Anne-Babaların Hatalı Tutumları — Çocuklarda Kaygı, Korku ve Güvensizlik Yaratır; Doğru Yetiştirme İslâmî Sevgi ve Disiplinle Olur
Annebabaların hatalı tutumları — çocuklarda kaygı, korku ve güvensizlik yaratır. Çocuk küçük yaşta gördüğü tutumları içselleştirir; yetişkin olduğunda bu tutumlar onun kişiliğinin parçası olur. Sürekli azarlama, kıyaslama, taviz vermeme — kaygılı bir çocuk yetiştirir. Aşırı serbestlik, disiplinsizlik — başarısız ve sorumsuz bir çocuk yetiştirir. İslâmî yetiştirme — sevgi ve disiplini dengeli birleştirir. Bu denge, çocuğa hem güven hem de istikâmet verir.
«Çocuklar — Ana-Babanın Aynası»
Çocuklar — anababanın aynasıdır. Annebaba ne öğretirse değil; ne yaparsa — onu öğrenir. Sürekli sinirlenen baba — sinirli çocuk yetiştirir. Yalan söyleyen anne — yalancı çocuk yetiştirir. Hz. Peygamber «Bir kişi çocuğuna ‘al gel’ diyerek elini uzatıyor, çocuk geliyor, sonra başka tarafa götürüyor — bu yalandır» buyurdu. Bu ayrıntılı uyarı — çocuk yetiştirmenin ciddiyetini gösterir.
Sürekli Azarlama Tehlikesi
Sürekli azarlama — çocuğun özgüvenini yıkar. «Sen aptalsın», «Hiçbir şey beceremezsin», «Senden bir şey çıkmaz» — bu sözler çocuğun kalbinde yara açar. Hz. Peygamber çocuklara hatta köleler bile hiç «üff» bile demezdi. Sahâbe arasında bir çocuk kovayı düşürse — «Boş ver, bir daha alırız» derdi. Azarlama yerine — yapıcı düzeltme.
Kıyaslama — Hased Tohumu
Çocukları başkalarıyla kıyaslamak — hased tohumu eker. «Bak komşu çocuğu seni geçmiş», «Kardeşin kadar başarılı olamadın» — bu sözler çocukta kıskançlık ve düşmanlık üretir. Hz. Yâkub’un oğullarının Hz. Yûsuf’a hased etmesi — bir uyarıdır. Her çocuk farklıdır; her birinin kendi yetenekleri var. Kıyaslama yerine — kendi yeteneklerini geliştirmesine destek.
Aşırı Serbestlik — Diğer Aşırılık
Aşırı serbestlik de hatalıdır. Çocuğa hiçbir kural koymamak; her isteğini kabûl etmek; «yeter ki üzülmesin» mantığı — sorumsuz bir çocuk yetiştirir. Çocuk büyüdüğünde sınırları tanımaz; toplumda zor uyum sağlar; ahlâkî değerleri zayıf olur. İslâmî yetiştirme — disiplin ile sevgiyi birleştirir. «Hayır» demeyi öğretmek — sevgisizlik değildir.
Sevgi Göstermek — Önemli
Sevgi göstermek — çocuğun temel ihtiyâcıdır. Hz. Peygamber torunlarını öperdi, kucağına alırdı, onlarla oynardı. Bir bedevî gelip «Çocuklarınızı öpüyor musunuz? Ben hiç öpmedim» dediğinde Hz. Peygamber «Allâh senin kalbinden rahmeti çıkarmışsa ben ne yapayım?» dedi (Buhârî). Yâni — çocuğu öpmemek, sevgi göstermemek — kalpten rahmetin gitmesi alâmeti.
Dînî Eğitim — Yaşa Göre
Dînî eğitim yaşa göre verilmeli. Hz. Peygamber «Yedi yaşında çocuğunuza namazı emredin; on yaşında namaz kılmazsa hafifçe vurun» buyurdu. Yâni — yaş ilerledikçe seviye artar. Yedi yaşında öğretim; on yaşında uygulama. Erken yaşta dînî bilinç verilmeli; ama yaşa uygun ölçüde, zorlamadan, sevgi ile.
Modern Tehditler — Telefon, İnternet
Modern tehditler — özellikle telefon ve internet — çocukları yıpratıyor. Saatlerce ekran karşısında geçen çocuk — sosyalleşme, fizik aktivite, sahih bilgi edinme açısından zarar görür. Annebaba bu tehdidi farkındalıkla yönetmeli; ekran süresini sınırlamalı; alternatif faaliyetler sunmalı: kitap, oyun, spor, dînî sohbet. Bu denge — çocuğun sağlıklı gelişimi için şart.
Niyâz — Sahih Yetiştirme
Niyâz: «Yâ Rab, çocuklarımı sahih şekilde yetiştirebilmemi nasîb et. Hatalı tutumlardan — sürekli azarlama, kıyaslama, aşırı serbestlik — beni koru. Hz. Peygamber’in çocuk muâmelesi örneğine yaklaşmamı nasîb et. Sevgi ile disiplini dengeli birleştirebilen bir annebaba eyle. Çocuklarıma dînî bilinci yaşına uygun olarak verme ferâseti ver. Modern ekran tehditlerini bilinçle yönetmemi sağla. Sâlih evlâdlar yetiştirmemi nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Çocuk Yetiştirme, Âile, Disiplin. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.