İstikamet ehlinin hem fikri hem de ameli yapısı Kur’an ve sünnet üzeredir

İstikâmet Ehlinin Hem Fikri Hem Ameli Yapısı Kur’ân ve Sünnet Üzeredir

İstikâmet ehlinin — hem fikri hem ameli yapısı Kur’ân ve Sünnet üzeredir. «İstikâmet» — doğrultu, dosdoğru olma. Sahih mü’min — hem düşüncesinde hem yaşayışında Kur’ân ve Sünnet sınırları içindedir. Fikirde Kur’ân — akîdesi, tefekkürü, sözleri vahye uygun. Amelde Sünnet — davranışları, ibâdetleri, ahlâkı Hz. Peygamber’in örneği üzere. İki kanat birden olmalı; biri eksik olursa — uçamaz. «Festekım kemâ ümirte» — Sana emrolunduğu gibi dosdoğru ol (Hûd 112, Şûrâ 15). Bu âyet — Hz. Peygamber’e ve ümmete istikâmet emri. İstikâmet — Allâh’ın en sevdiği hâllerden. Hadîs: «Bana şu sözü söyle ki başkasına ihtiyâç duymayayım. Hz. Peygamber ‘Allâh’a îmân ettim de istikâmet et’ buyurdu» (Müslim).

İstikâmetin Tanımı

«İstikâmet» — dosdoğru olmak; her yönden Kur’ân ve Sünnet üzere olmak. Şer’î hükümlere uymak, akîdede sapmamak, ahlâkta düşmemek. Bir mü’minin istikâmet üzere olması — uzun bir mücâdele. Sürekli baştan çıkma fırsatları var. Nefs, şeytân, dünyâ, kötü arkadaşlar — hepsi istikâmetten saptırmaya çalışıyor. Mü’min — sürekli uyanık olmalı; her gün istikâmetini kontrol etmeli.

Hûd 112 — Emr

«Festekım kemâ ümirte ve men tâbe meake ve lâ tatğav; innehû bimâ ta’melûne basîr» — Sana emrolunduğu gibi dosdoğru ol; berâberindeki tövbe edenler de doğru olsun; aşmayın; muhakkak O, yaptıklarınızı görüyor (Hûd 112). Bu âyet inince Hz. Peygamber «Bu sûre beni yaşlandırdı» buyurdu (Tirmizî). Çünkü istikâmet — büyük bir sorumluluk. Hz. Peygamber bile bu emirden korktu. Ümmet de korkmalı; ciddiye almalı.

Fikrî İstikâmet

Fikrî istikâmet — düşüncenin Kur’ân üzere olması. 1) Akîde — Ehli sünnet ve’lcemâat. 2) Tefsîr — klasik müfessirlerin yolu. 3) Hadîs anlayışı — sahih usûl ile. 4) Fıkıh — dört mezhepten birine bağlanma. 5) Modern fikirleri vahye göre değerlendirme. 6) Felsefe, sosyoloji, psikoloji — İslâmî perspektiften okuma. 7) İdeolojiler — Kur’ân süzgecinden geçirme. Bu, fikrî istikâmet. Modern dönemde — sayısız fikrî sapma var; mü’min bunlardan uzak durmalı.

Amelî İstikâmet

Amelî istikâmet — davranışın Sünnet üzere olması. 1) Beş vakit namaz tam. 2) Ramazân orucu tam. 3) Zekât eksiksiz. 4) Hac — gücü varsa. 5) Helâl kazanç — fâizden uzak. 6) Helâl yiyecek — haram lokmadan kaçınma. 7) Sahih giyim — örtünme. 8) Sahih konuşma — yalan, gıybetten uzak. 9) Sahih aile hayatı — Sünnete uygun. 10) Sahih cemaat hayatı — kardeşliğe sâdık. Bu, amelî istikâmet. Tam olmazsa — aksak yürüme.

İki Kanat Birden

İki kanat birden olmalı; biri eksikse uçamaz. Sâdece fikrî istikâmet (akîde doğru ama amel zayıf) — kuru bilgi; pratiğe yansımıyor. Sâdece amelî istikâmet (ibâdet çok ama akîde bozuk) — boş çaba; yanlış yola gidiyor. İkisi birlikte — sahih istikâmet. Klasik İslâm bunu «ilim ve amel berâberliği» olarak ifâde eder. İlimsiz amel — sapma; amelsiz ilim — boşluk.

Modern Sapmalar

Modern dönemde sapmalar: 1) Modernist akîde — Kur’ân-Sünneti zamanın ruhuna göre değiştirme. 2) Selefî sapma — klasik geleneği reddetme. 3) Şia sapması — sahâbeyi inkâr. 4) Sekülerist — dîni özele sınırlama. 5) İdeolojik dîn — siyâsî maksat için dîn. 6) Cahil yobazlık — ilim olmadan amel. 7) Akademik mesafe — ilim ama amel yok. Bu sapmalar — istikâmetten uzaklaştırır. Mü’min bunları tanımalı; orta yoldan ayrılmamalı.

İstikâmetin Mükâfâtı

İstikâmet ehlinin mükâfâtı büyük. «İnnellezîne kâlû rabbüne’llâhu sümmestakâmû tetenezzelü aleyhimülmelâiketü ellâ tehâfû ve lâ tahzenû» — ‘Rabbimiz Allâh’tır’ deyip sonra dosdoğru olanlara melekler iner: ‘Korkmayın, üzülmeyin’ (Fussılet 30). Bu âyet — istikâmet ehline meleklerin müjdesini anlatır. Cennetle müjdeli, korkudan emin, üzüntüden uzak. Bu, dünyâda ve ahrette büyük lutuftur. İstikâmet — emek gerektirir; ama karşılığı büyük.

İstikâmetin Pratiği

Pratik istikâmet: 1) Günlük muhâsebe — bugün istikâmet üzere miydim? 2) Sahih ilim — Kur’ân, hadîs, fıkıh, tasavvuf öğren. 3) Sahih cemaat — istikâmet ehli mü’minlerle birlik. 4) Sahih mürşid — yol gösterici. 5) Düzenli ibâdet — şer’î farzları eksiksiz. 6) Tövbe — sapma anında dönüş. 7) Sürekli tedbir — fıtnelerden uzak. 8) Allâh’a sığınma — istikâmet duâsı. Hz. Peygamber’in günlük duâsı: «Allâhümme innî es’elüke’lhüdâ vettükâ velafâfe velğınâ» — Yâ Allâh hidâyet, takvâ, iffet ve zenginlik istiyorum (Müslim).

Niyâz — İstikâmet Sahibi

Niyâz: «Yâ Rab, hem fikri hem ameli Kur’ân ve Sünnet üzere olan bir istikâmet ehli mü’min eyle. Hûd 112’nin ‘Sana emrolunduğu gibi dosdoğru ol’ emrini hayatımda yaşat. Fikrî istikâmette — Ehli sünnet akîdesi, klasik tefsîr, sahih hadîs, dört mezhep, modern ideolojileri vahyiyle ölçme — sahih bir yol tut. Amelî istikâmette — beş vakit namaz, Ramazân, zekât, hac, helâl kazanç, helâl yiyecek, sahih giyim, sahih konuşma, sahih aile, sahih cemaat — tam bir Sünnet pratiği nasîb et. İki kanat birden uçabilen bir kuş eyle. Modern sapmalardan — modernist, selefî, Şîa, sekülerist, ideolojik dîn, cahil yobaz, akademik mesafe — beni uzaklaştır. Fussılet 30’un müjdesi — meleklerin korkma üzülme demesi — bana nâil olsun. Hz. Peygamber’in duâsındaki hidâyet, takvâ, iffet, zenginlik — bunları ihsân eyle. Günlük muhâsebe, sahih ilim, sahih cemaat, sahih mürşid, düzenli ibâdet, tövbe, tedbir, Sana sığınma — istikâmet adımları üzere yaşat.» Allâh muhâfaza eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: İstikâmet, Fikrî İstikâmet, Amelî İstikâmet. → Tasavvuf Sözlüğü

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Nisa 4/59; Allah’a, Resule ve emir sahiplerine itaat ilkesi.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluÅŸu.
• Buhari, İ’tisam, Kitap ve sünnete baÄŸlılık rivayetleri.
• Müslim, Cuma, sünnete baÄŸlılık ve bidatten sakınma rivayetleri.
• Şatıbi, el-İ’tisam, bidat ve sünnete baÄŸlılık bahisleri.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, sünnete ittiba ve takva bölümleri.