Perşembe, 14 Mayıs 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR

Mustafa Özbağ

İrşad & Tasavvuf · Resmî Site
Dergah Sohbetleri Serisi ·

68. Dergâh Sohbeti — Namazda Kıyafet, Melâmîlik, Ticaret Ahlâkı ve Siyâset

Mustafa Özbağ Efendi'nin dergah sohbeti: 68. Dergâh Sohbeti — Namazda Kıyafet, Melâmîlik, Ticaret…. Tasavvuf, ahlâk ve mânevî yol üzerine kapsamlı açıklamalar.

Namazda Kıyafet ve Avret Hükmü

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri yalınayak namaz kılmış, ayakkabıyla namaz kılmış, mestle namaz kılmıştır. Bir kimsenin ayağının çıplak olması namazına mâni değildir, namazının fazîletini eksiltmez. Kısa kollu kıyafetle namaz kılmak da namazı engellemez ve fazîletini düşürmez. Erkeklerde namazda avret, göbek ile diz kapağının altı arasıdır. Bu ikisinin arası kapalı olduğu müddetçe namazda bir beis yoktur.

Başı örtmek ise sünnettir. Namazda başını örten kimseye nûr üstüne nûr ikrâm edilir ve Cenâb-ı Hak bu sünnete uyduğundan dolayı ayrıca sevap verir. Zorunlu hallerde, mesela hapiste alternatif yoksa edep yerleri kapalı oldukça namaz kılınabilir; ancak imkân varken edep yerlerini açıkta bırakarak namaz kılınmamalıdır.


Küçük Abdestten Sonra Temizlenme

Küçük abdestten sonra erkekler, abdest yaptıkları yeri sığayıp yıkayıp temizlerler ve mesele biter. “Kırk adım yürü, yukarıdan atla, hopla, zıpla” gibi rivâyetlerin Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri’nden bir aslı yoktur. Bunlar uydurma uygulamalardır; sünnet olan temizliğin yapılması yeterlidir.


Ahlâkî Çöküşün Sebebi: Süfyânist Güçler

Ahlâk ve mânevî tahribat, süfyânist güçlere boyun eğmekten kaynaklanmıştır. Devlet olarak, millet olarak, İslâm âlemi olarak Kur’ân ve sünnetin dışındaki süfyânist güçlerin arkasına takılmış durumdayız. Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri buyuruyor ki: “Öyle bir zaman gelecek ki kâfirler ne yapıyorsa siz de yapacaksınız.” İşte şu anda o hâle geldik.


Melâmîlik Nedir?

Melâmîlik, bir kimsenin mânevî olarak kendisinde bir makam görmemesi, şerrini meydana çıkarıp hayrını gizlemesidir. İnsanlar genellikle tersini yapar: hayırlarını meydana çıkarır, şerlerini gizlerler. Melâmîler ise hayırlarını gizlemeyi öyle bir noktaya taşımışlar ki bir kısmı farzlarını bile gizlemeye çalışmış, camide kılmamış, oruçlu olduklarını göstermemişlerdir.

Bu durum insanların onlar hakkında sû-i zan beslemesine yol açmıştır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Hayrını gizlemek demek farzları gizlemek demek değildir. Gizlenecek olan nafile ibâdetler, hayır-hasenat, gece namazı, zikir, evvâb-ı duhâ gibi nafile ameller olmalıdır.


Fetvâ Kimin Hakkıdır?

Fetvâ bir meselede hüküm bildirmek, ictihâd etmektir. Her mümin kendine Kur’ân ve sünnet dâiresinde fetvâ verebilir; bu kapı açıktır. İsâbet edip etmemesi ayrı bir meseledir. İmamlar bu noktada Kur’ân ilmi, hadis ilmi, fıkıh ilmi gibi bilgi birikimini şart koşmuşlardır. Ancak bir kimsenin “Ben fetvâ vereceğim” demesine engel teşkil edecek herhangi bir âyet veya hadis yoktur. Fakat kimse onun fetvâsına uymak zorunda değildir.


Vitir Namazının Kazâsı

Hanefîlere göre vitir namazı vâcip bir namazdır ve vâcip namaz da kazâ edilir. Kılınamayan vitir namazının mutlaka kazâ edilmesi gerekir.


Çocuğa Ay İsmi Koymak

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri ay ismi koyun diye bir emirde bulunmamıştır, ancak koyan kimseye söylenecek bir söz de yoktur. Ramazan, Recep, Şaban gibi isimler erkeklere konulmaktadır. Şevval de aylardan birisidir ve isim olarak konulabilir. Enteresan olan şudur ki toplumda bazı aylar erkek ismi, bazıları kız ismi olarak kabul görmüştür; hâlbuki ayların böyle bir cinsiyet ayrımı yoktur. Aynı şekilde “Cuma” gün ismi olarak erkek çocuklarına konulmaktadır.


Aile İçinde Din Eğitimi ve Sorumluluk

İslâm toplumunda eğitim beşikten mezara kadar devam eder. Çocuklara, eşlere, aile fertlerine sevdirerek, tatlılıkla, güzellikle namaz, abdest, oruç, zikir, hayır-hasenat öğretilmelidir. Bu bir vazîfedir. Evin erkeği eşine, çocuğuna, etrafına din öğretmekle mükelleftir.

Dışarıda başkalarına saatlerce vakit ayırıp evde eşine, çocuklarına hiç zaman ayırmamak büyük bir hatadır. “Hepiniz çobansınız ve güttüklerinizden sorumlusunuz” hadîs-i şerîfi gereğince birinci derecede evlerimizden sorumluyuz. Eşlerimizden, çocuklarımızdan, yanımızda çalıştırdıklarımızdan sorumluyuz.


Kurban Hakkındaki Yanlış İnançlar

Araba aldım, ev yaptım diye kurban kesmek İslâmî bir öğreti değildir. İnsanlar kurbanı Allah için, Allah rızâsı için keserler. “Kazâdan belâdan korunmak için kurban kes” anlayışı bâtıldır; kazâdan belâdan koruyan Allah’tır. Bin tane kurban da kesilse Cenâb-ı Hak bir kazâ yazdıysa gelir. Koyunun canını vermesiyle kazâdan korunma arasında bir ilişki yoktur. Kurban kesilecekse Allah rızâsı için kesilmelidir.


Ramazan Umresi ve İş Hayatı

Ramazan umresi nafile ve sünnet bir ibâdettir. Vaktiniz varsa gidin, yoksa söylenecek bir söz yoktur. Farz ibâdetleri yerine getirin; nafile ve sünnet ibâdetler için iş yerinizde sıkıntıya düşmeyin. Tüccarlar işlerine iyi sahip çıksın, çalışanlar patronlarının gözünde tembel ve kaytarıcı konumda durmasın. İşini iyi yapan insan olun.


Ticarette Kâr Oranı ve Ahlâk

Hadîs-i şerîflerde “Şu malla şu kadar kâr edilir” diye İslâm’ın koyduğu bir oran yoktur. Hanefîlerde de böyle bir sınırlama bulunmamaktadır. Kim neyde ne kadar kâr yapabiliyorsa o kadar kâr yapacaktır. Ancak ticarette yalan söylenmemeli, mal alınırken yerilmemeli, satılırken olmayan özellikleri söylenmemelidir. İnsanları aldatmamak, kandırmamak, vicdansız davranmamak esastır. Vaad edilen taahhütler yerine getirilmeli, güç yettiği kadar ticarete girilmelidir.


Küpe ve Abdest Meselesi

Kulağı delik olan kimse boy abdesti alırken o deliği suyla yıkaması yeterlidir. Küpe takılıysa çıkarmaya gerek yoktur; suyun o bölgeye ulaşması kâfîdir. Zamanla kulak deliğindeki kısım kapanır, bir sorun teşkil etmez.


İlâhî, Müzik ve Tekfîr Meselesi

“Lâ ilâhe illallâh Muhammedü’r-Resûlullah” diyen bir kimseyi veya cemaati küfürle ithâm eden kimselerden uzak durulmalıdır. Erbakan Hoca Refah Partisi’ni kurdu diye “kâfir,” Bedîüzzaman Saîd-i Nursî Nûrculuk dinini kurdu diye “kâfir,” Süleyman Hilmi Tunahan Hazretleri diye “kâfir” demek kabul edilemez.

Bu isimlerin her biri bu memlekette dîne, Kur’ân’a, İslâm’a büyük hizmetler etmiştir. Birisi Kur’ân’ın öğretilmesinde, birisi Kur’ân’ın anlaşılmasında büyük fayda sağlamıştır. Erbakan Hoca siyasette Müslümanların alternatif bir ses getirmesine vesîle olmuştur. Bugün AK Parti iktidardaysa temeli Refah Partisi’dir. Bu insanlara küfür isnâd edenlere “Allah selâmet versin” deriz, bizim onlarla işimiz olmaz.


Sigara Hükmü

Kur’ân ve sünnette açıkça “sigara haram” lafzı olmamasına rağmen, haram diyenlere katılıyorum ve ben de haram diyorum. Mekruh demek bile yeterlidir; zîrâ mekruh olan şeyden uzak durmak da gerekir. Sigara ibâdete zararlıdır ve terk edilmelidir.


Abdest Sıkışması ve Namaz

Namaza durduğunda abdest sıkışırsa gidip abdestini tâzelemen gerekir. Sıkışık hâlde namaz kılmak namazın mekruhlarındandır. Bu durum “abdest şeytanı” değil, fiziksel bir ihtiyaçtır ve giderilmelidir.


Büyük Marketlerden Et Almak

Büyük marketlerden et almak konusunda şüphe duyanlar haklıdır. Ben büyük marketlerin hiçbirisinden et almıyorum, hatta kapısından bile girmiyorum. Metro, Carrefour gibi büyük zincir marketlere hiç girmemişimdir. Domuz eti kesmek ve satmak da serbest olduğuna göre ne eti yiyeceğinizi bilemezsiniz.

Mahalledeki tanıdığınız kasaptan alın. Dikkat edin: kemikli dana eti 8-9-10 milyona satılırken kemiksiz kıyma 9 milyona satılıyorsa o hesabı sorgulayın. Aynı şekilde çayın kilosu en ucuz 6 milyonken 2 milyona çay satan yere de dikkatli bakın.


Küçük Esnafın Durumu

Büyük marketler açıldığından beri küçük esnafın işi öldü. Küçük esnaf neden örgütlenip yürüyüş yapmadı? Neden bu büyük marketlerin önüne gidip “Siz bunlara nasıl müsaade edersiniz?” demediler? Ağlayıp sızlamakla iş olmuyor. Kalmayacaklar maalesef.


Kadınlarda Velâyet ve Evliyâlık

Kadınların en fazîletlisi Hazret-i Hatîce Vâlidemiz’dir. Kadınlardan velî ve evliyâ makamına yükselen elbette vardır. Evliyâlık kadınlara yasak değildir. Geçmişte kadın peygamber gelmemiştir, ancak velîlik ve evliyâlık kapısı herkese açıktır. Bu kapı kapatılıp velîlik erkeklere has bir makam olarak görülmemelidir.


Siyâset, Oy Kullanma ve Referandum

Hiçbir siyâsî partiye entegre değilim. Hiçbir zaman “Şu partiye oy atın” demedim, böyle bir dayatmaya da karşıyım. “Şeyh nereye işaret ederse oraya oy atarız” anlayışını doğru bulmuyorum. Herkes kendi kararını kendisi verecektir.

Ben oy kullanmıyorum; çünkü bizi aldattıklarına ve kandırdıklarına inanıyorum. Ne zaman oy kullanacağım? Milletvekili adaylarını halk kendisi tespit ederse, genel merkez dayatması olmazsa o zaman gider oy da kullanırım, o partiye de çalışırım.

Türkiye’nin önündeki iki kritik mesele şudur: Birincisi Cumhurbaşkanı’nı halkın seçmesi, ikincisi milletvekili adaylarını da halkın belirlemesi. Bu iki şart gerçekleşirse Allah’ın izniyle Türkiye’nin önünde hiç kimse duramaz.

Dergâh olarak referanduma tarafız. Cumhurbaşkanı’nı halkın seçmesi gerektiğini savunuyoruz. Milletvekili adaylığı için de 20 milletvekili imzası şartının kaldırılmasını, herkesin aday olabilmesini istiyoruz.


Kredi Çekmek ve Ev Eşyası

Ev eşyası için kredi çekmeyin. İki eşya eksik olsun, olmasın. Ben evlendiğimde hasırın üstündeydim, tahtanın üzerinde yattık; hiçbir tarafımız eksik olmadı. İnsan faize girmemeli, kredi borcunun altına girmemelidir.


Saça Jilet Vurmak

Saça jilet vurmak haram değildir. İnsan hacca gittiğinde de saçını tıraş etmektedir. Ancak İslâm tarihinde Hâricîler ortaya çıktığında hepsi saçlarını kazıtmıştı ve Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri onları tarif ederken bu özelliklerinden bahsetmiştir. Bazı insanlar bunu günümüze çekip “saç tıraş etmek haram” noktasına getirmeye çalışmaktadır; böyle bir hüküm yoktur.


İmtihan ve Vesvese

İnanan insanların imtihanları ve vesveseleri artar. İnananla inanmayan bir olmaz, bilenle bilmeyen bir olmaz. İnsanların bildikleri hâlde hata yapmaları nefislerinden kaynaklanır. Nefis, insanı bildiklerine rağmen yanlışa sürükler.


Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

  • Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) yalınayak, ayakkabıyla ve mestle namaz kılması — Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbu’s-Salât, Hadis No: 653-655; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Mesâcid, Hadis No: 555
  • “Hepiniz çobansınız ve güttüklerinizden sorumlusunuz” — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Ahkâm, Hadis No: 7138; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-İmâre, Hadis No: 1829
  • “Öyle bir zaman gelecek ki kâfirler ne yapıyorsa siz de yapacaksınız” — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-İ’tisâm, Hadis No: 7320; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-İlm, Hadis No: 2669
  • “Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz” — Süyûtî, el-Câmiu’s-Sağîr (meşhur rivâyet, sened tartışmalı)
  • Rızkın onda dokuzunun ticarette olduğuna dair hadis — Süyûtî, el-Câmiu’s-Sağîr; İbn Hacer, Fethu’l-Bârî
  • Hâricîlerin saçlarını kazıtacağına dair hadis — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Menâkıb, Hadis No: 3610; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’z-Zekât, Hadis No: 1064

Fıkhî Kaynaklar

  • Erkeklerde avret hükmü (göbek-diz arası) — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr, Kitâbu’s-Salât, Bâbu Şurûti’s-Salât
  • Namazda başı örtmenin sünneti — Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbu’s-Salât
  • Vitir namazının vâcip oluşu ve kazâsı — el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, c. 1, Kitâbu’s-Salât; Merğînânî, el-Hidâye, Bâbu’l-Vitr
  • Sıkışık hâlde namaz kılmanın mekruh oluşu — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Bâbu Mekrûhâti’s-Salât
  • Ticarette kâr sınırı konulmaması — el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, Kitâbu’l-Büyû’; İbn Nüceym, el-Bahru’r-Râik, Kitâbu’l-Büyû’

Tarihî ve Tasavvufî Kaynaklar

  • Melâmîlik ve hayır gizleme anlayışı — Sülemî, Risâletü’l-Melâmetiyye; Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Melâmetiyye
  • Süfyânizm ve âhir zaman fitnesi — Nuaym bin Hammâd, Kitâbu’l-Fiten; İbn Kesîr, en-Nihâye fi’l-Fiten ve’l-Melâhim
  • Kadınlarda velâyet ve evliyâlık — Münâvî, Feyzü’l-Kadîr; İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, Bâbu’l-Velâye

Sohbetin Özeti

Bu sohbet soru-cevap formatında gerçekleşmiş olup geniş bir yelpazede günlük hayatın fıkhî ve ahlâkî meselelerine değinilmiştir. Namazda kıyafet hükmü, küçük abdestten sonra temizlenme, melâmîlik, fetvâ verme yetkisi, vitir namazının kazâsı, çocuğa isim koyma, aile içi din eğitimi, kurban hakkındaki bâtıl inançlar, ticaret ahlâkı, büyük marketlerden et almak, sigara hükmü ve siyâsî duruş gibi pek çok konu ele alınmıştır. Özellikle ahlâkî çöküşün süfyânist güçlere teslîmiyetten kaynaklandığı, tekfîrciliğin tehlikesi, küçük esnafın korunması ve Cumhurbaşkanı’nı halkın seçmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Velâyet, Sünnet, Şeyh, Nûr, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı