Midye: Giriş

27 Ağustos 2011 tarihinde Karabaş-ı Velî Tekkesi’nde gerçekleştirilen bu Ramazan sonu sohbeti; midye ve deniz ürünlerinin fıkhî hükmünden başlayarak hâkimiyet kavramının “güç değil adâlet” temelinde yeniden tanımlanmasına, kibrin namazı paçavraya çevirmesine ve fıtır sadakasının cömertlik kültürüne uzanan geniş bir muhâseb sunmaktadır.

1. Midye ve Deniz Ürünleri: Necâset Meselesi

Şâfiîlere göre denizden çıkan her şey helâldir; İmâm Şâfiî “Denizden balon da çıksın câizdir” demiştir. Hanefîler ise deniz ürünlerini tasnîf eder; balık türlerini câiz görmüş, böcek türündekileri ise yememiştir. Midye meselesindeki gerçek sorun ise farklıdır: midye bağırsağı ve içindeki necâsetiyle birlikte pişirilir. Necâset yemek mutlak haram olduğundan, midye dolması bu yönüyle ihtilâflı duruma düşmektedir.

Aynı sıkıntı hazır tavuklarda da vardır — yolunma esnasındaki sıcaklıkta tüy köklerindeki necâset tavuğa bulaşır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) midyeyi, kertenkeleyi, ıstakozu, karidesi hiç yememiştir. Sahâbenin kertenkele pişirmesi hâdisesinde “Cenâb-ı Hak bir kavmi kertenkeleye çevirmiş olabilir” diyerek tencereyi asasıyla devirmiş; bedevîlerin “Bu farklı tür” demesi üzerine yemelerini yasaklamamış, fakat kendisi yememiştir.

2. Hâkimiyet: Güç Değil Adâlet ve Ahlâk

Modern dünya hâkimiyeti güce bağlamıştır — “Ne kadar güçlüysen o kadar hâkimsin.” Bu yanlıştır. Hâkimiyet adâletle ve ahlâkla elde edilir. “Ne kadar adâletliysen o kadar hâkimsin; ne kadar ahlâklıysan o kadar hâkimsin.”

Afganistan örneği çarpıcıdır: Yirmi yıldan beri bombalanmaktadır; Sovyetler Birliği orada dağılmış, Ruslar çekilmiş, Amerika girmiş ve şimdi o da çekilmek zorunda kalmaktadır. Bombalanan topraklardan kimseye karanfil ya da gül atılmaz. Kudsî hadîs çok sarsıcıdır: “Allah, zâlimden zâlimle intikamını alır; sonra döner kılıçla intikamını kılıçtan alır.”

Bu prensip bireysel hayata da uygulanır: Eşine, çocuklarına, işçisine zulmeden kimsenin başına Allah bir zâlim tâyin eder. İşçiysen patron, evliysen eşin, çocuksan anne-baba zâlimleşir. Kişi nefsinde içsel dönüşümünü sağlamadıkça etrafını düzeltmek mümkün değildir.

3. Kibrin Paçavra Olması

Sohbetin en sarsıcı uyarısı kibre yöneliktir. “Namaz kılanlar kılmayanlara karşı kibirleniyorsanız, namazınız yüzünüze paçavra gibi atılacak. Oruç tutanlar tutmayanlara karşı kibirleniyorsanız, orucunuz yüzünüze paçavra gibi atılacak. Örtülü bayanlar örtüsüzlere kibirleniyorsanız, sakallı erkekler sakalsızlara kibirleniyorsanız — paçavra gibi atılacak yüzünüze.”

“Oruç tutmuyor diye selâm vermiyor adamlara; kendisi oruçlu ya. Namaz kılmıyor diye selâm vermiyor; kendisi namaz kılıyor ya.” Hz. Resulullah (s.a.v.) “Selâmı yayın” buyurmuştur. Kibirlenmek şirktir. Çay içen birine mâzeret vermek (hastadır, mide sarısıdır, yolcudur) sünnettir; ona kibirlenmek değil.

4. Hediye Almanın Edebi

Hz. Ömer’in oğlu Abdullah’a Peygamber Efendimiz hediye gönderdiğinde “Yâ Resulallah, benim ihtiyacım yok” demişti. Cevap muhteşemdi: “Eğer biri sana kendiliğinden bir hediye gönderirse bu sana Allah’ın lütfu ve ikramıdır. İhtiyacın varsa al, kullan, ye, iç. İhtiyacın yoksa bir başkasına ver, yedir, içir.”

Hediye reddetmek kibirdir. “Bu sana isterse aşağılamak için gönderilsin — sen kibirlenme. Sen onu al, ihtiyacı olan birisine götür. Sen kibirlenme.”

5. Fıtır Sadakası ve Cömertlik Dalgası

İbn Abbas hadîsi: “Resulullah sadaka-i fıtrı, oruç tutanı çirkin ve boş sözlerin günâhından temizlemek ve fakirlere yiyecek temin etmek için emretti. Kim fıtreyi bayram namazından önce öderse o makbul ve değerli bir sadakadır; kim sonra öderse diğer sadakalar gibi olur.”

Hanefîlere göre fıtır sadakası sadece zekât verenlere vâciptir; ancak Resulullâh’ın sünneti gücümüz nispetinde herkese sadaka vermemizi tavsiye eder. “Bir hurmayla bile cehennem ateşinizi söndürürsünüz.” Bir lira, beş lira, ekmek parası — gücümüze göre vermek yeter. Ramazan bitti diye iyilik dalgası bitmez; bu memleket bizim, bu memleketin insanları da bizim. Cömertlik dalgasını harekete geçirmeliyiz.

Soru ve Cevaplar

Soru: Midye yemek haram mıdır?

Cevap: Midyenin kendisi haram değildir; ancak bağırsağı ve içindeki necâsetiyle birlikte pişirildiği için haram olur. Şâfiîler deniz ürünlerinin tamamını câiz görmüştür; ancak hangi mezhebe göre olursa olsun necâset yemek mutlak haramdır. Hazır tavuklarda da benzer bir sıkıntı vardır.

Soru: Hâkimiyet güçle mi elde edilir?

Cevap: Hayır, adâlet ve ahlâkla elde edilir. Modern dünya bunu gücle eşitler ama yanlıştır. Afganistan örneği çarpıcıdır — yirmi yıldan beri bombalanmasına rağmen kimse hâkimiyet kuramamıştır. Bombaladığın topraktan sana karanfil atmazlar.

Soru: İbâdetler kibir sebebi olabilir mi?

Cevap: Evet ve bu çok tehlikelidir. Namaz kılanlar kılmayanlara, oruç tutanlar tutmayanlara, örtülü bayanlar örtüsüzlere kibirleniyorsa — ibâdetleri yüzlerine paçavra gibi atılır. Kibirlenmek şirktir.

Soru: Bana hediye gelirse ihtiyacım yoksa ne yapayım?

Cevap: Almak farzdır — reddetmek kibirdir. Hz. Resulullâh’ın Hz. Ömer’in oğlu Abdullah’a verdiği cevap: “Bu sana Allah’ın lütfudur. İhtiyacın varsa kullan; yoksa bir başkasına ver, yedir, içir.”

Soru: Sadaka vermek için zengin olmak mı gerekir?

Cevap: Hayır. “Bir hurmayla bile cehennem ateşinizi söndürürsünüz.” Bir lira, ekmek parası — gücünüze göre verin. Hanefîlere göre fıtır sadakası sadece zekât mükelleflerine vâciptir; ama sünnet herkesin gücü nispetinde sadaka vermesini tavsiye eder.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• İbn Abbas’ın sadaka-i fıtır hadîsi — bayram namazından önce ve sonra ödemek arasındaki fark
• “Bir hurmayla bile cehennem ateşinizi söndürürsünüz”
• “Selâmı yayın”
• Sahâbenin kertenkele pişirmesi hâdisesi
• Hz. Ömer’in oğlu Abdullah’a hediye verilmesi rivâyeti

Kudsî Hadîs

• “Allah, zâlimden zâlimle intikamını alır; sonra döner kılıçla intikamını kılıçtan alır”

Fıkhî Kaynaklar

• İmâm Şâfiî — “Denizden ne çıkarsa câizdir”
• Hanefî mezhebi — Deniz ürünlerinin tasnîfi
• Necâsetin haramlığı ile midye fıkhı arasındaki ilişki

Sohbetin Özeti

Bu Ramazan sonu sohbeti, midye fıkhından kibre, hâkimiyet kavramından fıtır sadakasına kadar geniş bir yelpazede pratik dînî meseleleri ele almıştır. Midyenin haramlığı necâsetinden kaynaklanmaktadır; deniz ürünleri kendileri câizdir. Hâkimiyet güçle değil adâlet ve ahlâkla elde edilir — Afganistan örneği bunun en açık delilidir; “Allah zâlimden zâlimle intikamını alır.” İbâdetleri kibir vesîlesi yapmak en büyük tehlikedir; “namaz kılanlar kılmayanlara kibirleniyorsanız, namazınız yüzünüze paçavra gibi atılacak.” Hediye reddetmek kibirdir — al, ihtiyacın yoksa başkasına ver. Fıtır sadakası bir hurmayla bile olur; cömertlik dalgası Ramazan’la bitmez, devam eder.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Sünnet. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı