Anne-Baba Hakkı: İslâm Dünyasının En Büyük Problemi

İslâm dünyasının en önemli problemlerinden biri Müslümanların kendi aralarındaki kardeşlik ve aile bağlarının tesis edilememesidir. Bunun sebebi Kur’ân ve sünnetin ahlâkını yaşamayışımızdır. Camiler dolu, herkes derviş — ama iyi ahlâk üzerimizde tesis edilemiyor.

Oğullar babalarına çok rahat hakaret ediyor, saygısız davranıyor. Hâlbuki bir hadîs-i şerîfte “Babanın evlâda duâsı, peygamberlerin ümmetlerine yaptığı duâ gibidir” buyurulmuştur. Babamızın hayır duâsını alacağız, babamıza saygısız davranmayacağız. Anne ve babasına sevgisi ve saygısı olmayanın hiçbir kimseye sevgisi ve saygısı olmaz.

Babanın Evlâdın Malı Üzerinde Tasarrufu

Hanefîlere göre baba, evlâdının malları üzerinde tasarruf edebilir. Babanız gelip malınıza el koysa, evinize “Ben burada oturacağım” dese — hakkı vardır ve siz itiraz edemezsiniz. Bu acı bir gerçek ama hukuk budur. Öyle bir evlât olmak ki babanız “Çık” dediğinde çıkacaksınız, “Otur” dediğinde oturacaksınız.

Annesini Sırtında Tavaf Ettiren Yemenli

Yemenli bir adam annesini sırtına almış Kâbe’yi tavaf ettiriyor: “Ben annemin devesiyim, develer ürkerler ama ben ürkmem.” Tavaf sonrası Abdullah bin Ömer’e soruyor: “Annemin hakkını ödeyebildim mi?” Cevap: “Sen annenin karnında durduğu müddetçe bir tekmesinin dahi hakkını ödeyemezsin.”

Ancak ardından ekliyor: “Tavaftan sonra kıldığın iki rekât namaz senin geçmiş günahlarına kefâret olur.” Yâni anne-baba hakkı ödenemez ama ibâdetlerle günahlar affedilebilir.

Cihattan Geri Döndürülen Sahâbe

Bir sahâbe anne-babasını ağlar bırakarak hicret etmek için Resûlullah’a geldiğinde, Efendimiz “Dön, onları ağlattığın gibi güldür” buyurmuştur. Başka bir sahâbe cihâda gelmek istediğinde “Senin bakmakla yükümlü olduğun anne-baban yok mu? Onlara bakman, beraber gidip cihad etmemizden daha hayırlıdır” buyurmuştur.

Anne-babanın bakıma ihtiyacı varsa o kimse ilim öğrenmeye, ticaret için şehri terk etmeye, cihâda gitmeye dahi gidemez. Önce anne-babanın izni ve bakımı gelir.

Ebû Hureyre ve Annesi

Ebû Hureyre radıyallâhu anh’ın annesi Hristiyandı. Ebû Hureyre Müslüman olduğu için annesine “Ey kâfir” demedi, baskı yapmadı, serkeşçe davranmadı. Her sabah evden çıkarken, her akşam eve girerken annesine selâm verir, duâsını alırdı.

“Allah’ın selâmı üzerine olsun anneciğim” derdi. Annesi de “Allah senden de râzı olsun yavrum, ihtiyar hâlimde bana iyi davrandığın gibi” diye cevap verirdi. Ebû Hureyre’nin bu ince ahlâkı, yalvara yakara duâ etmesi ve Peygamber Efendimiz’in duâsı vesîlesiyle annesi sonunda İslâm ile müşerref olmuştur.

Derviş Fener Gibi Olmalı

“Derviş fener gibi olmalı, gittiği yeri aydınlatmalı.” Bunu bilgiyle aydınlatmak olarak anlamayın. Derviş bilgisiyle değil hâliyle, edebiyle aydınlatır. Allah sizi hesaba çekerken neyi ne kadar bildiğinizi sormaz; neyi ne kadar işlediğinizi sorar. Fiiliyâtınızdan sorgulanırsınız, bilginizden değil.

Eğer bilgi doğruysa o kimsenin fiiliyâtına tecellî etmesi lâzım. Bilgi doğru, eylem yanlışsa — kitap yüklü merkep gibi olursunuz. İslâm dünyası bilir ki anne-babaya saygıda kusur edilmemesi gerekir; ama büyük çoğunluğu sınıfta kalmış vaziyettedir.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• “Babanın evlâda duâsı peygamberlerin duâsı gibidir” — Sünen-i Tirmizî, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 1905; İbn Mâce, Kitâbu’d-Duâ
• Annesini sırtında tavaf ettiren Yemenli — İbn Mâce, Kitâbu’l-Edeb; Beyhakî, Şuabu’l-Îmân
• “Dön, onları ağlattığın gibi güldür” — Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbu’l-Cihâd, Hadis No: 2528; Sünen-i Nesâî
• “Anne-babana bak, cihâddan daha hayırlıdır” — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Cihâd, Hadis No: 3004; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 2549
• Ebû Hureyre’nin annesiyle selâmlaşması — Sahîh-i Müslim, Kitâbu Fedâili’s-Sahâbe; Ahmed bin Hanbel, Müsned

Âyet-i Kerîmeler

• “Allah size adaleti, iyiliği ve akrabaya bakmayı emreder” — Nahl Sûresi, 16:90
• “Yapmadıklarınızı neden söylüyorsunuz?” — Saff Sûresi, 61:2-3

Fıkhî ve Tasavvufî Kaynaklar

• Babanın evlâdın malı üzerinde tasarrufu — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Kitâbu’n-Nafaka; el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’
• Anne-baba hakkı ve edep — İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu Âdâbi’s-Suhbe; İmam Nevevî, Riyâzu’s-Sâlihîn, Bâbu Birri’l-Vâlideyn

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, anne-baba hakkının İslâm’daki yüceliğini Ebû Hureyre’nin annesiyle ilişkisi, Yemenli’nin annesini sırtında tavaf ettirmesi ve cihâddan geri döndürülen sahâbe kıssaları üzerinden ele almıştır. Babanın evlâdın malı üzerinde Hanefî hukukundaki tasarruf hakkı, dervişin bilgiyle değil hâl ve edebiyle aydınlatması gerektiği vurgulanmıştır. Sohbetin temel mesajı: anne-babaya saygı ve sevgi göstermeyen hiçbir kimseye sevgi ve saygı gösteremez; güzel ahlâk güneş gibi parlar, mıknatıs gibi insanları çeker.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Tecellî, Kâbe, Dervîş, Ashâb-ı Kirâm. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı