Mustafa Özbağ Efendi, 21 Ocak 2012 tarihli Karabaş-ı Velî Tekkesi sohbetinde Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden hareketle zan ile hakikat arasındaki uçurumu, hakikat güneşinin kalbe doğmasını, Râbiatü’l-Adeviyye Hazretlerinin hırsız hikâyesini, evlerin misafirperverlik ile canlanması gerektiğini, fıtrata yapılan müdahalenin tehlikelerine ve edebin tasavvuftaki temel yerini anlatmıştır.

Hakikat: Zan ile Hakikat Arasındaki Uçurum

Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden 3450. beyitle sohbete başlamıştır: “Halkın savaşı çocukların savaşına benzer; tamamıyla özsüzdür, temelsizdir. Hepsinde tahta kılıçla savaşır.” Avamın hayatının bir kamışa binip “Bu benim düldülüm” demesine benzediğini, oysa gerçek Allah dostlarının bir günde dokuz kat göğü arşınladığını anlatmıştır.

Yine Mesnevî’den “Sinek saman çöpünün üzerine binmiş, sediğin üzerinde kendini ummanda zanneder” benzetmesiyle hakikatten habersiz olanların kendilerini bir yerde zannettiğini ifade etmiştir. Zanla hareket etmenin insanı helâke götüreceğini, kişinin kendini Mehdî, Nebî, Resûl, Mürşid-i Kâmil zannetmesinin kuru bir zandan ibaret olduğunu vurgulamıştır.

İki zan olunca kuvvetlisine yapışılacağını, ancak ikisinin de zan olduğunu, asıl hedefin hakikat güneşini bulmak olduğunu söylemiştir. Hakikat güneşi bir kimsenin kalbine doğarsa o yanılmaz; gözüne tecellî ederse o göz yanılmaz; eline tecellî ederse o el yanılmaz; ayağına tecellî ederse o ayak yanılmaz.

Hakikat Güneşi ve Kudsî Hadis

Cenâb-ı Hakk’ın “Ben kulumun gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı, söyleyen dili olurum” kudsî hadisini açıklamıştır. Farzları yerine getirip nâfilelerle Allah’a yaklaşan kulun Allah tarafından sevildiğini, Allah’ın da o kulun gözü, eli, ayağı ve dili olduğunu belirtmiştir.

Hakikat güneşi kalbine doğuncaya kadar koşması gerektiğini, o güneş doğmadan her şeyin zandan ibaret olduğunu söylemiştir: “Hakikat güneşi gözünde parlayıncaya kadar yürü, yolun daha çok var. Hakikat güneşi eline tecellî edinceye kadar yürü, yolun daha çok var.”

Râbiatü’l-Adeviyye ve Hırsız Hikâyesi

Râbiatü’l-Adeviyye Hazretlerinin evine bir hırsız girdiğini, Râbia’nın parmağını uzatıp parmağından nur saçıldığını, “Aradığın şuradadır, almak istediğini oradan al” dediğini anlatmıştır. Hırsızın utancından ve haşyetinden tiril tiril titreye titreye tövbe ettiğini, hırsızlığa değil hidâyete koştuğunu aktarmıştır.

“Bazen şerre diye koşarsın da hayrı bulursun, bazen hayra diye koşarsın da şerri bulursun” diyerek niyetin ve gönül temizliğinin önemine dikkat çekmiştir. Râbia’nın elinde hakikat güneşinin tecellî ettiğini, hakikate erişenin zandan kurtulduğunu belirtmiştir.

Evler Allah Yolunda Çalışmalıdır

Evlerdeki eşyaların hesabının verileceğini, üzerimizdeki kıyafetlerin hesabının sorulacağını hatırlatmıştır. Evlere fakir fukaranın, anne babanın, amca dayının, kayın validenin, Allah’ı zikredenlerin, dervişlerin, kimsesizlerin, gariplerin gelip oturması gerektiğini vurgulamıştır.

“Eğer onlar evlerinizde oturmazsa, evleriniz birer Firavun evi, Nemrut evidir” demiş; arabaların, malların, paranın Allah yolunda kullanılması gerektiğini söylemiştir. İbrâhim Edhem’in hizmetçisinin ipek yatağa bir dakika uzanıp kırk kırbaç yemesini anlatarak, bizlerin ne kadar hesap vereceğimizi düşündürmüştür.

Kuru Çöpün Hesabı — Kabir Azabı Kıssası

Evliyâ menkıbelerinden bir kıssayı aktarmıştır: Kabir azabından korkan bir kadının yanına, para karşılığında bir adam yatırılmıştır. Adam yolda bir başkasının terekesinden bir çubuk çekmiş, onu kabristana yanında götürmüştür. Melekler sorguya başlayınca “Bu çubuk senin miydi? Parasını verdin mi? Helalleştin mi?” sorularına cevap veremeyince azaba uğramıştır.

Mezardan fırlayıp “Ey ahali! Vallahi şu kuru çöpün hesabını veremedim, halinizi siz düşünün!” diye feryat ettiğini anlatarak, en küçük hak ihlâlinin bile hesabının sorulacağını vurgulamıştır.

Fıtrata Müdahale — Erkeklerin Kadınlaşması ve Kadınların Erkekleşmesi

Rollerin değiştirilmeye çalışıldığını, erkeklerin kadınlaştırıldığını ve kadınların erkekleştirildiğini uyarmıştır. Bunun duygu, düşünce ve tavır olarak gerçekleştiğini, mesela evin hâkimiyetinin kadına geçmesi, erkeğin pısırıklaşması gibi örneklerle açıklamıştır.

Bu durumun fıtrata müdahale olduğunu ve sonunun yıkım olacağını söylemiştir. Kadınların doğurmak istemediğini, erkeklerin cinsel güçlerinin zayıfladığını, hormonların değiştiğini belirtmiş, Müslümanların bu oyunu bozması gerektiğini vurgulamıştır. Her şeyin Allah’tan gelmesi ve fıtrata uygun olması gerektiğini, kulağın Kur’ân’a, sünnete ve zikir ehline yaslanması gerektiğini söylemiştir.

Edep ve Bilgi — Suyun Üç Yudumda İçilmesi

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) “Evlerinize hırsız gibi girmeyiniz, arka bahçelerden girmeyiniz” hadisini hatırlatarak edebin hayatın her alanını kapsadığını anlatmıştır. Eve gelirken haber vermeyi, güven tesis etmeyi, eşler arasında şüphe ve güvensizlik yerine edep ve saygı olmasını nasihat etmiştir.

Bilgisiz hareket etmemenin önemine değinerek “Bilgi önce dinini bilmekten geçer, yaradanını bilmekten geçer, nereye adım atmanı bilmekten geçer” demiştir. Suyun üç yudumda içilmesinin hem sünnet hem de modern tıbbın önerisi olduğunu belirterek sohbeti tamamlamıştır.

Kaynakça

Âyet-i Kerîmeler

• Hucurât 49:12 — “Zannın çoğundan kaçının; çünkü zannın bir kısmı günahtır.”
• Nisâ 4:59 — “Allah’a itaat edin, Peygamber’e itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine.”
• Nahl 16:43 — “Bilmiyorsanız zikir ehline sorunuz.”
• Nisâ 4:69 — “Kim Allah’a ve Resûlüne itaat ederse, onlar sıddîklarla, şehitlerle, sâlihlerle beraberdir.”
• Bakara 2:282 — “Allah’tan hakkıyla korkarsanız Allah size bilmediklerinizi öğretir.” (Bakara 2:282 bağlamında)

Hadîs-i Şerîfler ve Kudsî Hadisler

• Buhârî, Rikâk, 38 — Kudsî hadis: “Kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, tâ ki Ben onu severim. Onu sevdiğimde onun gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum.”
• Buhârî, Et’ime, 52 — Hz. Peygamber’in (s.a.v.) eve girerken haber verilmesi, hırsız gibi girilmemesi hakkında.
• Tirmizî, Birr, 76 — “Rabbim, Ali’nin döndüğü yeri hak döndür” duası.

Tasavvufî Kaynaklar

• Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf — Beyit 3450 civarı: “Halkın savaşı çocukların savaşına benzer” ve “Sinek saman çöpünün üzerinde kendini ummanda zanneder” bahisleri.
• Râbiatü’l-Adeviyye — Hırsız hikâyesi: Parmağından nur saçılıp hırsızı hidâyete erdirmesi.
• İbrâhim Edhem — Hizmetçisinin ipek yatağa uzanıp kırbaçlanması kıssası.
• Avârifü’l-Maârif (Sühreverdî) — Dört cilt; evliyâların hayatını ve başlarından geçen önemli olayları anlatan eser.

Sohbetin Özeti

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden hareketle zan ile hakikat arasındaki derin uçurumu anlatmış, hakikat güneşi kalbine doğmayan kimsenin her şeyinin zandan ibaret olduğunu vurgulamıştır. “Ben kulumun gören gözü olurum” kudsî hadisini açıklayarak hakikat güneşinin tecellîsini somutlaştırmış, Râbiatü’l-Adeviyye’nin hırsız hikâyesiyle bu tecellînin hayattaki yansımasını göstermiştir. Evlerin Allah yolunda hizmet etmesi, misafirlere açık olması gerektiğini, en küçük hak ihlâlinin bile kabir azabı vesilesi olabileceğini kabir kıssasıyla anlatmıştır. Fıtrata yapılan müdahalenin erkekleri kadınlaştırdığını ve kadınları erkekleştirdiğini uyararak Müslümanların bu oyunu bozması gerektiğini söylemiş, sohbeti edebin ve bilginin tasavvuftaki temel yeri üzerine nasihatlerle tamamlamıştır.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Zikir, Sünnet, Tecellî, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı