Evlilik: Ticarette Kâr Haddi
İslam ticarette belirli bir kâr haddi koymamıştır. Yüzde yüz veya üzeri kâr yapmak mânen helaldir. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerine kıtlık zamanında bazı malların pahalandığı, bir narh konulması gerektiği söylendiğinde bunu men etmiştir. ‘Artıran da eksilten de Allah’tır’ buyurmuştur. Bir mal çoğaldığında fiyatı düşer, azaldığında fiyatı artar; bunu dengeleyen Allah’tır.
Evlilik Sistemi ve Eşlerin Vazifeleri
İslam’da kadının ve erkeğin vazifeleri belirli bir hukuk çerçevesinde belirlenmiştir; ancak bu vazifeler katı bir anayasa maddesi gibi değil, sevgi, muhabbet, anlayış ve hoşgörü ile yerine getirilmelidir. Adam yorgunsa bir gün kadın ayağını yıkar; kadın yorgunsa bir gün erkek mutfağa girer. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri gün gelir kendi söküğünü dikerdi, Hz. Ayşe validemize yardım ederdi. Bu onun erkekliğine zarar getirmezdi.
Erkekler evlerinin işlerinde eşlerine yardım edebilirler. Eşler de kocalarına saygılı, sevgili ve hürmetli olmalıdırlar. Evleri cennet bahçesine çevirmek için birbirlerini itici, kırıcı kelimelerden ve hareketlerden uzak durmak gerekir. Sabahtan yatıncaya kadar kavga eden bir ev İslâmî bir evlilik değildir.
Erkeklik Yapılacak Yer
Erkeklik haram-helâl noktasında yapılır. Eşinin başı açık balkona çıkması, tesettüre riâyet etmemesi, namaz kılmaması, oruç tutmaması konularında erkeklik yapılır, tebliğ edilir. Ama su geç gelmiş, çay geç demlemiş gibi konularda erkeklik yapılmaz. Derviş kardeşler eşlerine asla zulmetmeyeceklerdir.
Cemaatlerin Para Toplama Meselesi
Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri cihat zamanında cihat için insanlardan tasadduk isterdi. Bir bayram günü kadınların arasına girip cömert olmaları için tavsiye etmişti; kadınlar bileziklerini ve küpelerini çıkarmışlardı. Ancak bazı cemaatlerin sürekli para toplama sohbetleri yapması, sokakta bile para istemesi, İlahiyat Fakültesi mezunu kızların dükkân dükkân dolaşarak para toplaması uygun değildir.
Sırları Korumak ve Güvenilirlik
Düşmanınla bile öyle düşman ol ki kötü söyleme, yarın dost olabilirsin. Dostunla da öyle dost ol ki sırrını söyleme, yarın sırrını ortaya koyabilir. Ehl-i tasavvuf sırrını yalnızca mürşid-i kâmiline açar. Bir kimse sırrını biliyorsa onunla mezara gitmelidir. Birisi seninle dertleşmişse o dert sende kalmalı, bir başkasına aktarılmamalıdır.
Devrimcilik ve İslam
İslam aslında kendi özünde devrimci bir dindir. Mevcut olan bütün şirk düzenli sistemi komple devirmiş, yerine kendi düzenini koymuştur. Bu sistem kendini her daim yenilediğinden dışarıdan birinin yenilemesine gerek kalmadan hep diri kalmıştır. Tarih boyunca en büyük devrimi yapan din İslam’dır ve 1400 yıldır hiçbir güç onu yıkamamıştır.
Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri en büyük devrimcidir. Bir eline ay, bir eline güneş verilse bile lâ ilâhe illallah demekten vazgeçmeyeceğini söylemiştir. Bugün bile en hidâyetli, en takvalı Müslümanlar devletin bir makamında veya ekonomik güce ulaştıklarında dağılıp gidiyorlar. Gerçek devrimci ruh, inancını her gün yenilemek ve tazelemektir.
Kaynakça
- Hadis-i Şerif: Artıran da eksilten de Allah’tır, narh koymayı men etmesi (Ebû Dâvûd, Büyû’, 49; Tirmizî, Büyû’, 73; İbn Mâce, Ticârât, 27)
- Hadis-i Şerif: Peygamber (s.a.v.) kendi söküğünü dikerdi, evinin işini yapardı (Buhârî, Edeb, 40; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI/121)
- Hadis-i Şerif: Eşinin yanağındaki irini emse hakkını yerine getirmiş sayılmaz (Ahmed b. Hanbel, Müsned, III/158; Nesâî, Nikâh, 8)
- Hadis-i Şerif: Peygamber (s.a.v.) bayram günü kadınlara sadaka tavsiyesi — bilezik ve küpelerini çıkarmaları (Buhârî, Îdeyn, 7; Müslim, Salâtü’l-Îdeyn, 4)
- Hadis-i Şerif: Bir eline ay bir eline güneş verilse de vazgeçmem sözü (İbn Hişâm, es-Sîretü’n-Nebeviyye, I/265; İbn İshâk, Sîre)
- Hadis-i Şerif: Düşmanınla öyle düşman ol ki yarın dost olabilirsin (Tirmizî, Birr, 60; Beyhakî, Şuabu’l-Îmân, VI/304)
- Saç boyası ve abdest meselesi: Sentetik plastik boyalar abdeste mâni olur, kına ve kök boya gibi doğal boyalar mâni olmaz (Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbu’t-Tahâre)
- Hadis-i Şerif: Allah sizden az da olsa devamlı yapılan ameli sever (Buhârî, Rikâk, 18; Müslim, Salâtü’l-Müsâfirîn, 30)
- Ahzâb Sûresi, 33/21: Resûlullah sizin için güzel bir örnektir — evlilik ve aile hayatında da sünnet
- Bakara Sûresi, 2/228: Kadınların erkekler üzerinde hakları olduğu gibi erkeklerin de kadınlar üzerinde hakları vardır
- Tasavvufta Sır ve Emanet: Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, Bâbu’l-Emâne; İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu Âdâbi’s-Sohbe
- İslam’ın Devrimci Ruhu: Said Nursî, Hutbe-i Şâmiye; İmam Rabbânî, Mektûbât-ı Rabbâniyye, I/36
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’an-i Kerim: Bakara 2/275; Nisa 4/29; Mutaffifin 83/1-3: ticaret ahlakı, haksız kazanç ve ölçü-tartı.
- Kur’an-i Kerim: Rum 30/21; Nisa 4/19: evlilik sistemi, ailede merhamet ve iyi geçim.
- Kur’an-i Kerim: Enfal 8/27; Tahrim 66/3: sır, emanet ve güveni koruma.
- Kur’an-i Kerim: Rad 13/11; Asr 103/1-3: değişim, gayret, hakkı ve sabrı tavsiye.
- Buhari, Buyu; Muslim, Buyu: ticarette doğruluk, kar, aldatmama ve helal kazanç rivayetleri.
- Buhari, Nikah; Muslim, Rada: evlilik, aile hakları ve eşler arası sorumluluk hadisleri.
- Tirmizi, Birr; Ebu Davud, Edeb: sır saklama, emanet ve güvenilirlik rivayetleri.
- Serahsi, el-Mebsut ve Ibn Abidin, Reddu’l-Muhtar, ticaret, kar, alım-satım ve nikah bahisleri.
- Gazzali, Ihyau Ulumi’d-Din, Kazanç Adabı, Nikah Adabı, Dil Afetleri ve Emanet bahisleri.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal, ticaret ahlakı, nikah, emanet ve aile hayatı başlıkları.
İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Sünnet, Muhabbet, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı