Haya bir insanın utanma duygusu. Böyle ahlaki olarak çekinceli olmak, çekinmek. , asıl benim haya olarak gördüğüm şey insanın haramlara karşı utangaç olması, haramı işlememesi, nefsin çirkinliklerine, nefsin kötülüklerine düşmemek, utanmak tabiri caizse takva ehli olacaksa haya onun başlangıcıdır. O artık böyle göstere göstereyemez.

Haya Hakkında

, günaha düşmemek ister. Bir günah işlerken çekinir. Onun kalbinden, ciğerinden bir şey sökülür gider. O böyle hatta şüphelilere dahi böyle içi onun şey olur.

yırtılır tabiri caizse. Bu haya çünkü yanında Allah korkusunu da getirir. Haya yanında Allah’tan utanmayı da getirir. Haya yanında halktan utanmayı da getirir.

veya yanında insanın kendisinden utanmayı da getirir. Bunların hepsi de bizim halk atasözü olarak içimizdedir ya. Yani Allah’tan utanmadın insanlardan da mı utanmadın? Hadi Allah’tan utanmadın kendinden de mi utanmadın?

Bunlar halkın içerisinde konuşulur ya. Bunlar ne olmuş oluyor? O kimsenin utanma duygusunun ritmik olarak kendi iç dünyasında çalışması ritmik olarak aslında bu haya duygusu öyle bir duygudur ki ona bir dini terbiye vermesen dahi insani olarak ritmik olarak onun içindedir o yürür. Hani eskiler ar perdesi derdi.

Ar yani utanmada bir ar perdesi olur. Hani derler ya ar perdesi yırtıldıysa her şey yapar o diye. Artık onda utanma kalmazsa utanmıyor hiçbir şeyden. O yüzden ehli takva için, sufiler için haya kapısı kadar önemli bir kapı yoktur.

Çünkü o kapıdan giren bir kimse takvaya ulaşır. Desek ki takva nedir? Ben cevap olarak derim ki en zirve noktası insanın haktan utanmasıdır. Haktan utanma nedir o zaman?

Hani e ihsan nedir dediğinde Allah’ı görüyormuşçasına ibadet etmendir diyor ya. İşte takva, zirve noktası görüyormuşçasına ibadet etmen, öyle yaşaman. O zaman haya veya sabır veya bu tip ahlaki maddeler, kanunlar, umdeler o zaman buraya gelecek. Yani o kimse görüyormuşçasına ibadet ediyorsa o zaman göz göre göre bir şey yapmayacak.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: İhsân, Sabır. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı