yolda kalmışlaradır» (Tevbe 9/60) buyurmuştur. Bu sekiz sınıf zekâtın sarf yerlerini kesin olarak tâyin eder.
Zekât Memûrları ve Köleler
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir fıkhî tahlîli tafsîl eder: günümüz açısından bâzı sınıfların uygulaması değişmiştir: zekât memûrları (İslâm devleti olmadığından), ve kölelere verilen pay fıkhî tartışmalı olmuştur. Hanefî Mezhebi'ne göre zekât memûru, İslâm devletinin zekâtı toplama görevini îfâ ederken aldığı ücretti; günümüzde bu kurum mevcûd olmadığı için bu sınıf fiilen düşmüştür. Kölelik müessesesi de günümüzde mevcûd olmadığından, bu sınıf da fiilen düşmüştür.
Müellefei Kulûb: Hz. Ömer'in İctihâdı
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir târihî hakîkati tafsîl eder: müellefei kulûb sınıfı, kalpleri İslâm'a ısındırılmak istenenleri ifâde eder. Resûli Ekrem efendimiz devrinde bu sınıfa zekât verilirdi. Hz. Ömer radıyallâhu anh hilâfeti zamânında: «Allâh İslâm'ı azîz kıldı; artık biz size muhtâç değiliz» diyerek bu sınıfı kaldırdığı kabul edilir. Ancak günümüz fıkıh konseyleri, yeniden ihtiyâç hâlinde bu sınıfın açılabileceğini söyleyenler vardır.
Geriye Kalan Beş Sınıf
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir pratik kâideyi tafsîl eder: geriye fakîrler, miskînler, borçlular, fî sebîlillâh (Allâh yolundakiler), ve yolcular kalır. Bu beş sınıf günümüzde de fiilen mevcûddur, ve mü'mînin zekâtını verebileceği sahîh yerlerdir. Fakîr ile miskîn arasındaki farkı fukahâ tafsîlatla tartışmıştır: kimine göre fakîr daha muhtâçtır, kimine göre miskîn. İmâm Şâfi'î miskîni daha muhtâç görürken, Hanefîler fakîri daha muhtâç görmüştür.
Fî Sebîlillâh ve Yolda Kalmışlar
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda mü'mînin görevini tafsîl eder: fî sebîlillâh sınıfı Allâh yolundaki mücâhidleri ifâde eder; günümüzde de cihâdı asgar (silâhla cihâd) ve cihâdı ekber (nefisle cihâd, ilim, dîni ayakta tutmak) kapsamında değerlendirilir. İbnüssebîl (yolda kalmışlar) ise gurbette parası bitmiş, evine dönemeyen yolcuyu ifâde eder. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni zekâtını sahîh sınıflara, ve yerlere vermeye yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.
- Kur'ânı Kerîm: Tevbe 9/60, 103; Bakara 2/267, 273; Müzzemmil 73/20; İnsân 76/8.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'z-Zekât.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'z-Zekât.
- Süneni Ebû Dâvûd.
- Süneni Tirmizî.
- Süneni Nesâî.
- Süneni İbn Mâce.
- İmâm Mâlik, Muvatta.
- İmâm Ahmed, Müsned.
- İmâm Kâsânî, Bedâi'u's-Sanâi'.
- İmâm Serahsî, el-Mebsût.
- İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr.
- Fetâvâ-yı Hindiyye.
- İmâm Şâfi'î, el-Üm.
- İmâm Mâlik, el-Müdevvene.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, Tevbe 60 tefsîri.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
- İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Zekât Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet zekâtın sekiz asnâfı (Tevbe 60), zekât memûrları ile köleler sınıfının fiilen düşmesini, müellefei kulûbun Hz. Ömer ictihâdını, geriye kalan beş sınıfı, ve fî sebîlillâh ile yolda kalmışları tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Zekât Sohbetleri