Niyet: Kader Meselesi: Basralılar ve Hz. Abdullah bin Ömer

Tabiinden Basralılardan iki üç kişi, Basra’da çıkan kader tartışmalarından rahatsız oluyorlar. Basralılar diyorlar ki: ‘Kader yoktur. Allah’ın önceden belirlediği böyle bir kader yoktur. İnsanlar günlük ne yaşıyorlarsa kendi iradeleriyle o yazılır.’ Bu mesele Hz. Ömer Efendimizin oğlu Abdullah’ın sağlığında yaşanmaktadır.

O iki üç Basralı hacca niyetleniyorlar ve Mekke’ye varınca Hz. Abdullah bin Ömer ile karşılaşıyorlar. Meseleyi aktarıyorlar. Hz. Abdullah diyor ki: ‘Siz onlara söyleyin, ben onlardan beriyim, ben onlardan uzak oldum.’ Ve babası Hz. Ömer’den naklettiği Cibril hadisini aktarıyor.

Cibril Hadisi: İman, İslam ve İhsan

Hz. Ömer radıyallahu anh nakletti ki: Bir gün Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin huzuruna düzgün bir zat geldi ve sordu: ‘Ya Muhammed, iman nedir?’ Resulullah buyurdu: ‘İman; Allah’a, meleklerine, peygamberlerine, kitaplarına, hayırın ve şerrin Allah’ın yaratması olduğuna, kadere, cennetin ve cehennemin varlığına, kıyamete, mahşere, hesap gününe inanmaktır.’

‘Peki İslam nedir ya Resulallah?’ — ‘İslam; kelime-i tevhid getirmek, namaz kılmak, oruç tutmak, parası olanın zekat vermesi ve ömründe bir sefer hacca gitmesidir.’ ‘Peki ihsan nedir?’ — ‘İhsan, senin Allah’ı görüyormuşçasına ibadet etmendir. Sen onu görmesen dahi onun seni gördüğünü devamlı hissedip, tefekkür edip öyle ibadet etmendir.’ ‘Kıyamet ne zaman kopacak?’ — ‘Bu sorunun cevabını sorulan da soran kadar bilir.’

İman: İhlas, Samimiyet ve İyi Niyet

Başka bir hadis-i şerifte Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri buyurmuştur: ‘İman; ihlas, samimiyet ve iyi niyettir.’ İhlas, bir şeyin sırf Allah rızası için yapılmasıdır. Eğer siz herhangi bir ameli, herhangi bir ibadeti, herhangi bir eylemi — yemek yemek, çay içmek, bir yerden bir yere gitmek, hanımınıza bir şey almak dahi olabilir — Allah rızası için yaparsanız sevap kazanırsınız.

Namaz kılıyorsanız Allah rızası için kılacaksınız. Oruç tutuyorsanız Allah rızası için tutacaksınız. Birisini seviyorsanız Allah rızası için seveceksiniz. Birisinden nefret ediyorsanız yine Allah rızası için nefret edeceksiniz. Haramları terk ediyorsanız Allah haram ettiği için terk edeceksiniz. ‘İyyake na’budu ve iyyake nesta’in — Ancak sana ibadet ederiz, ancak senden yardım dileriz.’ Başka birisinden yardım dilenmek küfürdür.

Her Amelde Allah Rızası Düşünülmeli

Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri buyurdu ki: ‘Kim Allah rızası için sabah namazına kalkmak niyetiyle yatıp uyursa onun uyuduğu sürece sevap yazılır. Hatta sabah namazına kalkamazsa sanki kalkmış gibi ona sevap yazılır.’ Çünkü o kimsenin iyi niyeti var, ihlası var, samimiyeti var.

Mahşerde hesaba getirildiğinde Allah nida ettirir: ‘Kulumun bu yaptıklarının arasından Allah rızası için olanları ayırın, geri kalanı bırakın. Çünkü ben bana şerik koşulan bir ibadeti kabul etmem.’ Bu hadis-i kudsidir. O zaman biz herhangi bir ibadeti, herhangi bir eylemi yaparken Allah’ın rızasını düşünmemiz gerekiyor.

Bid’at ve Şirk Tehlikesi

Eğer imanımızı ihlasla donatıyorsak ihlasla donanan bir şeyin içine Kur’an ve sünnetin dışındaki hiçbir şey girmez. Bid’at nedir? Kur’an, sünnet ve imamların içtihatlarının dışındaki herhangi bir şeydir. Uymak zorunda olduğumuz herhangi bir hukuk Kur’an ve sünnete uygun, imamların içtihadına uygun olacak. ‘Bizim şeyhimiz bunu böyle söyledi’ — din bu değil. Din; Kur’an, sünnet ve imamların içtihadıdır.

Bir kimse kalkıp ‘Benden isteyin, benden istemek Allah’tan istemek gibidir, ben onun dostuyum’ derse bu küfürdür, şirktir. Allah muhafaza eylesin. İyyake na’budu ve iyyake nesta’in — Allah’a ibadet ederiz, ancak ondan yardım dileriz. Ahmet’in, Mehmet’in yardımına ihtiyacımız yok; yardım Allah’ındır. Ahmet’in, Mehmet’in üzerinden gelse de yardım Allah’ın yardımıdır.

Hz. İbrahim’in Tevhid Arayışı

Hz. İbrahim aleyhisselam baktı yıldızlara, ‘Benim tanrım bunlar olsa gerek’ dedi. Sonra ay çıkınca ‘Bu daha büyük, belki benim tanrımdır’ dedi. Ama yıldızlar da söndü, ay da söndü, güneş çıktı; ‘Benim tanrım güneş olmalı’ dedi. Güneş de batınca dedi ki: ‘Batan, sönen hiçbir şey benim tanrım olamaz. Benim Tanrım hiç batmayan, hiç sönmeyendir.’ Allah batmayan güneştir, sönmeyen nurdur. Allah ezelîdir ve ebedîdir. Allah kudrettir, kuvveti elinde tutandır. Dinin sahibidir, peygamberin sahibidir, şeyhlerin de, tarikatların da sahibidir.

Samimi Kulun Sadaka Kıssası

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri naklediyor: Birisi gece kendi kendine dua etti — ‘Ya Rabbi, senin rızan için sadaka vereceğim’ — ve ilk gördüğüne sadakasını verdi. Ertesi gün dedikodu yayıldı: ‘Birisi hırsıza sadaka vermiş.’ O kimse üzüldü ama yine niyet etti ve geceleyin çıkıp ilk gördüğüne verdi. Sabah oldu, yine dedikodu: ‘Birisi fahişe bir kadına sadaka vermiş.’ Yine üzüldü, yine niyetlendi, yine verdi. Bu sefer: ‘Birisi zengin bir adama sadaka vermiş.’

O gece rüyasında ona seslendiler: ‘Ey sadaka veren samimi kul! Sen bir hırsıza sadaka vermekle onun hırsızlığını engellemiş oldun. Sen bir fahişeye sadaka vermekle onun fahişeliğini engellemiş oldun. Sen bir zengine sadaka vermekle onu cömertliğe alıştırmış, cömert insanların sınıfına katılmasına vesile olmuş oldun.’ İyi niyet niyetinizi iyi tutun, niyetinizin içine kötülük katmayın, niyetinizi bulandırmayın.

İyi niyet kandil gibidir; diktiği yeri aydınlatır. İyi niyet düşmanı dost eder. İyi niyet şeytanı bile alt eder. Şeytan seni dürtükler — ‘Şunu şöyle yapma, bunu böyle yapma, o sana laf söyledi’ — sen iyi niyetle davranırsan şeytanı kahredersin.

Kaynakça

• Sahih-i Muslim, Kitabu’l-İman, Hadis No: 8 — Cibril Hadisi: İman, İslam ve İhsan’ın tarifi (Hz. Ömer rivayeti)
• Kur’an-ı Kerim, Fatiha Suresi 1:5 — ‘İyyake na’budu ve iyyake nesta’in — Ancak sana ibadet ederiz, ancak senden yardım dileriz’
• Kur’an-ı Kerim, En’am Suresi 6:76-79 — Hz. İbrahim’in yıldızları, ayı ve güneşi gördükten sonra tevhide ulaşması
• Sahih-i Muslim, Kitabu’z-Zekat, Hadis No: 1022 — Gece sadaka veren adamın kıssası (hırsız, fahişe ve zengin)
• Sahih-i Buhari, Kitabu’t-Teheccüd, Hadis No: 1122 — ‘Kim Allah rızası için sabah namazına kalkmak niyetiyle yatarsa uyuduğu süre ona sadaka yazılır’
• Hadis-i Kudsi — ‘Kim benim velime düşmanlık ederse ben ona harp ilan ederim’ (Buhari, Rikak 6502)
• Hadis-i Kudsi — ‘Kulumun amellerinden Allah rızası için olanları ayırın; ben şerik koşulan ibadeti kabul etmem’ (İbn Mace, Zühd)
• Sünen-i İbn Mace, Mukaddime — Hz. Abdullah bin Ömer’in Basralı kaderiyecilerden teberri etmesi
• Müsned-i Ahmed bin Hanbel — ‘İman; ihlas, samimiyet ve iyi niyettir’ hadisi

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Tevhîd, İhsân, Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı