Ramazan: “Her Şey Sevgilidir” — Hz. Mevlânâ’nın Aşk Dini ve Oruçtaki Ahlâk

Bu Ramazan sohbetinde Mustafa Özbağ Efendi, oruç tutamayanlara fidye hükümlerini ve oruçluyken küfretmenin sevabı götürmesini ele aldıktan sonra Hz. Mevlânâ’nın “her şey sevgilidir” felsefesini açar. “Benim dinim aşk dini, kitabım aşk kitabı, peygamberim aşk peygamberi” diyen Mevlânâ’nın gözünden varlığa sevgili gözüyle bakmanın ne demek olduğunu, aşığın bir perde oluşunu ve nefsini seven kimsenin gerçek aşkı bulamayacağını anlatır.

1. Ramazan’da Oruç Tutamayanlara Fidye Hükümleri

Hastalar, devamlı ilaç kullananlar, şeker hastaları, emzikli ve hamile kadınlar, yolcular, hareket edemeyecek derecede düşkünler — bunlar oruç tutamayabilir. Tutamadıkları günler için mali durumları elverdiyse fidye versinler. Fidyenin ölçüsü sadece buğdayın kilosu değildir: “Yediğinizden yedirin, içtiğinizden içirin, giydiğinizden giydirin.” Akşam yemeğine 100 lira harcayıp fidyeye 6 lira veren kimse, yediğinden yedirmemiştir.

Hasta olup takva yapacağım diye oruç tutmaya uğraşmak takva değildir — şeker hastası yemediğinde şekeri 450 oluyorsa oruç tutmasın. Rahatsızken, hasta iken zorlanmak dinin emri değildir.

2. Küfreden Oruçlu — “Tutma Kardeşim”

Bir oruç tutuyor, bütün mahalleye küfrediyor. Bir oruç tutuyor, bütün ev halkını perişan ediyor. “Tutma kardeşim. İnsanlar senin ahlaksızlığını çekmek zorunda değil.” Etrafına küfreden, hakaret eden, kavga eden, didişen — bunlar orucun sevabını komple götürüyorlar. Oruç tutmuş da küfreden kimse, eşeği bağlayıp önüne hiçbir şey vermeden eşeğe oruç tutturan adam gibidir — eşeğin orucu onunkinden kıymetlidir.

3. “Her Şey Sevgilidir” — Hz. Mevlânâ’nın Aşk Felsefesi

Gömleğinize bakın sevgili görün, kravatınıza bakın sevgili görün, kullandığınız suyu sevgili görün, konuşacağınız kelimeyi sevgili görün. Ne kadar vahşetin içinde yaşıyoruz — sevgili gördüğümüz hiçbir şeyimiz yok. Meğer ne sevgisiz bir insanmışım, taş toprak dahi değilmişim — onun dahi sevgilisi var.

Hz. Mevlânâ: “Benim dinim aşk dini, benim kitabım aşk kitabı, benim peygamberim aşk peygamberi. Annem de babam da aşk — ben aşkın çocuğuyum.” Anneyi ve babayı söylerken zâhirî anne-babayı değil Allah’ı kasteder. Her şey sevgiliyse her şey hürmete, kıymete, baş tacı etmeye lâyıktır.

4. Aşık Bir Perdedir — Varlığın Tecellisi

Aşığın üzerinde varlığın bütün dereceleri an ve an tecellî eder — aşık bir perdedir, sinema perdesi gibi aşkın tecelliyâtı onun üzerinde açılır. Aşkı seyretmek istiyorsanız aşığa bakacaksınız, aşığın üzerindeki varlığın derecelerine bakacaksınız. Aşkın hikmetine dalacak, aşkın deryasına dalacaksınız — bunun için bir aşık gerek.

Aşığın savaş halinde olduğu tek şey nefis ve şeytandır — ama onlardan nefret ettiğinden değil, sevgilisi savaş emrini verdiği için savaşır. Ahlaksızlıklarla savaşır, ahlaksızlarla değil. Bu savaşmayı kutsî görür.

5. “Sen Nefsini Sevdin” — Gerçek Aşkın Yolu

“Sen nefsini sevdin müddetçe sana gerçek aşık bulunmayacak. Senin yolun gerçek aşıkları doğuramayacak.” Hadi bu gece tövbe gecesi, bu ay Ramazan — aşıklar kervanına katıl, nefsini vur taşa, “seviyorum” de yürü.

“Bir şeyi tut ve sev — eğer tuttuğun kuru bir meşe dalı olsa vallahi hurma çıkacak ondan.” Hz. Peygamber hurma çubuğunu herkesin gözü önünde dikti — hemen dallarını eğdi, meyvesini verdi. Aşık her gün hurma yiyor, gökten sofra iniyor — sen mahşeri bekliyorsun; mahşer uzar. Aşık ol, sofra önünde.

Kaynakça

Âyet-i Kerîmeler

• Bakara 2/184 — “Sizden hasta olan veya yolculukta bulunan, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Buna güç yetiremeyenler ise fidye olarak bir yoksulu doyursun.” Oruç tutamayanlara fidye hükmü.
• Bakara 2/185 — “Ramazan ayı… Allah sizin için kolaylık ister, güçlük istemez.” Hastalık ve yolculukta ruhsat.

Hadîs-i Şerîfler

• “Yediğinizden yedirin, içtiğinizden içirin, giydiğinizden giydirin.” — (Buhârî, Îmân, 22; Müslim, Eymân, 40) Fidyenin ölçüsü: kişinin kendi yaşam standardı.
• “Oruçlu kimse kötü söz söylemesin, bağırıp çağırmasın; birisi kendisine sataşırsa ‘ben oruçluyum’ desin.” — (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163) Oruçtaki ahlâk.
• Hz. Peygamber’in kuru hurma dalını dikip meyve vermesi. — (Mucize rivayetleri) Aşkın meşe dalından hurma çıkarması.

Tasavvufî Kaynaklar

• Hz. Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr / Mesnevî — “Her şey sevgilidir.” “Benim dinim aşk dini, kitabım aşk kitabı, peygamberim aşk peygamberi. Annem de babam da aşk — ben aşkın çocuğuyum.” Varlığa sevgili gözüyle bakmanın tasavvufî temeli.
• Aşık-perde metaforu — Aşığın üzerinde varlığın bütün dereceleri tecellî eder. Aşık bir perdedir — aşkı seyretmek istiyorsanız aşığa bakacaksınız.
• Nefis ile savaşın kutsiliği — Aşık, nefis ve şeytanla nefret ettiğinden değil, sevgilisinin emriyle savaşır. Ahlaksızlıklarla savaşır, ahlaksızlarla değil.

Sohbetin Özü

• Oruç tutamayan hastalar, yolcular fidye verir — fidyenin ölçüsü “yediğinden yedirmek”tir, sadece buğday kilosu değil.
• Oruç tutup küfreden, kavga eden kimseye “tutma kardeşim” — insanlar ahlaksızlığını çekmek zorunda değil.
• Hz. Mevlânâ: “Her şey sevgilidir” — gördüğüne, duyduğuna, hissettiğine sevgili gözüyle bak.
• “Benim dinim aşk dini, kitabım aşk kitabı — annem de babam da aşk, ben aşkın çocuğuyum.”
• Aşık bir perdedir — aşkın tecelliyâtı aşığın üzerinde açılır, varlığın bütün dereceleri an an görülür.
• Nefsini seven gerçek aşkı bulamaz — nefsini vur taşa, aşıklar kervanına katıl.
• Kuru meşe dalını tut ve sev — Hz. Peygamber gibi hurma çıkar; aşık her gün gökten sofra yer.
• Aşık nefis ve şeytanla nefretinden değil, sevgilisinin emriyle savaşır.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Nefs, Aşk, Tecellî. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı