Cömert İnsân Allâh’a, İnsânlara ve Cennete Yakındır — Sehâvetin Üç Yöne Açılan Bereketi
Hadîsi şerîfte buyurulmuştur: «Cömert insân Allâh’a yakın, insânlara yakın, cennete yakın, cehennemden uzaktır. Cimri insân ise — Allâh’tan uzak, insânlardan uzak, cennetten uzak, cehenneme yakındır» (Tirmizî). Bu hadîs — cömertliğin üç yöne açılan bereketini özetler. Cömert kişi: 1) Allâh’a yakındır; çünkü Allâh’ın «el-Kerîm» sıfatına mazhar olmuştur. 2) İnsânlara yakındır; çünkü insânlar cömerti severler. 3) Cennete yakındır; çünkü cömertlik Cennetin yollarındandır. Cimrilik ise — tam tersi sonuçları doğurur. Mü’min bu üç yöne açılan kapıyı cömertlik ile açmalıdır.
Allâh’a Yakınlık
Cömert insân Allâh’a yakındır. Çünkü Allâh «el-Kerîm» — sonsuz cömert. Allâh’ın bu sıfatına mazhar olan kul — Allâh’ın ahlâkıyla ahlâklanmıştır. Hadîsi kudsî: «Allâh’ın ahlâkıyla ahlâklanın.» Cömertlik — bu ahlâkın en bâriz örneğidir. Cömert kul — Allâh ile bir tür benzerlik kazanır; bu benzerlik onu O’na yaklaştırır. Cimri ise — Allâh’ın sıfatına aykırı bir tutum sergilediği için — uzaklaşır.
İnsânlara Yakınlık
Cömert insân — insânlar arasında sevilir, sayılır. Çünkü insânlar verene meylederler. Cömert — verir, paylaşır, fedâkâr; bunlar insanları çeker. Onun etrafında bir muhabbet halkası oluşur. Cimri ise — yanına yaklaşılmaz; çünkü vermez, paylaşmaz, sürekli kendi peşindedir. İnsânlar ondan uzaklaşır; düşmanları çoğalır. Cömertlik — sosyâl hayatta da bir bereket; cimrilik — sosyâl bir izolasyon.
Cennete Yakınlık
Cömert insân — cennete yakındır. Çünkü hayır işleri — cennete giden yoldur. Sadaka, zekât, hîbe, îsâr — bunlar cennetin kapılarındandır. Hz. Peygamber «Sadaka ateşi söndürür; günahı siler» buyurmuştur. Yâni cömertlik — günahları silen bir amel. Bir kişi günahkâr olsa bile — cömertlik onun günahlarını affedebilir. Bu — büyük bir hayır kapısıdır. Cimri ise — günahlarını silebilecek bir hayır kapısı kapamış.
Cehennemden Uzaklık
Cömert insân cehennemden uzak; cimri yakın. Niçin? Çünkü cömertlik — kalbi yumuşatır, gözü açar, hayrı sever. Bütün bu özellikler — günahtan uzaklaştırır. Cimrilik ise — kalbi katılaştırır, gözü mâla diktirir, hayrı kıskandırır. Bu özellikler — günaha sevkeder. Cömert kişi haram yememeye dikkat eder; çünkü helâl rızıkla hayır yapmak istiyor. Cimri ise — sürekli mâl peşinde, helâlharam ayırmayabilir.
Cömert Câhilin Hâli
Hadîs: «Allâh’a yemîn ederim ki — cömert câhil, Allâh’a cimri âlimden daha sevimlidir.» Bu — şaşırtıcı bir ifâdedir. Yâni câhillik bile cömertlik ile telâfî edilir; ama âlimlik cimrilik ile zedelenir. Çünkü ilim — eyleme dönüşmedikçe kuru kalır; cömertlik ise — kalp ahlâkının tezâhürüdür. Bu hadîs — cömertliğin ne kadar büyük bir değer olduğunu gösterir.
Sahâbenin Cömertliği
Sahâbe — cömertliğin canlı örnekleri. Hz. Ebû Bekir bütün mâlını Allâh yolunda verdi. Hz. Ömer mâlının yarısını sadaka yaptı. Hz. Osman Tebük seferinin önemli kısmını finanse etti. Hz. Ali çoğu zaman aç gece geçirip yemeğini başkasına verdi. Bu sahâbeler — Hz. Peygamber’in cömertliğini örnek aldılar; ümmete cömertlik geleneğini bıraktılar. Biz de onları örnek almalıyız.
Cömertliğin Pratik Yolları
Pratik cömertlik için: 1) Düzenli zekât — nisâba erişen mâlın 2.5%. 2) Aylık sadaka — gelirinin belli bir oranı düzenli olarak. 3) Komşuluk — komşuya yemek götürme, hâl hâtır sorma. 4) Misafir — kapına geleni boş çevirmeme. 5) Hediye — ailem, dostlarım, hocalarım için. 6) Hayır kurumları — vakıf, dernek, cami inşâsı. 7) İlim cömertliği — bildiğini paylaşma. Bu yedi yol — günlük cömertlik pratiklerini düzenler.
Niyâz — Cömert Mü’min
Niyâz: «Yâ Rab, beni cömert kullarından eyle. Cömertlik ile Sana yakın olayım — el-Kerîm sıfatından tecellî alayım. Cömertlik ile insânlara sevimli olayım. Cömertlik ile cennete yakın olayım. Cimrilik ile cehenneme yakın olmaktan beni koru. Hz. Peygamber’in ‘cömert câhil — cimri âlimden daha sevimli’ hadîsini ciddiye alan bir mü’min eyle. Sahâbenin cömertliğinden hisse al — Ebû Bekir gibi, Ömer gibi, Osmân gibi, Ali gibi. Düzenli zekât, aylık sadaka, komşuluk, misafirperverlik, hediye, hayır kurumları, ilim cömertliği — bütün cömertlik şekillerini hayatımda yaşamamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Cömertlik, Sehâvet, Cimrilik. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Tirmizi, Birr ve Sıla, cömertlik ve güzel ahlak rivayetleri.
- Beyhaki, Şuabü’l-İman, cömertlik ve infak bahisleri.
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.