Kur’ân Sünnet Dâiresinde Sevdiriniz Nefret Ettirmeyiniz, Kolaylaştırınız Zorlaştırmayınız
Kur’ân-Sünnet dâiresinde — sevdiriniz, nefret ettirmeyiniz; kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız. Bu, Hz. Peygamber’in meşhûr emridir. Buhârî ve Müslim’de Enes ibn Mâlik’ten rivâyet: «Yessirû ve lâ tu’assirû; ve beşşirû ve lâ tunneffirû» — Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin. Hz. Peygamber bu emri — Muâz ibn Cebel ve Ebû Mûsâ el-Eş’arî’yi Yemen’e dâî olarak gönderirken vermiştir. Yâni — dîn tebliği, irşâd, davet — bu üslûp ile yapılmalı. Kur’ân ve Sünnet sınırları içinde — kolaylaştır, zorlaştırma; sevdir, nefret ettirme. Bu, dîni sunumun temel ölçüsüdür. Modern müslüman bu hadîsi rehber edinmeli; kendi tebliğini bu çerçeveye oturtmalı.
Hadîsin Tam Metni
«Yessirû ve lâ tu’assirû; ve beşşirû ve lâ tunneffirû» — Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin (Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd). Hz. Peygamber bu hadîsi — Muâz ibn Cebel’i Yemen vâlîsi olarak gönderirken ve Ebû Mûsâ el-Eş’arî’yi Yemen’e dâî olarak gönderirken söylemiştir. Yâni — devlet idâresi ve dîn tebliği için açık bir emir. İslâm — zor değil; kolaydır. İslâm — nefret değil; sevgidir. Bu temel anlayış kaybedilince — dîn yanlış sunulmuş olur.
Kolaylaştırma
İslâm — kolay bir dîndir. Allâh dînini insânın kapasitesine uygun yapmıştır. Kur’ân: «Yürîdullâhu biküm yusrâ velâ yürîdü bikümü’lusra» — Allâh size kolaylık ister, zorluk istemez (Bakara 185). Mü’min de tebliğinde aynı yolu izlemelidir. Yeni başlayan birine bütün farzları, sünnetleri, müstehâb amelleri birden yüklemek — yanlış. Birinden başla; sevdir; sonra ikincisi gelir. Tedrîc — sünnetin yolu. 23 yıllık Kur’ân indirilişi — tedrîci. Şer’î farzlar zaman içinde geldi.
Sevdirme
«Beşşirû» — müjdeleyin. Dîni — müjde olarak sunun; tehdit olarak değil. Tabii ki cehennem var; ama önce cennetin müjdesi verilmeli. Önce Allâh’ın rahmeti, sonra gazabı. Hadîs: «Allâh’ın rahmeti gazabını geçmiştir» (Buhârî). Bu sıra mü’minin sunumunda da olmalı: önce sev, sonra korkut. Sürekli korkutarak başlamak — insânları nefret ettirir. Sahih dâî — Allâh’ın rahmetinin enginliğini önce anlatır.
Nefret Ettirme Tehlikesi
«Lâ tunneffirû» — nefret ettirmeyin. Tebliğin en büyük hatâsı — insânları İslâm’dan nefret ettirmek. Modern bazı sahte âlimler — sürekli sert tutum, küfrlü etiket, korku salma — insânları dînden uzaklaştırıyor. Oysa Hz. Peygamber Mekke’de en aşağılayıcı muâmeleyi gördüğünde bile — yumuşaklığı bırakmadı. Tâif’te taşlandığında «Bilmiyorlar, hidâyet ver» dedi. Bu, sahih tebliğin örneğidir.
Şer’î Sınır
Ama önemli bir nokta: «Kur’ân-Sünnet dâiresinde.» Yâni — şerî sınırları aşmadan kolaylaştır. «Helalharam esnetilsin» değil. «Namaz şart değil» değil. Bunlar — yanlış «kolaylaştırma». Sahih kolaylaştırma — şerîate uygun olarak, kişinin kapasitesine göre tedrîci bir yaklaşım. Yeni bir kişi: «Sen şimdi beş vakit namaza başla; oruçtan sonra» denir; «Sen namaz kılmazsan da olur» denmez. Sınırı bilmek gerek.
Sahâbenin Yöntemi
Sahâbe bu hadîsi yaşadılar. Hz. Ebû Bekir — yumuşak, sevgi dolu, sabır timsâli. Hz. Ömer — adâletli ama sevecen. Hz. Osmân — utangaç, mülâyim. Hz. Ali — bilge ama nazik. Hâlid ibn Velîd — savaşta sert, dîn tebliğinde yumuşak. Müşriklere bile «Lâ ilâhe illallâh» davetinde sevgi var; düşmanlık değil. Sahâbenin yumuşaklığı — İslâm’ı dünyâya yaydı. Sert tutum — fetihlerden sonra olabilirdi; ama davet öncesi sevgi vardı.
Modern Uygulama
Modern bağlamda nasıl uygulanır? 1) Yeni başlayan birine — temel îmân esaslarından başla, fıkhî detayları sonra. 2) Aile fertlerine — sürekli azarlamak yerine sevgiyle yaklaş. 3) İnternette içerik üretirken — korkutucu değil sevdirici. 4) Çocuklara — yasaklarla değil, Allâh sevgisi ile. 5) Yenilere — kapasitelerini gör; üstüne çıkma. 6) Sürekli müjde — Allâh’ın rahmetini hatırlat. 7) Sünnetin yumuşaklığı — örnek alınmalı. Bu yöntem — sahih tebliğin yoludur.
Niyâz — Sahih Dâî
Niyâz: «Yâ Rab, Hz. Peygamber’in ‘Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin’ hadîsini hayatımda yaşat. Kur’ân-Sünnet dâiresinde — şerî sınırları aşmadan — kolaylaştıran bir dâî eyle. İnsânları İslâm’dan nefret ettirmekten beni koru. Sahâbenin sevgi dolu tebliğ yöntemini bana mîrâs eyle. Yeni başlayan birine — tedrîci, sabırlı, müjdeli sunumda bulunmamı sağla. Bakara 185’in ‘Allâh size kolaylık ister’ beyânını içselleştirip uygulayan bir kul eyle. Aile fertlerine, çocuklara, yenilere yumuşak yaklaşan; sürekli müjde veren; Allâh’ın rahmetinin enginliğini anlatan bir mü’min olarak yetiştir. Sert tutumlu sahte âlimlerin yanlış tebliğ örneğinden beni uzak tut. Hz. Peygamber’in sünnet üzere — yumuşak, sabırlı, sevgi dolu — bir tebliğci olarak yaşat.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Kolaylık, Tebliğ, Müjde. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nisa 4/59; Allah’a, Resule ve emir sahiplerine itaat ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Buhari, İ’tisam, Kitap ve sünnete bağlılık rivayetleri.
- Müslim, Cuma, sünnete bağlılık ve bidatten sakınma rivayetleri.
- Şatıbi, el-Muvafakat, sünnet, bidat ve şeri deliller bahisleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, sünnete ittiba ve takva bölümleri.