Mustafa Özbağ Efendi, 29 Ocak 2011 tarihli bu Karabaş-ı Velî Tekkesi sohbetinde hasedin (kıskançlığın) günahı kebâirden olduğunu, tebliğde kötüyü kötülemek yerine iyiyi anlatmanın peygamber metodu olduğunu ve hikâye kültürünün tasavvufî eğitimde vazgeçilmez yerini ele almaktadır. Sohbette ayrıca kadının kocasının kazancındaki hakkı, dünyânın iyi ile kötünün ayrıldığı bir pota oluşu ve riyâzatın toplum içinde yaşanması gerektiği anlatılmaktadır.
Haset: Haset: İnsanın İçini Kemiren Kurt
Haset, kıskançlık günahı kebâirdendir. İçinden geçirilen günah düşüncesi fiiliyâta dökülmedikçe yazılmaz — bir kimse içki içmeyi düşünüp yola çıksa, meyhâneye kadar gidip de nedâmet edip geri dönse, Cenâb-ı Hak her adımına bir sevâp yazar, bir günahını siler. Ama haset gelip geçen bir düşünce değildir; adamın içini yakar yıkar, kurt gibi kalbini kemirir.
Bir ağaç görürsün; içine kurt girmiştir, gövdesini komple bitirir. Sonra ağaç dökülür — neden? İçini kurt kemirmiş. Haset de böyledir. Hiçbir şeye haset etmeyin, hiçbir şeyi kıskanmayın. Birinin işi iyi gidiyorsa “Allah daha iyi etsin” de, sen kendi işine bak. Hasetçi “hiç kimsede olmasın, bende olsun; hiç kimsenin yüzü gülmesin, benim gülsün” der — ama haset edenlerin içleri kurur, asla ıslanmaz.
Tebliğ Metodu: Kötüyü Kötüleme, İyiyi Anlat
Bir kimsenin sevdiğini kötülerseniz yol alamazsınız. İçki içen arkadaşa içkiyi kötülerseniz — adam içkiyi seviyor ya — yol alamazsınız. Hadîs-i şerîfte buyurulur: “O da sizin sevdiğinize laf söyler.” O zaman biz iyiyi, güzeli, doğruyu, hayrı anlatacağız. Kötünün kötülüğü zâten bellidir; onun karşılığı olan iyiliği anlatın.
Hazret-i Resûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem putların kötü olduğunu söylemedi; insanları bir Allah’a davet etti. Hazret-i İbrâhîm aleyhisselâm putları kırdı ama insanlara kendi dînini anlattı. Cenâb-ı Hak, Hazret-i Mûsâ’ya bile buyurdu: “Git, benim Allah olduğumu ve senin peygamber olduğunu ona yumuşak yumuşak, nâif bir şekilde tebliğ et.”
Bir kimsenin yüzüne “sen cimrisin” demek günahı kebâirdir — doğru bile olsa. Ona cömertliğin fazîletini anlat. “Sen hırsızsın” demek günahı kebâir — ona çalmamanın fazîletini anlat. Peygamberlerin metodu budur; bizim “doğruculuk” diye yaptığımız şey tebliğ değildir.
Hikâye Kültürü: Tasavvufun Dili
Dâvûd (a.s.) ve Üç Taş
Dâvûd aleyhisselâm Câlût’a karşı sapanının içine üç taş koyar. Bu üç taş: Allah sevgisi, Resûlullah sevgisi ve üstâd-velî sevgisi. Senin nefsini alâşağı edecek olan budur. Âyet-i kerîmede buyurulur: “Allah’a itâat edin, Resûlü’ne itâat edin ve sizden olan emîr sâhiplerine itâat edin.” (Nisâ, 4/59). Üç taşın rengi değişti — şerîat, tarîkat, hakîkat.
