Kibir Terbiye Edilir, Yok Edilmez

Bazı tasavvuf ekolleri kibri tamamen yok kabul ederler — “Sıyırdık attık kibri” derler. Hayır, kibir insanın içinden sıyrılıp atılmaz. Kibir nefiste terbiye edilir. Nasıl terbiye edilir? Kimlere karşı kibirlenip kibirlenmeyeceğini bilmekle.

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri “Kibirlenene kibirleniniz” buyurmuştur. Bu, kötülenen kibir değildir. Derviş kardeşlerine, ailesine, çocuklarına, eşine karşı kibri sıfıra indirecek — ama Allah düşmanlarına, Allah’ı tanımazlara, sana kibirlenene karşı kibirlenecek. Sıfıra indireceksiniz, eksiye değil — eksiye indirirseniz o da kibir olur.

Kibir, Ucub ve Haset: Ömür Boyu Süren İmtihan

Nefis merâtibinin her makamında — Emmâre’den Sâfiye’ye kadar — kibir, ucub, gurur, haset görünür. Mutmain makamına gelen dervişte bile bir an gelir kibirlenebilir. Hâl gören, rüya gören insanlar bile bu noktalara düşebilirler. İlâcı: devamlı kendini günahkâr görmek, topluluğun en aşağısı görmek, en hatalısı görmek.

Hangi makama gelirsen gel, birisine tepeden baktıysan hata ettin, kusur işledin. Sır gözün açılmamışken açılmış gibi insanlara kibirli davranıyorsan, olgunlaşmamışsın, kemâle ermemişsin.

Akıl, Kalp ve Sır Gözü

Akıl kalp ile beraber çalışırsa insanın istikâmetini düzeltir. Aklın kalp ile çalışabilmesi için aklın kalbin içine girmesi, kalbin onu ihâta etmesi gerekir. Kalpleşen akıl ile hükmeden kimse yanılma payını asgarîye indirir.

Ama yol orada bitmez. Kalp, sırra tecellî etmeye başlayacak. Akıl kalbin içine, kalp sırrın içine girerse hatâ, kusur iyice aşağı iner, günah işleme noktası sıfıra inebilir. Bu, mâsum olduğunu göstermez; ama bakışı, ferâseti, anlayışı sâfileşmeye başlar. Sır gözüyle bakan eşyânın hakîkatine, insanın gönlünden geçene vâkıf olur.

Sır Gözü Açılan Velî ve Kibir

Sır noktasına gelen kimseye Allah “Dön insanların arasına” der. O kimse sevgilisini anlatacak, emirlerini söyleyecek — o zaman kibirlenme hakkı ortadan kalkar. Kibirlenen üstâdın, kibirlenen Allah dostunun peşinden kim gider? İnsanlardan kendini yüksekte gören kimse insanlara ne anlatabilir?

Ancak sır gözü açık olan velîullah, Allah adına kibirlenir — o kimseyi terbiye etmek, irşâd etmek için. Bu normal kibir değildir. Normal müminlerin hakkı ise kendisine kibirlenene kibirlenmektir. Sır gözü açık olanın hakkı ise sadece Allah’a kibirlenene kibirlenmektir.

Haram Kazancın Hükmü

Haram yoldan kazanılan servet tövbeyle temizlenmez. Bir kimse haram kazançla hayır-hasenat yapıp sevap bekleyemez. Faizle hacca gidip sevap beklemek gibi bir şey yoktur. Haramla ibâdet edilmez. O kazancı tasadduk edecek, dağıtacak — karşılığında sevap beklemeden.

Selef-i sâlihînden öyle mübarekler olmuş ki kendilerine gelen mirası bile şüpheli diye almamışlar, ellerini dahi sürmemişler, komple tasadduk etmişlerdir.

Takva: Bir Sohbetlik Değil, Ömürlük Mesele

Takva bir sohbete sığdırılacak bir mesele değildir. Bütün dînî hayatımız, dînî yaşantımız ve düşüncemiz komple takvanın üzerine odaklanmaya çalışır. Allah’tan korkmak, O’nun emirlerinden uzak kalmak sûretiyle nimetlerinden mahrum olmaktan korkmak ve yasaklarını yapmaktan korkmaktır. Ehl-i tasavvuf kendisini takvaya hedeflediğinden genel sohbetler takvanın üzerine kurulur.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• “Kibirlenene kibirleniniz” — Beyhakî, Şuabu’l-Îmân; Süyûtî, el-Câmiu’s-Sağîr
• “Ne sirâyet ne uğursuzluk vardır” — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’t-Tıbb, Hadis No: 5707; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’s-Selâm, Hadis No: 2220

Fıkhî Kaynaklar

• Haram kazancın tasadduğu — İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu’l-Helâl ve’l-Harâm; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr
• Akîka kurbanının hisse olarak kesilmesi — el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, Kitâbu’z-Zebâih

Tasavvufî Kaynaklar

• Kibrin terbiyesi ve nefis merâtibi — İmam Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Kibr; İmam Gazâlî, İhyâ, Kitâbu Zemmi’l-Kibr
• Akıl-kalp-sır ilişkisi — İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye; Abdülkâdir Geylânî, Sırru’l-Esrâr
• Sır gözüyle bakma ve ferâset — Sülemî, Tabakâtü’s-Sûfiyye; Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Firâse

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, kibrin yok edilemeyeceğini ama terbiye edileceğini, nefis merâtibinin her makamında kibir imtihânının devam ettiğini, akıl-kalp-sır ilişkisini ve sır gözü açılan velînin insanlar arasına dönme zorunluluğunu ele almıştır. Haram kazancın tövbeyle temizlenemeyeceği, takvanın ömürlük bir mesele olduğu vurgulanmıştır. Sohbetin temel mesajı: kibri sıfıra indir ama eksiye indirme, kendini dâimâ topluluğun en aşağısı gör, hangi makama gelirsen gel birisine tepeden baktıysan hata etmişsindir.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Tecellî, Dervîş. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı