Hikmet: Şevval Orucu ve Oruca Devam
Selamün aleyküm. Allah geceniz hayır etsin inşallah. Ramazan ayı bitti. Kim otuz gün Ramazan orucunu tutar, Şevval’den de altı gün oruç tutarsa bütün seneyi oruçlu geçirmiş gibi sevap alır. Peygamber Sallallahu Aleyhi ve Sellem Hazretleri buyurmuştur. O yüzden Ramazan bitti, oruç bitti olmasın. Şevval’den muhakkak altı gün oruç tutsunlar. Şevval’in haricinde de her ayın başında, ortasında, sonunda; hiç olmazsa pazartesi ve perşembe oruçlarına devam etsinler.
Hikmet Nedir? — Doğruyu Doğru Yerde, Doğru Zamanda Uygulamak
Hikmet ehli kimdir? Hikmet ehli, doğruyu doğru yerde, doğru zamanda, doğru bir şekilde uygulayan ve tebliğ eden insandır. Hikmet sadece bilgi değildir; bazı insanlar bilgi birikimini hikmet olarak görür ama sadece doğruyu bilmek de hikmet değildir.
Örnek: abdestin farzı dörttür, sünnetleri de vardır. Ağzı çalkalamak, burnuna su vermek, enseyi kulakları meshetmek, dişleri hilâl etmek gibi. Bir kimse abdestini tam erkânıyla alacaksa bu ritüellerine devam eder. Ama su sıkıntısı var; eğer böyle abdest alırsan arkadaki kardeşlerin su bulamayabilir. O esnada abdestin dört farzını yaparak kalkarsın — bu hikmet olur.
Hikmet, Kur’an ve sünnetin dışında bir eylem değildir. İnsanlar tarih boyunca hikmetin peşine düşmüşler; ama gün gelmiş sapıklıklara sürüklenmişler. Müslüman için doğru, Kur’an ve sünnetle sınırlıdır. Bir şeyin doğruluğu, Kur’an ve sünnetin içinde olup olmayışıyla alakalıdır. Domuz eti ve domuzdan kaynaklanan her şey haramdır; biz haram olan bir şeyden şifa aramayız. Bütün dünya “şuna iyi geliyor” dese de biz onu kullanmayız.
Hikmetin Örnekleri
Peygamber Sallallahu Aleyhi ve Sellem Hazretleri yeni Müslüman olan bir kavme zekâtı tebliğ etmedi. “Yâ Resulallah, bunlara zekâtı neden tebliğ etmediniz?” diye sorulunca buyurdu: “Onlar Allah’ı sevdikçe, dini sevdikçe zekâtı da kendi miktarınca verir.” Doğru yerde, doğru zamanda, doğru şekilde tebliğ etmek hikmettir.
Hiç namaz kılmamış, oruç tutmamış, dinle diyanet alakası olmayan birine miras hukuku, cariye hukuku anlatmak hikmetsizliktir. Açık bir bayana tesettürden önce Allah’a iman, Resulullah’a iman, Kur’an anlatılmalıdır. Direkt kabir azabını anlatarak insanları korkutmak doğru yol değildir.
Kur’an ve Sünnetin Dışına Çıkmayan Tasavvuf
Bizi eleştiriyorlar: “Dinliyoruz, çok iyisin ama bir tek şeyde sıkıntı var — Kur’an ve sünnetin dışına çıkmıyorsun. Hz. Mevlâna’nın engin düşüncesi sende yok” diyorlar. Sanki Kur’an ve sünnetin dışındaki fiiliyatı Mevlâna barındırmış gibi. Namazsız bir mevlevilik, oruçsuz bir tasavvuf, ibadetsiz bir tasavvuf, hukuksuz, şeriatsız bir tasavvuf — bunun adı uluslararası deccâliye. Otuz Ramazan orucunu tutacaksın, beş vakit namazını kılacaksın, içki içmeyeceksin, kumar oynamayacaksın, zina etmeyeceksin — o zaman bu engin bir dini düşüncedir.
Ebu Cehil de kendi zamanının hikmetin babası sayılıyordu — Ebu’l-Hikem. Ama Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem zuhur edince gerçek manada Ebu Cehil olduğu ortaya çıktı. Doğru nedir? Hikmettedir. Hikmet, Kur’an ve sünnettir.
Tasavvuf Başkaları İçin Yaşamaktır — Ama Egoistlik Değil
Tasavvuf başkaları için yaşamaktır. Başkaları için yaşamak, Allah için yaşamaktır — eğer bu Allah rızası için yapılıyorsa. Ama bir ev düşünün: aile reisi hanımı ve çocukları için yaşadığını söylüyorsa, bu egoistliktir. Hanımı kocası ve çocukları için yaşadığını söylüyorsa, yine egoistliktir. Allah fıtrî olarak yaratılışta herkesi birbirine bağlamış; herkes birbirine tespih tanesi gibi bağlıdır.
