Kalbi: Dergâhta Düzen ve Eşya Meseleleri
Vakıfta yapılan temizlikte sahibi bilinmeyen eşyalar kayıp eşya masasına toparlanmıştır. ‘Birileri yer, birileri kullanır’ gibi iyi niyetlerle bırakılan eşya ve gıda malzemeleri ziyan oluyor; çünkü kardeşler sahibini bilmediklerinden yemiyor ve kullanmıyor. Bu şekilde vakıfta hiçbir özel eşya bırakılmaması gerekmektedir.
Hayızlı Kadın ve Sohbet Meselesi
Hayızlı kadınlar sadece camilere, Beytullah’a ve Mescid-i Nebevî’ye giremezler. Kur’an-ı Kerim okuyamazlar, namaz kılamazlar, oruç tutamazlar. Ancak sohbetlere gidebilirler, mescid hükmünde olmayan dergâhlara ve tekkelere gidebilirler.
Kız-Erkek İlişkilerinde Sınırlar
Okulda kızların erkeklerle her türlü şakalaşması, gülüp eğlenmesi, fazla samimi olmaları yanlıştır. Mecbur kalınan dairede konuşulur; mecbur kalınmayan dairede kızlarla erkekler birbirleriyle samimi olmazlar. Gereksiz muhabbetler, şakalaşmalar, gülüşmeler haramdır.
Dergâhta Yeni Başlayanların Edebi
İlahi, sema veya her türlü çalışmaya yeni başlayan kardeşler, edeple başlarındaki eğitmen kardeşlere tabi olacaklardır. Eğitmenler de yeni gelenleri kazanma açısından onlara edeple, şefkatle yaklaşacaklardır. ‘Sen bu işi yapamazsın’, ‘Sen sema elbiseni çıkar bırak git’ gibi sözler kesinlikle yanlıştır. Yeni gelen kardeşlere tepeden bakmak, onları bıktırmak büyük hatadır.
Büyüklere saygı, hürmet ve hizmet yolun adabıdır. Küçüklere şefkat ve merhamet göstermek nurun adabıdır. Ancak büyükler kendi nefislerine bir şey isterlerse, dervişler bunu edeble yapmayabilirler. Dergâh Allah’ın dergâhıdır; büyüklerin şahsî işleriyle uğraşılmaz.
Şirk Meselesi ve Kelime-i Tevhid
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri ‘bilerek veya bilmeyerek’ diye dua etmiştir. Biz de her an bilerek veya bilmeyerek şirke düşmüş olabiliriz; Rabbimizden af dileriz. Kelime-i tevhidi çok söyleyin, kendinizi yenileyin. Şirk temel manasıyla ikilik demektir. Bâlâsım Gümüşhânevî’ye göre bir kimsenin sarığına kabahat bulmak, sünnet sakalına laf söylemek bile küfürdür.
İlmi, İlim Ehlinin Ağzından Kalbinizle Alın
Hazreti Müceddit Hazretleri’nin tövbesindeki bir beytin Türkçesinde ‘İlmi, ilim ehlinin ağzından kalbinizle alınız; mücadeleci akıl ile değil’ buyrulmuştur. İlim ehlinin konuştuğu, sohbet ettiği karşısındaki kimsenin kalbine nüfuz eder; ancak o kimse kalbini ona açarsa. Kalbini açmak demek, suizandan, bühtandan, karanlıktan kurtulmak demektir.
Kalbi Kapatmanın Bedeli
Bir ilim ehline karşı kalbinizde zerrece bir suizan, bir kibirlilik, bir kapalılık varsa ondan ilim alamazsınız. Nasıl ki Ebu Cehil Hazreti Peygamber’den ilim alamadıysa, münafıklar O’ndan ilim alamadıysa, bir ilim ehlinin önünde kalbinde muğuz olan kimse de ondan lazım olan ilmi alamaz. Aynı sohbeti dinler ama kalbi iman etmediğinden reddeder; ilim suyun üstünde akıp gider.
Yûnus Emre ‘Sen bir kara taşsın, denizin ortasında dursan da su almazsın gidersin’ der. Buradaki kara taştan kasıt, kalbi ilme, aşıklığa, muhabbetullaha, velilere kapalı olan kimsedir. Allah dostlarında hata kusur arayıp hayatını onun üzerine oturtan kimselerin gönüllerine Cenâb-ı Hak merhamet etmez. Kalplerini kapatıverir manevî pencerelere.
Birinin hatasını, kusurunu görmek ve dillendirmek büyük günahtır. Vallahi zina etmekten daha büyük günah işlemişsindir. Sakın dervişleri hakir görmeyin. Dervişin en kötüsü, dışarıda gördüğünüz insanların en iyisidir. Çünkü o en büyük işi yapıyor: Allah’ı zikrediyor.
Teslimiyet Ehline Sorgu Sual Yoktur
Abdülkadir Geylânî Hazretleri’nin bu sözü, Allah’a doğrudan teslim olmuş, her hâli Hazreti Peygamber veya maneviyat tarafından işaret olunan kimseler için söylenmiştir. O kimse attığı her adımı maneviyattan istişare eder. Maneviyattan istişareli olduğu için teslimiyet ehline sorgu olmaz.
Bundan önceki derece ise üstada teslimiyettir. Sûfî üstada teslim olur. Üstadına teslim olan kimse ilim öğrenmek için sorar, cevap alamadığı meseleleri öğrenmek için sorar. Bunların hiçbirinde kasıt olmadığı takdirde hiç kimse bir şey demez. Öğrenmek kastının dışında olan kişi de yapanı kendine yapar: taş atan kendine taş atar, gül atan kendine gül atar.
‘Ben Olmalıydım’ Düşüncesi ve Âşıklık
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri ‘Ehli beytinizi alarak meydana çıkın, Necranlı Hristiyanlarla lanetleşin’ dediğinde ashap sabaha kadar ağlayıp yalvardı: ‘O ehli beytten ben olayım.’ Cihada gidecek olanlar seçilirken sahabe ‘O gideceklerin içinde ben olmalıyım’ diye öne atıldı. Cihat meydanında düşman ortaya çıkıp er aradığında herkes ‘Eğer kafa gidecekse benim kafam gitmeli’ diye kendini serdi.
Âşık kördür. Maşukuna ulaşmak için her şeyde ‘ben olmalıyım’ der. Sûfî ‘ben olmalıydım’ diye düşünmez; ama bir hizmetin, bir koşuşturmanın olduğu yerde otomatik olarak orada olur. Zikrullah var, sen neredesin? Bu akşam ders var, sen neredesin? Tabiinden bir zat, çocuğunun vefat haberini ders esnasında alınca haber getirene ‘Benim dersimi nasıl bölersin? Çık dışarı!’ demiştir. Ders bitince çıkmış, cenaze işlemleriyle ilgilenmiştir.
28 Şubat ve Yanında Duranlar
Yirmi sekiz Şubat döneminde yanında duran arkadaşlara hiçbir toz kondurmamak, yol arkadaşlığının gereğidir. Sorgularda dolaşan, malı mülkü talan edilen, evi yağmalanan, sorguda alay edilen bir kimsenin yanında dik duranlar unutulmaz. Aradan on iki yıl geçti, iftiraların hiçbiri kalmadı. O iftiraları çıkaranlar da gitti, onlara kananlar da gitti. Ama kalanlar dik dik durdular.
Nübüvvet Mührünü Öpen Sahabe
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri sırtını açtığında bir sahabe gelerek nübüvvet mührünü öpmüştür. Peygamber Efendimiz buyurdu: ‘Cennetlik birini görmek istiyorsanız buna bakın.’ Bu sahabe, nübüvvet mührünü ilk ve son öpen sahabedir. Âşık kördür; kendi aşıklığına göre koşar, koşarken birilerinin ayağına da basabilir, bilmeden canını acıtabilir. Ama maşukuna ulaşmak için her şeyi feda etmeye hazırdır.
Kaynakça
- Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi 2/222 — Hayız hâlinde kadınlardan uzak durun (mescid hükmü)
- Kur’an-ı Kerim, Kehf Suresi 18/28 — ‘Sabah akşam Rablerine dua edenlerle beraber ol, nefsini onlarla olmaya zorla’
- Kur’an-ı Kerim, Âl-i İmrân Suresi 3/61 — Mübahele (Necranlı Hristiyanlarla lanetleşme) ayeti
- Sahîh-i Buhârî, Teheccüd, No: 1149 — Hz. Peygamber’in Bilâl’e ‘Seni benden önce nasıl geçtin?’ demesi
- Sahîh-i Müslim, Cihâd ve Siyer — Sahabenin cihat için ‘Ben olmalıyım’ diye öne atılması
- Sahîh-i Buhârî, İstiskâ, No: 1010 — Hz. Ömer’in yağmur duasında Hz. Abbas’ı vesile kılması
- Sahîh-i Müslim, Birr ve’s-Sıla, No: 2564 — ‘Allah sizin sûretlerinize değil kalplerinize bakar’
- Hadis-i Şerif — ‘Bilerek veya bilmeyerek şirke düştüysek Rabbimiz bizi affetsin’ duası
- Abdülkadir Geylânî, Fütûhu’l-Gayb — ‘Teslimiyet ehline sorgu sual yoktur’
- İmam-ı Rabbânî, Mektûbât — ‘İlmi, ilim ehlinin ağzından kalbinizle alın’
- Yûnus Emre — ‘Sen bir kara taşsın, denizin ortasında dursan da su almazsın’ (kalbî kapalılık temsili)
- Bâlâsım Gümüşhânevî — Sarığa ve sünnet sakalına laf söylemenin hükmü
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’ân-ı Kerîm, Şuarâ 26/88-89; Kâf 50/33: kalbi açmak, selim kalp ve Allah’a yöneliş.
- Kur’ân-ı Kerîm, Âl-i İmrân 3/159; Tevbe 9/51: teslimiyet, tevekkül ve Allah’a güven.
- Kur’ân-ı Kerîm, Bakara 2/165; Mâide 5/54: aşk, muhabbet ve Allah sevgisi.
- Buhârî, “Rikāk”, 38: Allah’a yakınlık ve velayet hadisi.
- Gazzâlî, İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn, “Acâibü’l-Kalb”, “Mahabbet” ve “Tevhid ve Tevekkül” bölümleri.
- Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, “Kalp”, “Teslimiyet”, “Tevekkül”, “Mahabbet” bahisleri.
- Mevlânâ Celâleddîn Rûmî, Mesnevî: aşk, gönül, teslimiyet ve kalbin açılması temaları.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kalp”, “Teslimiyet”, “Tevekkül”, “Aşk”, “Muhabbet” maddeleri.
- Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “q-l-b”, “s-l-m”, “w-k-l”, “ḥ-b-b” kökleri: kalp, teslimiyet, tevekkül ve sevgi kavramları.
İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Zikir, Tevhîd, Nefs, Kalb, Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı