Cennet: Hac ve Umre Meselesi: Maddi Duruma Göre Karar
Bir kimsenin umreye gidip gitmemesi maddi durumuna bağlıdır. Eğer umreye gidip de bir daha hac parası biriktiremeyecekse, birinci derecede hacca odaklanmalıdır. Farz olan farzla riayet edilecektir. Ama maddi durumu yerindeyse, bir daha hac parası verebilecekse, umreye gitmesinde bir beis yoktur.
Cennet Hayatı: Bildiğimizin Çok Ötesinde
Cennetteki İnsanın Boyutu ve Mahiyeti
Cennette bu suretinizle girmeyeceksiniz. Cennette en küçüğünüz Uludağ suretinde olacak. Hadis-i şeriflerde cehennem ve cennet ehli için bu boyutlar bildirilmiştir. O zaman uludağ gibi bir insanın suyu, yemeği, lezzet alması da farklı olacak. Nehirle su lazım, nehirle bal lazım, nehirle süt lazım. Tuba ağacı lazım.
Adem aleyhisselam en güzel suretde yaratılmış. Kayıtlarda on yedi metre geçiyor. Biz Adem aleyhisselamı 1.80 boyunda, 60 kilogram ağırlığında bir insan olarak düşünmemeliyiz. Cenâb-ı Hak ‘Adem’i en güzel şekilde yarattık’ buyuruyor. Aynı Adem hakkında ‘aşağılardan aşağısına indirdik, esfeli safiline düşürdük’ de buyuruyor. İnsan ya fıtratının farkına varıp yükselecek, ya da hayvandan aşağı bir mahluk noktasına düşecek.
Cennetin Nimetleri ve Tuba Ağacı
Cennette açlık hissedilmeyecek, tokluk hissedilmeyecek, yorgunluk hissedilmeyecek, uyku ihtiyacı olmayacak. Yedikleri nur olacak, dışkı çıkmayacak. İbadet mecburiyeti yok ama cennette namaz var, zikrullah var, oruç var; farz olarak değil, Allah’ı sevdiğinden dolayı yapılacak. Tuba ağacı bütün cennet halkının yiyeceğini karşılayacak; o kimse istediğini düşünecek, ağaç ona sunacak.
Cennetle Tanışmak: Beşinci Makam
Cennetle tanışmak tasavvufta beşinci makam olan nefs-i raziye makamıdır. O makama gelen bir kimse cennetteki makamını, evini, yurdunu, arkadaşlarını görür. Allah ona bir hitap eder, bir tecelliyata muhatap olur. Bu tecelliyatı kitaplarda okumak mümkün değil, bir başkasının anlatması da mümkün değil. Cennet hayatı bugünkü bilincimizin, aklımızın çok çok üstünde bir bilinçtir.
İbadeti Severek Yapmak: Zorunluluktan Değil Sevgiden
İbadetleri zorunluluktan yapmayın, sevdiğinizden dolayı yapın. Namazı severek kılın, orucu severek tutun, zikrullahı severek yapın. Cennette de severek yapacaksınız zaten. Burada severek yaparsanız hayatınızı cennet hayatına benzeştirmiş olacaksınız.
Ehli tasavvuf bir nimete karşılık ibadet etmez. ‘Ben sana ibadet ediyorum, beni cennetine koy’ demek rüşvet gibidir. Kul Allah’ı sevdiği için bütün ibadetlerini yapar. Cenneti düşünmemekten değil; sevgiyi ön plana koyarak ibadet etmek asıl olandır.
İnsanın Yaratılışı ve Boyut Değişimi
İnsanların bir fiziki durumları bir de manevi durumları vardır. Fiziki olarak bir seksen boyundasınız ama manevi olarak başka bir boyuta geçtiğinizde başka bir boyuttasınız. Dördüncü makam nefs-i mutmainne’deki bir kimsenin boyutuyla beşinci makam nefs-i raziye’deki kimsenin boyutu aynı değildir. Kendi manevi halinin boyutuna göre o kimse değişik manevi alanlarda değişik boyutlarda tecelli eder.
Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin yaratılıştaki inceliğini, yaratılıştaki üstün teknolojiyi algılamamız mümkün değildir. Öyle bir yaratılış düşünün ki bu yaratılan şahıs bir anda bütün semaları, levh-i mahfuzu, kürsüyü geçip Allah’la yüz yüze görüştü. Bunu normal bir beyinle algılamak mümkün değil.
Büyüklere Hürmet: Sevgi Büyüklerden İntikal Eder
Ebeveyne ve Büyüklere Saygı
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri buyurdu: ‘Sevgi büyüklerden intikal eder.’ Siz büyüklerinize ne kadar hürmet, sevgi ve saygıyla davranırsanız, o sevginiz küçüklerinize bir terbiye olarak geçecek. Küçükleriniz de kendi büyüklerine ve küçüklerine sevgiyle, saygıyla davranacak.
Hz. Urve radıyallahu anh buyurdu: ‘Sakın babanı adıyla çağırma, onun önünden yürüme ve ondan önce oturma.’ Buradaki anne-baba kavramı sadece kendi anne babanızı değil, kayınvalide, kayınpeder dahil bütün büyükleri kapsar. Kendi babanıza nasıl davranıyorsanız eşinizin babasına daha üstün davranacaksınız. Kendi annenize nasıl davranıyorsanız eşinizin annesine daha üstün davranacaksınız.
Çocuklara Ahlak Mirası Bırakmak
İyi bir anne-baba hem kendisi iyi ahlaklı olan hem de çocuklarını ahlaklı yetiştiren anne-babadır. Çocuğumuza namaz öğretiyoruz, orucu öğretiyoruz, iyi para kazanmayı öğretiyoruz ama ahlaklı davranışı öğretemiyoruz. Çünkü o ahlaklı davranışı biz sağlayamıyoruz.
Bir çocuğun babası kendi babasını dövüyorsa, o çocuk da büyüyünce aynısını yapacak. Biz neyi öğretiyorsak çocuğumuzdan onu alacağız. O zaman evlatlarımıza sevgiyi öğretelim. Toplum sevgisiz, merhametsiz bir noktaya gidiyor. Kaybedeceğimizi bilsek dahi sevgimizi göstermekten ve sevgiyle yaşamaktan vazgeçmeyelim.
Kaynakça
Ayet Referansları
- Tin Suresi, 95:4 — ‘Biz insanı en güzel biçimde yarattık (ahsen-i takvim)’; Adem’in yaratılışının üstünlüğü
- Tin Suresi, 95:5 — ‘Sonra onu aşağıların en aşağısına indirdik (esfele safilin)’; insanın düşüş potansiyeli
- Ankebût Suresi, 29:69 — ‘Bizim yolumuzda mücadele edenlerin yollarını açarız’; manevi boyut yükselişi
- Vakıa Suresi, 56:27-34 — Cennet nimetlerinin tasviri; Tuba ağacı ve cennet meyveleri
Hadis-i Şerif Referansları
- Tirmizi, Sıfatü’l-Cennet, Hadis No: 2541 — Cennetteki insanların boyutu Adem aleyhisselam gibi altmış arşın olacaktır
- Müslim, Kitabu’l-Cennet, Hadis No: 2834 — Cennette yeme-içme nur olacak, dışkı çıkmayacak, ter misk kokusu gibi olacak
- Buhari, Kitabu’l-Edeb, Hadis No: 5971 — Büyüklere hürmet ve babanın adıyla çağırılmaması; Hz. Urve rivayeti
- Tirmizi, Kitabu’l-Birr, Hadis No: 1921 — ‘Sevgi büyüklerden küçüklere intikal eder’; aile içi ahlak mirası
- Buhari, Kitabu’n-Nikah, Hadis No: 5063 — Üç sahabi kıssası: ‘Ben yerim, yiyorum, evlenirim; nefsinize zulmetmeyin’
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- İmam Gazali, İhyau Ulumi’d-Din, Cilt 4, Kitabu’l-Mahabbeti ve’ş-Şevk — İbadeti sevgiyle yapmak, nimete karşılık değil Allah rızası için ibadet
- İmam Kuşeyri, er-Risaletü’l-Kuşeyriyye, Bab: Makamatu’n-Nefs — Nefsin yedi makamı: Nefs-i mutmainne (4.), nefs-i raziye (5.) ve cennetle tanışma
- İmam Nevevi, Riyazü’s-Salihin, Kitabu’l-Birr, Bab 40 — Ebeveyne ve büyüklere saygı hadisleri
- Abdülkadir Geylânî, el-Gunye li Talibi Tariki’l-Hakk — Cennet hayatının manevi boyutları ve Tuba ağacının hakikati
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’an-i Kerim: Vâkıa 56/10-40; Rahman 55/46-78; İnsan 76/5-22: cennet hayatı ve nimetleri.
- Kur’an-i Kerim: Zariyat 51/56; Al-i Imran 3/31: ibadeti severek yapmak ve Allah sevgisi.
- Kur’an-i Kerim: İsra 17/23-24; Lokman 31/14-15: büyüklere, anne-babaya ve yaşlılara hürmet.
- Buhari, Rikak; Muslim, Cennet: cennet hayatı, nimetler ve ahiret rivayetleri.
- Buhari, Iman; Muslim, Iman: imanın tadı, Allah ve Resulü’nü sevme hadisleri.
- Tirmizi, Birr; Ebu Davud, Edeb: büyüklere hürmet, küçüklere merhamet ve edep rivayetleri.
- Nevevi, Riyazu’s-Salihin, Cennet, Allah İçin Sevgi, Anne-Babaya İyilik ve Edeb bölümleri.
- Gazzali, Ihyau Ulumi’d-Din, Muhabbet, İbadet Adabı, Ölüm ve Ahiret bahisleri.
- Ibn Kayyim el-Cevziyye, Hadi’l-Ervah ila Biladi’l-Efrah, cennet hayatı ve nimetleri açıklamaları.
- Diyanet Kur’an Yolu Tefsiri, Rahman 55/46-78, İnsan 76/5-22 ve İsra 17/23-24 açıklamaları.
İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Nefs, Dergâh, Nefs-i Mutmainne. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı