Nefsin: Mürtet ile Evlilik

Mürtet bir kimseyle evlilik câiz değildir. Mürtet, İslâm’dan geri dönen kimsedir. Mümin bir erkek ancak mümin kadınları veya ehl-i kitap kadınlarını nikâhlayabilir. Daha önce Müslüman olup da sonra İslâm’dan dönen birisi ile nikâh kıyılamaz.

Evlatlık Müessesesi

İslâm’da bilinen mânada evlat edinme müessesesi yoktur; bu İslâm öncesi müşrik geleneğidir. Evlatlık müessesesi kaldırılmıştır. Evlat edinilen kimse akraba değilse, akıl bâliğ olunca nikâh düşer — erkekse kadına, kızsa evin erkeğine haram olur. Ancak bir kimse yeğenini yanına alabilir, bakabilir, ilgilenebilir; bunda bir beis yoktur.

Eğlence ve Halk Oyunları

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri zamanında Habeşliler, Yemenliler, Evs kabîlesi kendi halk oyunlarını oynarlardı. Bayram gününde Hazret-i Ömer müdâhale etmek istediğinde Efendimiz engelledi: “Dokunma, 30 gün oruç tuttular, bugün bayram yapmaları onların hakkıdır.”

Hanefîlerin hepsi demişlerdir ki insanların kendi halk oyunlarını oynamasında bir beis yoktur. Hanbeli, Mâlikî ve İmam Gazâlî de buna karşı çıkmamıştır. Bursa’nın kılıç-kalkanı, İzmir’in zeybeği — bunları oynamakta hiçbir sakınca yoktur. Kadınların kına gecelerinde, düğünlerde kendi aralarında çalıp söylemesinde de bir beis yoktur.

Dünyalık Çalışmak Haram Değildir

Dünyalık çalışmak haram değildir. Adam sabah sekizden gece on ikiye kadar çalışsın — namazını kılsın, dünyayı sevmesin yeter. İki namazın arasında günah işlemediyse geçirdiği zaman ibâdet hükmündedir. Çoluğunun çocuğunun geçimi için çalışarak geçirdiği zamandan Allah hesap sormayacaktır.

Dünyayı kötülemek, tembellik yapmak demek değildir. Dünyayı sevmemek, dünyalık meta için yalan söylememek, alışveriş için harama girmemek, vicdansızlık yapmamaktır. Ben isterim ki bütün dervişlerin işi gücü düzgün olsun, arabası olsun, evine iyi baksın. Dersini de iptal etmesin, namazını da geciktirmesin.

Nefsin Her Yönden Vurması

Nefsin vurmayacağı zaman, yer ve makam yoktur. Her makamda, her mertebede nefis vurur. Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri bu yüzden “Yâ Rabbi, göz açıp kapayıncaya kadar beni nefsimin eline bırakma” buyurmuştur.

Nefis soldan vurur — kötülüklere emreder. Arkadan vurur — geçmişi karanlık gösterir, affedilmez gösterir. Önden vurur — ümitsizlik verir. Sağdan vurur — yaptığı ibâdetleri güzel ve yeterli gösterir. Ne zaman kendini bir kimseden fazîletli, kıymetli, tatlı gördüysen — nefsin sana vurmuştur.

Bir şeyden hoşnut olduysan nefsin lezzet almıştır. Zikrullahtan hoşnut olduysan bile nefsin lezzet almış olabilir. “Düzgün zikrullah yapamadım” demen lâzım. Sohbet ettim, çok güzel anlattım dediğin an nefsin vurmuştur. Gelen belâ ve musîbetlere feryat ediyorsan nefsine uydun.

Seyri Sülûk ve Mutmainlik

Bir kimsenin seyri sülûkünün başlayabilmesi için nefis merâtibi olarak mutmain makamına gelmesi lâzımdır. Bu hay esmâsıdır. Hay esmâsına gelen dervişin gönlüne Allah kendi zikrini oturtturur — gümür gümür. Gecenin yarısında “Lâ ilâhe illallah” derken gönlünde Allah diye bir feryat duyar ve o feryat bütün vücudunu, ruhunu, sırrını sarar.

Nefisle mücâdele tıfıllıktır, çocukluktur. Allah’ın evliyâsıyla şeytanlar uğraşır; nefsin gıdıklamalarıyla tıfiller uğraşır. Büyüklük iddiasında bulunuyorsan tıfillerin işiyle ilgilenme. Eğer ilgileniyorsan büyüklük iddiasında bulunma, git büyüğün birinin elinden tut.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• Habeşlilerin bayramda halk oyunları oynaması — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Îdeyn, Hadis No: 949-950; Sahîh-i Müslim, Kitâbu Salâti’l-Îdeyn, Hadis No: 892
• “Yâ Rabbi, göz açıp kapayıncaya kadar beni nefsime bırakma” — Ahmed bin Hanbel, Müsned; İbn Hibbân, Sahîh
• “Allah’ın sizi ne kadar sevdiğini görmek istiyorsanız sizin Allah’ı ne kadar sevdiğinize bakın” — Hâkim, Müstedrek; Beyhakî, Şuabu’l-Îmân
• İki namaz arası günah işlemeyenin ibâdet hükmünde oluşu — Sahîh-i Müslim, Kitâbu’t-Tahâre, Hadis No: 233

Âyet-i Kerîmeler

• Evlatlık müessesesinin kaldırılması — Ahzâb Sûresi, 33:4-5
• Mümin erkeğin nikâhlayabileceği kadınlar — Mâide Sûresi, 5:5

Fıkhî ve Tasavvufî Kaynaklar

• Mürtet ile evlilik yasağı — Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbu’n-Nikâh; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr
• Halk oyunları ve müziğin cevâzı — İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu’s-Semâ; Fetâvâ-yı Hindiyye, Bâbu’l-Kerâhiyye
• Nefsin merâtibi ve mutmainlik — İmam Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’n-Nefs; İmam Gazâlî, İhyâ, Kitâbu Riyâzeti’n-Nefs
• Seyri sülûk ve hay esmâsı — İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye; Abdülkâdir Geylânî, Sırru’l-Esrâr

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, mürtet ile evlilik yasağından evlatlık müessesesine, İslâm’da eğlence ve halk oyunlarının meşrûiyetinden dünyalık çalışmanın haram olmadığına, nefsin her yönden vurmasından seyri sülûkün mutmainlik makamıyla başlamasına kadar geniş bir yelpazede ele alınmıştır. Sohbetin temel mesajı: dünyalık çalışmak ibâdet olabilir namazını kılıyorsan; nefis seni her an her yerden vurur, bir an bile gaflet etme; ve eğer gönlünde Allah’ın zikri gümür gümür duyuluyorsa mutmainlik makamına yaklaşmışsın demektir.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Nefs, Sülûk, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı