Zikrettiğimiz Allâh’ı İdrâk Edebilmek: Sevgi, Teslîmiyet ve Kalbî Akıl

İlmi ilâhî: Gaybten Şehâdet Âlemine Zuhûr. Yaratılıştaki her zerrenin üzerinde Allâh’ın hükmünün, kudretinin ve yaratmasının izi vardır. Her şey önce ilmi ilâhîde mevcûttur; oradan şehâdet âlemine, yâ’nî görünmezlikten görünürlüğe, bilinmezlikten bilinirliğe tecellî eder. Bu tecellî devamlı bir akıştır: Bir an bilinirliğe çıkar, bir an sonra tekrar bilinmezliğe döner.

Güneş, yıldızlar, insanlar — hiçbiri bir an sonra ne olacağını bilmez. İlmi ilâhîde mevcûd olan varlık, an be an bilinmezlik–bilinirlik arasında salınır. Bunu koku almak, idrâk etmek ancak seyri sülûkle mümkündür.

Zikrin İdrâki: Kalbî Aklın Açılması

Zikir dildeyken sevâb alınır; fakat gerçek idrâk, zikrin kalpte yaşanmasıyla başlar. Bu idrâk açılmadıkça Fâtihâ okunur ama anlaşılmaz; namâz kılınır ama hissedilmez. Hakîkî idrâk açılsa, namâz bir türlü bitmez — «Elhamdülillâh»i de kalınır, kalınır.

Kalbî aklın işlemesi için şu şartlar gerekir: Allâh’a, Resûlüne ve üstâda karşı tam îmân ve itâat; sevgi; teslîm olmak; kalbin şüpheden arınması. Bu şartlar yerine gelindiğinde kul, zikrullâhtan gerçek anlamda koku alabilir.

Seyri Sülûk ve İdrâksiz Zikrin Sınırı

Seyri sülûk olmaksızın bu hakîkatlerin idrâk edilmesi güçtür. Zikir yapılır, sevâb kazanılır; fakat «Lâ ilâhe illallâh» denildiğinde içindeki putların farkına varılmaz. Hâlbuki idrâk açılınca «lâ» deyişi içteki her putu yıkar — ve bu putsuzluk önce insanı zorlar; alışılmış destekler ortadan kalkar.

Sûfî, bu zorluk içinden kararlılıkla, sevgi ile, teslîmiyet ile geçer. Çünkü her putun yıkılışı, Hak Teâlâ’nın daha berrak tecellîsine kapı açar. Zikrullâhta sevgi ve teslîmiyet olmadan koku alınmaz; koku alınmadan idrâk olmaz; idrâk olmadan da gerçek vuslat hâli yaşanmaz.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Seyri Sülûk, Silsile. → Tasavvuf Sözlüğü