Bu dünya bir birliktelik senfonisidir. Güneşin dünyaya “sana ihtiyacım yok” demeye hakkı olmadığı gibi, hiç kimsenin hiç kimse için “feda oldum” deme lüksü yoktur. Kendini kurtarmaya mecali olmayan kimi kurtarabilir? O Allah’ın lütfu ve ikramıdır.
Hadis-i Kudsî’de buyrulmuştur: “Karşınızdaki kimseye teşekkür, Allah’a teşekkür gibidir.” O zaman birine iyilik yapmak Allah’a iyiliktir; birine kötülük yapmak Allah’a kötülüktür. Birine tebessüm etmek Allah’a tebessümdür; birine surat asmak Allah’a haşin bakmaktır. Ehl-i tasavvuf etrafındaki her şeyi Rabbinden bir hikmet, lütuf, ikram ve imtihan gibi görür.
“Siz yaptığınız bir şeyi başa kakmayınız” — Hadis-i Şerif. Ben sana borç para verdim, seni kurtardım demen seni aşağılığın aşağısına indirir. Bu şeytanın sesi ve nefesidir, hakkın değil. Birisine bir şey feda ediyorsan gerçek manada Allah’a feda etmişsindir. Ama “ben başkası için bu günahı işledim, o kırılmasın diye kumar oynadım” dersen — bu feda olmak değildir, şeytana feda olmaktır.
Kaynakça
- Hadis-i Şerif: “Kim Ramazan orucunu tutar, ardından Şevval’den altı gün oruç tutarsa bütün seneyi oruçlu geçirmiş gibi olur” — Sahîh-i Müslim, Sıyâm, 204, Hadis No: 1164
- Hadis-i Şerif: Yeni Müslüman kavme zekâtın tebliğ edilmemesi — Sahîh-i Buhârî, Zekât, 1; hikmet ve tedricî tebliğ
- Hadis-i Şerif: “İnsanlara teşekkür etmeyen Allah’a teşekkür etmez” — Ebû Dâvûd, Edeb, 11, Hadis No: 4811; Tirmizî, Birr, 35
- Hadis-i Şerif: Başa kakmama yasağı — Sahîh-i Müslim, Îmân, 171; “Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmayın ve başa kakmayın”
- Hadis-i Şerif: Peygamber Efendimiz’in bir kadının elini tutarak Medine sokaklarında dolaşması — Sahîh-i Buhârî, Edeb, 61, Hadis No: 6072
- Âyet: Bakara Sûresi 143 — “Böylece sizi vasat (orta) bir ümmet kıldık” — her şeyin ortasını seçme
- Âyet: Bakara Sûresi 264 — “Sadakalarınızı başa kakmak ve incitmek suretiyle boşa çıkarmayın”
- Âyet: Lokmân Sûresi 12 — “Lokmân’a hikmet verdik: Allah’a şükret”
- Fıkıh: Abdestin farzları ve sünnetleri — su sıkıntısında farzla yetinmenin cevazı, Merğînânî, el-Hidâye, I/14
- Fıkıh: Haramdan tedavi olmanın hükmü — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, V/228; zarûret hâli dışında haram ilaç kullanılamaz
- Tasavvuf: Hz. Mevlâna’nın gerçek anlayışı — Kur’an ve sünnet dışına çıkmayan tasavvuf, Mesnevî’deki İslâmî çerçeve
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’an-i Kerim: Bakara 2/269; Lokman 31/12: hikmet, ilim ve Allah’ın lütfu.
- Kur’an-i Kerim: Maide 5/35; Şems 91/7-10: tasavvuf, nefis tezkiyesi ve Allah’a yaklaşma.
- Kur’an-i Kerim: İnsan 76/8-9; Maide 5/2: başkaları için yaşamak, yardımlaşma ve ihlas.
- Buhari, Ilim; Muslim, Zikir: ilim, hikmet ve zikir meclisi rivayetleri.
- Buhari, Edeb; Muslim, Birr: başkasına faydalı olmak, merhamet ve kardeşlik hadisleri.
- Kuseyri, er-Risale, hikmet, hizmet, ihlas ve tasavvuf adabı bahisleri.
- Hucviri, Kesfu’l-Mahcub, hizmet, tasavvufun hakikati ve dervişlik bölümleri.
- Gazzali, Ihyau Ulumi’d-Din, İlim, Hikmet, Hizmet ve İhlas bahisleri.
- Diyanet İslam Ansiklopedisi, Hikmet, Tasavvuf, Hizmet ve İhlas maddeleri.
- Diyanet Kur’an Yolu Tefsiri, Bakara 2/269, Lokman 31/12 ve İnsan 76/8-9 açıklamaları.
İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı