Bir Kimsenin Faydasına Olan Bütün Her Şey Cömertliktir — Maddî Olmayan İhsân Çeşitleri
Bir kimsenin faydasına olan bütün her şey — cömertliktir. Cömertlik sadece para vermek değildir. Bilgi vermek, vakit ayırmak, gülümsemek, iyi söz söylemek, hayır duâ etmek, dinlemek, yol göstermek, hastayı ziyâret etmek — bunların hepsi cömertliğin çeşitleridir. Hz. Peygamber «Her iyilik sadakadır» buyurmuştur (Buhârî). Yâni cömertliğin sınırı yok; mümkün olan her hayır cömertliktir. Bu geniş anlayışla mü’min — her ânını cömertliğe çevirebilir; eli darda olsa bile gönlü açıktır. Bu yazıda cömertliğin maddî olmayan çeşitleri ve bunların değeri ele alınır.
«Her İyilik Sadakadır»
Hadîs: «Külli ma’rûfin sadaka» — Her iyilik sadakadır (Buhârî). Bu hadîs — cömertliğin tanımını genişletiyor. Sadaka — sâdece mal vermek değil; her hayır iş. Bir gülümseyiş, bir selâm, yardım eli, iyi bir söz — hepsi sadaka. Bu anlayışla — fakir mü’min de zengin mü’min gibi sadaka verebilir; farklı şekillerde ama aynı değerle. Allâh — niyeti ve gücüne göre değerlendirir.
Bilgi Cömertliği
Bildiğini başkasına öğretmek — büyük bir cömertliktir. Hadîs: «Bildiği bir ilmi gizleyen kişi — kıyâmet günü ateşten bir gemle gemlenir.» Yâni bilgiyi paylaşmamak günahtır. Mü’min bildiğini cömertçe paylaşmalı. Bu — Allâh’ın verdiği ilim emânetinin yerine getirilmesidir. Hocalar, âlimler, ustalar — bilgi cömertliği yapanlardır. Onlar ümmete hayır kapısı açarlar.
Vakit Cömertliği
Modern dönemde — vakit, paradan daha kıymetli. Birine vakit ayırmak — büyük bir lütuftur. Hastayı ziyâret, derdini dinleme, sıkıntıdakine yardım, çocuğa zaman ayırma — bunlar vakit cömertliğidir. Hatta bazıları paradan daha değerli. Çünkü para verebilirsin ama vakit kıttır; geri dönmez. Bu yüzden vakit cömertliği — büyük bir ibâdettir.
Gülümseme — Sadakanın En Kolayı
Hadîs: «Kardeşinin yüzüne gülümsemen — bir sadakadır» (Tirmizî). Bu — sadakanın en kolay biçimidir. Hiç maliyeti yok; ama büyük etkisi var. Bir kederli kişiye gülümsemek — onun gününü değiştirebilir. Hz. Peygamber «sürekli tebessüm hâlinde» idi; sahâbe «Onu daima gülümser gördük» der. Bu basit ama kıymetli amel — modern dönemde ihmâl ediliyor; insanlar ciddî, asık suratlı dolaşıyor. Mü’min bu sünneti diriltmelidir.
İyi Söz — Hayatı Değiştirir
«Elkelimetü’ttayyibetü sadaka» — Güzel söz sadakadır (Buhârî). İyi bir söz — bazen hayatları değiştirir. Bir ümitsiz kişiye söylenen «vazgeçme» sözü; bir genç adama «sen yapabilirsin» sözü; bir hastalığa kapanmış kişiye «iyileşeceksin» sözü — bunlar bin lira sadakadan değerli olabilir. Söz hafifdir; ama etkisi büyüktür. Mü’min sözünü iyi yönde kullanmalı.
Dinleme Cömertliği
Karşındakini dinlemek — büyük bir cömertliktir. Modern insân dinlemiyor; sürekli kendi sözünü söylemek istiyor. Hâlbuki bir kişinin derdini sâbırla dinleyen — ona en büyük hediyeyi vermiştir. Çünkü dinleme — değer veriştir. «Sen önemlisin, hikâyen önemli» mesajı. Hz. Peygamber sahâbeyi dinlerdi; tek tek dinlerdi; aceleyi bırakırdı. Bu sünneti yaşamak — büyük bir cömertliktir.
Hayır Duâ Cömertliği
Başkası için Allâh’a duâ etmek — büyük bir cömertliktir. Hadîs: «Bir müslüman, kardeşi için gıyâbî duâ ederse — melek ‘âmîn, sana da aynısı’ der» (Müslim). Yâni kendin için yapamadığın duâlar bile — başkası için yapınca senin lehine olur. Bu yüzden hayır duâ — hem cömertlik hem yatırımdır. Mü’min her gün başkaları için duâ etme alışkanlığı edinmeli.
Yol Gösterme Cömertliği
Birine yol göstermek — büyük bir cömertliktir. Hadîs: «Hayra delâlet eden, onu yapan gibidir.» Yâni birini iyiliğe yönlendirirsen — o iyiliğin sevabından sen de hisse alırsın. Bu yüzden — tanıdığını bir hayır yola yönlendirme, bir hocaya tanıştırma, bir kitap önerme, bir cami işâret etme — bunlar büyük cömertliklerdir. Çoğu zaman bu cömertlikler — paraya çevrilmeyen ama Allâh katında çok değerli işlerdir.
Niyâz — Her An Cömert
Niyâz: «Yâ Rab, beni her an cömert kullarından eyle. Cömertliği sâdece maddî olarak değil; bilgi, vakit, gülümseme, iyi söz, dinleme, hayır duâ, yol gösterme şeklinde de yaşayabilen bir mü’min eyle. ‘Her iyilik sadakadır’ hadîsini kalbime yerleştir. Fakir olsam bile maddî olmayan cömertliklerle hayır işleyebileyim. Hz. Peygamber gibi sürekli tebessüm hâlinde olayım; sürekli iyi söz söyleyebileyim; sürekli başkalarını dinleyebileyim. Hayır duâlarımla başkalarının yanında olayım. Her ânımı bir cömertlik fırsatı olarak değerlendirebileyim.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Sehâvet, Sadaka, Hayır. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; malı biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malı ve infak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.