Papağan ve Bakkal
Bakkalın papağanı dükkânda herkesle konuşur, müşterilerin gönlünü alır. Bir gün kediden korkup sıçrar, gül yağını döker. Bakkal sinirlenip kafasına tokat atar, papağanın tüyleri dökülür, konuşmayı keser. Bakkal perişan olur. Bir gün kel bir derviş geçerken papağan dayanamaz: “Ey, sen de mi gül yağını döktün?” der. Herkes hayâta kendi penceresinden bakar.
Ehli tasavvuf hikâye kültürüyle eğitir; sen şöylesin demez, hikâye anlatır. Kur’ân-ı Kerîm’de de peygamberlerin kıssaları bunun içindir — geçmiş ümmetlerin başından geçenleri hikâyelendirip anlatmak Kur’ân’ın emridir. Ama bu kültür kalmadı; çocuklarımıza anlatabileceğimiz bir hikâye bilmiyoruz, Mesnevî’yi methediyoruz ama ondan hikâye anlatacak kimse yok.
Kadının Kocasının Kazancındaki Hakk��
Bir kadının kocasından hakkı: yaşam standardının karşılanmasıdır. Yemesi, içmesi, barınması, giyinmesi erkeğin sorumluluğundadır — erkek bunlarla zorunludur. Ama erkeğin kazandığı paranın tamamında kadının doğrudan hakkı yoktur. Erkek annesine, babasına bakmakla da yükümlüdür.
Öte yandan kadının kendi kazancı tamâmen kendisinedir. Erkeğin o paraya hükmetmeye, harcamaya, el koymaya hakkı yoktur. Kadın ancak kendi isteğiyle borç verir; helâl etmezse erkek borçlu olarak bu dünyadan geçer. Ebû Süfyân’ın eşi Hind’in hadîsinde sâbittir: Kadın, cimri kocasının parasından evine gelen misâfire ikrâm edebilir — bu kadının hakkıdır.
Dünya Bir Potadır: Zeytinyağı Metaforu
Zeytinin içinde yağ da var, posa da var, pirina da var. Yağını elde etmek için zeytini ağaçta olgunlaştıracaksın, kırağı yedirmesini bekleyeceksin, acı suyunu akıtacaksın, kocaman değirmen taşının altında ezeceksin, tezgâh çuvallarına koyup tonlarca baskı altına alacaksın, sıcak suyla yıkayacaksın. Üçüncü süzüntüden geçen zeytinyağı — ona doyamazsın.
Başına gelen sıkıntı senin yağını üste çıkarmak, içindeki cevheri meydana çıkarmak içindir. İyilikle, güzellikle savarsan iyilerden yazılırsın; isyân eder, insanlara zulmedersen kötülerden yazılırsın. Şeytan da önceden iyilerdendi — Âdem’e secde emri gelince kötülüğü ortaya çıktı. Sana da hiç umulmadık yerde bir “secde emri” verilir; o anda tereddüt edersen ebediyen kovulmuşlardan olursun.
Riyâzat: Toplumun İçinde Yaşamak
Riyâzat kendini bir odaya kapatıp insanlardan uzaklaşmak değildir. Bizim riyâzatımız insanların içerisinde yaşamak, toplumun içinde yürümek, ticarete devam etmek, arkadaşlarla dostlukla devam etmektir. Amirsen amirsin, memursan memursun, işçisen işçisin — insanların içerisinde yaşayarak Allah’ın emirlerini tutmak en büyük riyâzattır.
Adamın bozulup bozulmayacağı parayı görünce, kadını görünce, makâmı görünce belli olur. Bir odaya kilitlesem kimse günah işlemez — ama imtihan orada değil, hayâtın içindedir. “Biz sizi eşlerinizle, annelerinizle, babalarınızla, çocuklarınızla, mallarınızla imtihân ederiz.”
Soru ve Cevaplar
İmâm Şaşırdığında Cemaat Ne Yapar?
İmâm sehiv secdesi yaparsa cemaat de ona uyarak sehiv secdesi yapar. İmâma tâbi olduğundan başka bir şey gerekmez.
Hutbede Topluca Dua
Hutbenin birinci kısmında asıl mesele söylenir, ikinci kısımda dua edilir. Hz. Ömer Efendimiz’in en kısa hutbesi “Elhamdülillâhi Rabbi’l-Âlemîn” idi — bu hem zikir hem duadır.
Parmak Çıtlatmak
Peygamber sallallâhü aleyhi ve sellem Hazretleri parmak çıtlatmayı men etmiştir; şeytânın ahlâkı olarak nitelendirilmiştir.
Gayrimüslim ile Evlilik
Hristiyan veya Yahudi bir kadınla Müslüman bir erkek nikâhlanabilir. Ama Müslüman bir kadın gayrimüslim bir erkekle aslâ nikâhlanamaz.
Kaynakça
Âyet-i Kerîmeler
- Nisâ Sûresi, 4/59 — “Allah’a itâat edin, Resûlü’ne itâat edin ve sizden olan emîr sâhiplerine itâat edin.”
- Kehf Sûresi, 18/28 — “Sabah akşam Rablerinin rızâsını dileyerek O’na yalvaranlarla birlikte ol.”
- Bakara Sûresi, 2/155 — “Biz sizi korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltme ile imtihân ederiz.”
- Bakara Sûresi, 2/34 — Şeytanın Âdem’e secde etmemesi
- Tâhâ Sûresi, 20/44 — “Ona yumuşak söz söyleyin.” (Mûsâ’nın Firavun’a tebliği)
Hadîs-i ��erîfler
- Günahı düşünüp işlememek hadîsi — niyetlenip vazgeçene sevâp yazılması (Buhârî, Rikâk, 31; Müslim, Îmân, 207)
- “İnsanların sevdiklerine laf söylemeyin ki onlar da sizin sevdiklerinize laf söylemesin.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 131)
- Parmak çıtlatmanın men edilmesi (Tirmizî, Edeb)
- Ebû Süfyân’ın eşi Hind hadîsi — cimri kocanın parasından tasadduk etme hakkı (Buhârî, Büyû, 95; Müslim, Akdiye, 7)
- “Sabah akşam Rablerinin rızâsını dileyenlerle birlikte ol, sakın gözlerini onlardan ayırma.” (Kehf, 18/28 tefsîri bağlamında)
Tasavvufî Kaynaklar
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf — Papağan ve bakkal hikâyesi
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf — Aslan ve çalışma/tevekkül tartışması
- Şeyh Sa’dî-i Şîrâzî, Bostân ve Gülistân — Hikâye kültürü
- Dâvûd (a.s.) ve Câlût hikâyesi — Üç taş: Allah sevgisi, Resûl sevgisi, velî sevgisi
Sohbetin Özeti
Mustafa Özbağ Efendi bu sohbetinde hasedin insanın içini kurt gibi kemiren bir günahı kebâir olduğunu, tebliğde kötüyü kötülemek yerine iyiyi, güzeli ve doğruyu anlatmanın peygamber metodu olduğunu vurgulamıştır. Mesnevî’den papağan-bakkal hikâyesi ve Dâvûd (a.s.) ile üç taş hikâyesiyle tasavvufun hikâye kültürünü canlandırmış, bu kültürün unutulmasına dikkat çekmiştir. Kadının kocasının kazancında doğrudan hak sâhibi olmadığını ama yaşam standardının karşılanmasının erkeğin zorunluluğu olduğunu, kadının kendi kazancının ise tamâmen kendisine âit olduğunu açıklamıştır. Dünyayı iyi ile kötünün ayrıldığı bir pota, zeytinyağı elde etme sürecine benzeterek başa gelen sıkıntıların insanın cevherini ortaya çıkardığını anlatmış ve gerçek riyâzatın toplumun içinde yaşayarak Allah’ın emirlerini tutmak olduğunu bildirmiştir.
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Makâm, Tarîkat, Hakîkat, Zikir, Nefs, Şeyh, Tevekkül, Dervîş. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı